Andrés Ingi Jónsson, þing­maður Pírata, spyr Katrínu Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra gagn­rýnna spurn­inga um rann­sókn­ar­mið­stöð Kín­versku heim­skauta­mið­stöðv­ar­innar á jörð­inni Kárhóli í Þing­eyj­ar­sýslu. Þing­mað­ur­inn lagði spurn­ingar sínar fram á þingi í síð­ustu viku.

Ein af spurn­ing­unum snýst meðal ann­ars um það hvernig starf­semi rann­sókn­ar­mið­stöð­ar­innar hefur verið metin út frá þjóðar­ör­yggi.

Heim­ildin hefur fjallað um rann­sókn­ar­mið­stöð­ina liðnar vikur. Um er að ræða sam­starfs­verk­efni Kín­versku heim­skauta­stofn­un­ar­innar og RANNÍS á Íslandi sem byggir á sam­starfs­samn­ingi sem kín­versk og íslensk stjórn­völd und­ir­rit­uðu árið 2013. Til­gangur rann­sókn­ar­mið­stöðv­ar­innar er að rann­saka norð­ur­ljósin. Eftirlit og vit­neskja íslenskra yfir­valda um það hvað fer fram í rann­sókn­ar­mið­stöð­inni hefur verið afar tak­mörkuð og þurfti utan­rík­is­ráðu­neytið meðal ann­ars að senda upp­lýs­inga­beiðni um starf­sem­ina til RANNÍS í fyrra. Varn­ar­mála­skrif­stofa íslenska rík­is­ins er í utan­rík­is­ráðu­neyt­inu og bendir upp­lýs­inga­beiðnin til þess að tak­markað eft­ir­lit hafi verið með starf­semi rann­sókn­ar­mið­stöðv­ar­innar á Kárhóli.

Utan­rík­is­ráðu­neyti spyr raun­vís­inda­stofnun spurn­ingaUtan­rík­is­ráðu­neytið spurði Raun­vís­inda­stofnun Háskóla Íslands spurn­inga um rann­sókna­mið­stöð­ina á Kárhóli í fyrra. Varn­ar­mála­skrif­stofa Íslands er samt í utan­rík­is­ráðu­neyt­inu.

Kínversk rannsóknamiðstöð án eftirlits

Á sama tíma ber­ast fréttir af því að banda­rísk og kanadísk yfir­völd hafi skotið niður kín­verska loft­belgi yfir við­kom­andi ríkjum vegna gruns um að þeir séu not­aðir til að stunda njósnir. Kínversk stjórn­völd hafa neitað þessu. Þá hafa fjöl­mörg ríki og einka­fyr­ir­tæki ákveðið að nota ekki kín­verskan tækni­búnað, eins og Huawei, vegna öryggi­s­jón­ar­miða. 

Banda­rískur fræði­maður á sviði þjóðar­ör­ygg­is­mála, Gregory Falco, sagði við Heim­ild­ina í síð­ustu viku að önnur ríki hefðu áhyggjur af starf­semi rann­sókn­ar­mið­stöðv­ar­innar. Heim­ildin hafði áður greint frá áhyggjum Atl­ants­hafs­banda­lags­ins af henni.

Gregory Falco sagði við Heim­ild­ina að mögu­legt sé að nota rannókna­mið­stöð­ina í vís­inda­starf sem og til ann­ars á sama tíma. Það er að segja til að stunda njósn­a­starf­semi: „Áhyggj­urnar snú­ast um mögu­legt tví­þætt eðli þess­arar rann­sókn­ar­mið­stöðvar. Þetta er rann­sókn­ar­mið­stöð sem sinnir vís­indum en á sama tíma er ekk­ert eft­ir­lit með því hvers konar gögn og upp­lýs­ingar fara inn og út úr þess­ari mið­stöð. Og Ísland er svæði sem er land­fræði­lega mik­il­vægt stra­tegískt séð vegna stöðugrar umferðar gervi­tungla sem bera leyni­legar upp­lýs­ingar yfir landið. Það þarf fjar­skipta­stöð á jörðu niðri til að geta mót­tekið þess­arar upp­lýs­ingar. Í mínum huga er það of mikil til­viljun að Kína sé með rann­sókn­ar­mið­stöð einmitt á þeim stað sem hentar best til að sinna þessu eft­ir­liti.“ 

Spyr um upphaf og eðli rannsóknamiðstöðvarinnar

Út frá umfjöllun Heim­ild­ar­innar um rann­sókna­mið­stöð­ina og þeirra svara sem blaðið hefur fengið frá yfir­völdum er ljóst að ýmsum spurn­ingum er ósvarað um starf­semi hennar. Eitt af því sem Heim­ildin spurði utan­rík­is­ráðu­neytið meðal ann­ars um er hvaða afstöðu ráðu­neytið hefði til hennar. Svarið sem blaðið fékk frá ráðu­neyt­inu er meðal ann­ars það að rann­sókna­mið­stöðin sé ekki á for­ræði þess: „Vísinda- og rann­sókn­ar­sam­starf er ekki á for­ræði utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins en ráðu­neytið hefur þó komið að til­lögum vegna end­ur­skipu­lagn­ingar og úrlausnar mála hvað varðar fulln­að­ar­frá­gang rann­sókn­ar­mið­stöðv­ar­innar og fjár­mögnun hennar. Ramma­samn­ingar, leigu­samn­ingar og skipu­lags­skrár sem tengj­ast und­ir­bún­ingi, stofnun og rekstri Kárhóls liggja fyrir í birtum og þing­lýstum gögnum. Eigandi rann­sókn­ar­mið­stöðv­ar­innar er sjálfs­eign­ar­stofn­unin Aurora Observatory. Stofn­unin leigir aðstöð­una til Heim­skauta­stofn­unar Kína vegna rann­sókn­ar­verk­efna.“ 

Þannig virð­ast stjórn­völd hafa litið á starf­semi rann­sókna­mið­stöðv­ar­innar ein­göngu sem „vís­inda- og rann­sókn­ar­starf“ en ekki utan­rík­is­mál sem kann að varða við þjóðar­ör­yggi. 

Aðrar spurn­ingar sem Andrés spyr Katrínu að snú­ast svo meðal ann­ars um það hvaða eft­ir­lit íslensk stjórn­völd hafa með starf­semi rann­sókna­mið­stöðv­ar­innar og eins hver aðkoma stjórn­valda er að rekstri hennar.