Bráða­birgða­á­kvæði um toll­frelsi á úkra­ínskar vörur verður ekki fram­lengt fyrr en í fyrsta lagi í haust. Þetta sagði Þórdís Kolbrún Reyk­fjörð Gylfa­dóttir utan­rík­is­ráð­herra í óund­ir­búnum fyr­ir­spurn­ar­tíma á Alþingi í dag. „Ég ætla ekki að úti­loka að okkur tak­ist að finna ein­hverja leið til þess að halda þessu áfram, það er þá ljóst að það verður ekki hér núna. Það verður þá ekki fyrr en í haust, sem mér finnst ekki mik­ill sómi að.“

Toll­frelsi á inn­fluttar vörur var sett á með bráða­birgða­á­kvæði í skatta­lögum í júní á síð­asta ári, í þverpóli­tískri sátt og mik­illi sam­stöðu á Alþingi. Bráða­birgða­á­kvæðið rann út um síð­ustu mán­að­ar­mót. Á síð­ustu vikum jókst þrýst­ingur frá aðilum innan land­bún­að­ar­geirans um að óvar­legt væri að fram­lengja ákvæðið, einkum vegna þess að til lands­ins hefur verið flutt nokkuð magn af úkría­ínsku kjúklinga­kjöti. Litu bændur og Samtök fyr­ir­tækja í land­bún­aði á það sem ógn „á sama tíma og íslenskur land­bún­aður berst í bökkum,“ eins og kom fram í bréfi sem sam­tökin sendu á efna­hags- og fjár­mála­ráð­herra.

Kallar á vinnu að fara yfir málið

Í umræðum á Alþingi seint í síð­asta mán­uði var rætt hvort ekki ætti að fram­lengja toll­frelsis ákvæðið og lýsti Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra þá að hún hefði talið það skyn­sam­legt og hún myndi kanna stöðu máls­ins. Engu að síður rann 1. júní upp án þess að frum­varp um áfram­hald­andi toll­frelsi kæmi fram í þing­inu og því rann bráða­birgða­á­kvæðið úr gildi.

Í fyrra­dag, þegar sam­komu­lag náð­ist um þing­lok, varð ljóst að fram­leng­ing á bráða­birgða­á­kvæð­inu væri ekki eitt þeirra mála sem afgreiða ætti áður en þingið færi í sum­ar­frí. Í umræðum á Alþingi í gær kom hver þing­maður Við­reisnar á fætur öðrum í ræðu­stól og lýsti undrun sinni og von­brigðum með það.

Í svörum sínum við fyr­ir­spurn Þór­hildar Sunnu Ævars­dóttur, þing­manns Pírata, um hvernig stæði á því að ekki ætti að fram­lengja toll­frels­is­á­kvæðið sagði Þórdís Kolbrún að málið væri á for­ræði þings­ins og hún hefði gert sér vonir um að efna­hags- og við­skipta­nefndar að leggja málið fram og það væru von­brigði að það hefði ekki gerst. „Ég gerði mér vonir um að við myndum að sjálf­sögðu halda þessum stuðn­ingi áfram og mér finnst ekk­ert ósann­gjarnt eða óeðli­legt að það sé möögu­lega skoðað af ein­hverri yfir­vegun ein­hver umframá­hrif á ákveðna geira innan land­bún­að­ar­ins. Það kallar þá á vinnu og sú vinna þarf þá að fara fram.“

Titringur á nefndarfundi

Titr­ingur var á fundi efna­hags- og við­skipta­nefndar Alþingis í morgun, sam­kvæmt upp­lýs­ingum Heim­ild­ar­innar, vegna máls­ins en engu að síður var málið ekki tekið til form­legrar umræðu þar né afgreiðslu. Annar fundur er á dag­skrá nefnd­ar­innar í dag.  Þórunn Svein­bjarn­ar­dóttir, þing­maður Sam­fyk­ing­ar­innar, sagði úr ræðu­stól nú áðan að sínar upp­lýs­ingar hermdu að umfjöllun um málið væri ekki lokið í nefnd­inni og spurði hvort Þórdís Kolbrún hefði tekið of stórt upp í sig.

