Á síð­asta ári spruttu fram mynd­bönd á sam­fé­lags­miðl­unum TikTok, Instagram og Youtube þar sem not­endur, í miklu mæli konur, deildu því hvernig þær los­uðu sig við aukakíló á skömmum tíma með notkun Ozempic. 

Lyfið Ozempic inni­heldur semaglú­tíð sem seinkar því að maginn tæm­ist og ýtir undir seddu­til­finn­ingu. Fyr­ir­tækið sem fram­leiðir Ozempic er danskt og ber heitið Novo Nordisk. Auk Ozempic fram­leiðir Novo Nordisk líka Wegovy, Saxenda og Rybelsus. Öll eiga lyfin það sam­eig­in­legt að stuðla að þyngd­ar­tapi sjúk­linga sem þjást af syk­ur­sýki og offitu. 

Sér­fræð­ingar gagn­rýna notkun Ozempic í megr­un­ar­skyni. Gréta Jak­obs­dóttir, lektor í heilsu­efl­ingu við Háskóla Íslands og nær­ing­ar­fræð­ingur hjá Minni bestu heilsu segir í sam­tali við Heim­ild­ina „það er alls ekki ráð­lagt að vera að taka lyfið í megr­un­ar­skyni ef þú ert ekki kom­inn með sjúk­dóm­inn offitu og kannski aðra und­ir­liggj­andi fylgi­kvilla.“

Á aðeins einu ári juk­ust verð­mæti hluta­bréfa í Novo Nordisk um 40% sam­kvæmt Economist. Vegna vin­sælda lyfj­anna hafa sjúk­lingar í Banda­ríkj­unum lent í erf­ið­leikum með að nálg­ast þau í apó­tekum. Inntaka lyfs­ins Ozempic hefur auk­ist á Íslandi sam­hliða vin­sældum þess erlendis.

Novo Nordisk bannað í Bretlandi

Í fyrra seldi Novo Nordisk lyfið Ozempic fyrir 60 millj­arða banda­ríkja­dala en salan jókst um ríf­lega 80% á aðeins einu ári. Mark­aðsvirði Novo Nordisk er 317 millj­arðar banda­ríkja­dala (45.000 millj­arðar íslenskra króna). Það nær tvö­fald­að­ist milli áranna 2020 og 2022. Fyr­ir­tækið er metið sem 22 verð­mætasta fyr­ir­tæki heims. 

Novo Nordisk stendur nú fyrir rann­sóknum sem er ætlað að leiða í ljós hvort hægt sé að koma Ozempic í dreif­ingu á almennum mark­aði sem megr­un­ar­lyfi. Lyfja­stofnun segir í svari við fyr­ir­spurnum um hvaða kröfur þurfi að upp­fylla til þess að fá lyfið hér á landi að „læknar hafa heim­ild til að ávísa lyfjum við öðrum ábend­ingum og í öðrum skammta­stærðum en mark­aðs­leyfi þeirra segir til um en í þeim til­fellum taka þeir á sig sér­staka ábyrgð gagn­vart sjúk­lingi.“

Nýlega voru Saxenda og Wegovy sam­þykkt inn á breskan markað. Þegar það gerð­ist var vara­for­seti Novo Nordisk, Pinder Sahota, líka for­seti Samtaka breska lyfja­iðn­að­ar­ins (ABPI). Í síð­ustu viku bár­ust fréttir frá Bret­landi þess efnis að Samtök breska lyfja­iðn­að­ar­ins hefðu dæmt Novo Nordisk í tveggja ára bann vegna brota á sið­ferð­is­legum stöðlum sam­tak­anna við kynn­ingu á offitu­lyfj­unum. Frétt­irnar koma í kjöl­far þess að Pinder Sahota sagði af sér sem for­seti ABPI síð­ast­lið­inn febr­úar vegna ágrein­ings um Novo Nordisk innan sam­tak­anna.

Notkun Ozempic á Íslandi

Ozempic er lyf­seð­ils­gilt lyf á Íslandi. Samkvæmt Lyfja­stofnun fékk það mark­aðs­leyfi þann 8. febr­úar 2018. Lyfið er í penna sem stungið er í læri, upp­hand­legg eða kvið. Á heima­síðu Sér­lyfja­skráar kemur fram að notkun lyfs­ins sé hugsuð með hreyf­ingu og hollu matar­æði. Ozempic er tekið einu sinni í viku. Magnið fer eftir því hvar í ferl­inu sjúk­lingur er staddur. Auka­verk­anir lyfs­ins eru oft­ast ógleði, upp­köst eða nið­ur­gangur. Ozempic getur haft áhrif á fleiri þætti eins og blóð­sykur og véllinda­bak­flæði. Lyfið er hugsað fyrir full­orðið fólk.

Gréta Jak­obs­dóttir, lektor í heilsu­efl­ingu, seg­ist finna fyrir auk­inni eft­ir­spurn og áhuga fólks á Ozempic hér á landi. Hún segir að ekki sé mælt með því að fólk taki lyfið í megr­un­ar­skyni. „Ég veit að fólk er að gera það en hvaða afleið­ingar það hefur seinna meir veit maður ekki nákvæm­lega.“

Áhrif Ozempic á þyngd­ar­stjórn­un­ar­kerfi lík­am­ans eru tölu­verð. „Það er efni í Ozempic sem er mjög líkt horm­óni sem við fram­leiðum sjálf sem heitir GLP-1. Virka efnið ýtir undir að lík­am­inn fram­leiði og losi sitt eigið insúlín. Það sem ger­ist þá er að blóð­syk­ur­inn lækkar, frum­urnar í lík­am­anum taka upp blóð­syk­ur­inn sem er í blóð­inu og þar af leið­andi verður blóð­syk­ur­stjórn lík­am­ans mun betri.“ Gréta segir lyfið líka hægja á hreyf­ingum þar­manna og maga­tæm­ing­unni sem gerir það að verkum að við verðum lengur södd og síður svöng.  

Mín besta heilsa heldur nám­skeið fyrir fólk sem glímir við óeðli­lega þyngd­ar­aukn­ingu og vill læra á þyngd­ar­stjórn­un­ar­kerfi lík­am­ans. „Við hjá Mín besta heilsa leggjum rosa­lega mikla áherslu á að þú nýtir þetta sem hjálp­ar­tæki og hugir líka að öðrum lífstíls­þáttum af því að hættan er að kannski ef þú finnur fyrir minni svengd að þú borðir minna. Þá er fæðan þín kannski ekki mjög nær­ing­ar­rík. Þannig að það er rosa mik­il­vægt að þú hugir að þessu þannig að þú fáir þá nær­ingu sem þú þarft og að fæðan sé heilsu­sam­leg og nær­ing­ar­rík.“

Aðspurð hvort að hægt sé að skipta út aðgerðum eins og maga­hjá­veitu­að­gerð fyrir notkun Ozempic segir Gréta að taka þurfi mið af hverjum ein­stak­ling. „Eftir því sem sjúk­dóm­ur­inn verður erf­ið­ari og erf­ið­ara að tækla hann, þá er frekar ráð­lagt að fara í aðgerð. En þetta er gott tæki fyrir þá sem eru ekki komnir rosa­lega langt í sínu sjúk­dóms­ferli.“

Stundarglaslíkamanum skipt út

Frægt fólk og áhrifa­valdar á sam­fé­lags­miðlum eru ófeimin við að þakka þyngd­ar­tapi sínu syk­ur­sýkis­lyfjum. Einn af þeim sem hefur hælt lyf­inu Wegovy opin­ber­lega er eig­andi Twitter, Teslu og SpaceX, Elon Musk. Önnur er áhrifa­vald­ur­inn Remi Jo. Hún er með rúm­lega tvær millj­ónir fylgj­enda á TikTok.

Á sama tíma og notkun Ozempic eykst fara vin­sældir stund­ar­glaslík­am­ans dvín­andi á sam­fé­lags­miðlum. Staðalí­mynd hins full­komna kvenn­lík­ama síð­ustu ár sam­an­stóð af stórum rassi, stórum brjóstum og litlu mitti. Hold­gerv­ingur stund­ar­glaslík­am­ans er millj­arða­mær­ing­ur­inn, raun­veru­leika­stjarnan og laga­nem­inn Kim Kar­dashian. Hún er ein þeirra sem sökuð eru um að hafa notað Ozempic til þess að grenn­ast á stuttum tíma í Hollywood. Þyngd­ar­tap Kim og systur hennar Khloé er talið gefa vís­bend­ingar um breyttar áherslur innan tísku­heims­ins og á sam­fé­lags­miðlum.  

Nýja lík­ams­tísku­bylgjan sem á að koma í stað stund­ar­glaslík­am­ans kall­ast Heroine Chic. Frétta­miðlar á borð við New York Post og The Guardian hafa fjallað um það síð­ustu mán­uði. Tísku­bylgjan er ákveðin and­staða við stund­ar­glaslík­amann og snýst um að vera eins mjó og hægt er. Inn­blást­ur­inn er sóttur í fyr­ir­sætur tíunda ára­tug­ar­ins, þar á meðal Kate Moss og Jaime King. Þó að stór hluti inter­nets not­enda sem fylgj­ast með tísku­heim­inum hafi veitt þess­ari aft­urá­bak þróun við­spyrnu eru myllu­merki eins og #fitspo ein þau vin­sæl­ustu á TikTok. Þar sýna not­endur lík­ama sína eða gera mynd­bönd um þá lík­ama sem þá dreymir um að öðl­ast.

Ozempic andlitið

Ofnotkun á lyf­inu í megr­un­ar­skyni getur haft það í för með sér að fólk fær svo­kallað Ozempic and­lit. Það vísar til þess að húð í and­liti fer að síga vegna skorts á fitu. Þetta getur látið fólk líta út fyrir að vera tölu­vert eldra enn það er í raun og veru. Útlits­dýrk­andi sam­fé­lags­miðla­not­endur hafa brugð­ist við þessu með því að fá sér and­lits­fyll­ingar eða gel­í­spraut­anir. Þær með­ferðir eiga að veita and­lit­inu ung­legan og frísk­legan blæ. Fyll­ingum í and­lit þarf þó að fylgja eftir með reglu­legum sprautum. Á Íslandi kosta fyll­ingar tugi þús­unda króna.  

Tísku­bylgjur á vin­sælum vef­miðlum eins og TikTok hafa áhrif á mark­aðsvirði fyr­ir­tækja. Þær geta líka ýtt undir það að fólk finni sig knúið til að fara óskyn­sam­legar leiðir til þess að halda í við það sem þykir heit­ast hverju sinni. Fyr­ir­tæki eins og Novo Nordisk græða á þessum tísku­bylgjum. Neysla á Ozempic fær­ist í aukanna, mark­aðsvirði Novo Nordisk rís og lík­amar kvenna halda áfram að vera sölu­vara.