Þórdís Kolbrún svar­aði því til að hún hefði með orðum sínum um að málið yrði ekki afgreitt fyrr en í haust hrein­lega átt við „að núna erum við að ljúka þing­störfum vænt­an­lega á morgun, og þar sem ekki er neitt mál sem hefur komið út úr nefnd­inni núna þá geri ég ráð fyrir að það verði ekki afgreitt fyrir þessi þing­lok. En alhæfi auð­vitað ekki og vona að nefndin muni finna leið til þess að leggja fram mál, þó að það ger­ist ekki fyrir þessi þing­lok. Þótt það sé baga­legt að það komi eitt­hvað bil á milli þá er ekki úti­lokað að hægt sé að tryggja áfram­hald­andi stuðn­ing.“

Sigmar Guð­munds­son,þing­maður Við­reisnar

Mynd: Bára Huld Beck

Sigmar Guð­munds­son, þing­maður Við­reisnar, átti sömu­leiðis orða­stað við Þórdísi Kolbrúnu og fór fram á skýr­ingar á því hverjir það væru sem bæru ábyrgð á því að málið væri stopp. Þórdís Kolbrún svar­aði því ekki efn­is­lega. „Hins­vegar næst ein­fald­lega ekki sam­staða um það, eins og sakir standa, með hvaða hætti eigi að fram­lengja þetta mál. Ég hefði viljað að við hefðum getað komið því í frek­ari umræðu á þing­inu.“

Gagnrýndu Guðrúnu Hafsteinsdóttur

Guð­brandur Ein­ars­son, þing­maður Við­reisnar, sem situr í efna­hags- og við­skipta­nefnd, lýsti undrun sinni á orðum Þórdísar Kol­brúnar um að málið myndi ekki ná fram að ganga. Hann hefði talið að málið væri til með­ferðar í nefnd­inni og liti svo á það þyrfti að koma til afgreiðslu þar.

Andrés Ingi Jónsson, þing­maður Pírata, benti á að með orðum ráð­herra um að ekki hefði náðst sam­staða um málið, væri hún að segja að málið næði ekki fram að ganga vegna ósam­stöðu innan rík­is­stjórn­ar­innar. „Að tala hér í pontu eins og það sé allt þingið sem er á móti þegar það er bara stjórn­ar­liðið sem stendur gegn úkra­ínsku þjóð­inni í þessu máli, það er ekki heið­ar­leg fram­setn­ing,“ sagði Andrés Ingi og lýsti óánægju sinni með fram­setn­ingu Þórdísar Kol­brúnar.  

Andrés Ingi Jónsson,þing­maður Pírata.

Mynd: Davíð Þór

Fleiri stjórn­ar­and­stöðu þing­menn lýstu þeirri skoðun sinni að staðan væri skammar­leg. „Það er okkur til minnk­unar,“ sagði Logi Ein­ars­son, þing­flokks­for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar. Þá var for­maður efna­hags- og við­skipta­nefndar, Guðrún Haf­steins­dóttir, gagn­rýnd og látið að því liggja að hennar væri ábyrgðin í mál­inu.

Stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn skor­uðu þá á Birgi Ármanns­son, for­seta Alþingis, að gera hlé á þing­fundi til að hægt yrði að ná sátt um fram­leng­ingu á bráða­birgða­á­kvæð­inu. 

Sjálfstæðisþingmenn segja aðstoðina ekki standa og falla með kjúklingi

„Aðstoð okkar til Úkraínu stendur ekki og fellur með kjúklingi,“ sagði Birgir Þór­ar­ins­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, og lýsti því að hann hefði í tvígang farið til Úkraínu á stríðs­tímum og vissi vel hver þörfin væri á aðstoð þar. Vel væri hægt að styðja við Úkraínu án þess að setja hags­muni íslensks land­bún­aðar í upp­nám. Hann furð­aði sig á mál­flutn­ingi þing­manna sem lýstu því að það væri aum­ingja­skapur og skömm að því að fram­lengja ekki ákvæðið um toll­frelsi.

Sigmar Guð­munds­son kom þá í pontu og lýsti því að með ræðu Birgis væru mál aðeins farin að skýr­ast, og átti þá við að þar hefði birst hverjir það væru sem stæðu fyrir afgreiðslu máls­ins. Hanna Katrín, sam­flokks­kona Sigmars, benti Birgi Þór­ar­ins­syni á að hagur íslensks land­bún­aðar stæði ekki og félli með því hvort hingað til lands yrðu flutt ein­hver tonn af úkra­ínskum kjúklingi, ekki frekar enn að sá inn­flutn­ingur skipti öllu máli fyrir úkra­ínskt efna­hags­líf.

„Að við séum að ríf­ast um það hvort ein­hverjir kjúklingar bjargi mál­unum til eða frá, mér finnst það mjög meið­andi umræða, því við viljum öll gera vel,“ sagði Ásmundur Frið­riks­son þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins og taldi betur fara á því að styðja við úkra­ínska bændur beint frekar en afurða­fyr­ir­tæki. Þá væri eðli­legt að allur stuðn­ingur við Úkraínu kæmi úr sam­eig­in­legum sjóðum.