Umboðs­maður Alþingis telur sam­ráðs­leysi Jóns Gunn­ars­sonar við rík­is­stjórn vegna raf­byssa ekki hafa verið í sam­ræmi við góða stjórn­sýslu­hætti. Skúli Magn­ús­son, umboðs­maður Alþingis, hefur sent Katrínu Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra bréf þar sem hann lýsir þess­ari nið­ur­stöðu sinni.

Jón Gunn­ars­son heim­il­aði lög­reglu að bera raf­byssur án þess að málið væri borið upp í rík­is­stjórn fyrst. Þessari ákvörðun sinni lýsti Jón í grein í Morg­un­blað­inu 30. des­em­ber síð­ast­lið­inn, og und­ir­rit­aði hann breyttar reglur sam­dæg­urs og voru þær sendar Stjórn­ar­tíð­indum til birt­ingar. Sama dag lýsti Katrín því í sam­tali við mbl.is að sam­tal um málið þyrfti að eiga sér stað innan rík­is­stjórnar og Alþingis.

Í bréfi umboðs­manns segir að af svari Jóns til umboðs­manns hafi komið í ljós að rík­is­lög­reglu­stjóri hafi þá þegar verið búinn að vinna að und­ir­bún­ingi máls­ins um nokk­urt skeið. Sömu­leiðis að Jóni hafi orðið kunn­ugt um afstöðu Katrínar dag­inn sem regl­unum var breytt.

„Verður því að líta svo á að ráð­herr­ann hafi ekki séð ástæðu til að upp­lýsa yður né rík­is­stjórn­ina um fyr­ir­ætlun sína við fyrra tíma­mark jafn­vel þótt und­ir­bún­ingur að mál­inu væri þá þegar haf­inn hjá und­ir­stofnun hans,“ segir í bréfi umboðs­manns.

Jón virti óskir forsætisráðherra að vettugi

Umboðs­maður segir enn fremur að af svörum sé ekki hægt að greina annað en að dóms­mála­ráð­herra hafi virt að vettugi ósk Katrínar um að málið kæmi til umræðu í rík­is­stjórn. Málið hafi enda ekki verið kynnt í rík­is­stjórn fyrr en 13. jan­úar síð­ast­lið­inn og höfðu regl­urnar þá verið sendar Stjórn­ar­tíð­indum á ný, 9. jan­úar, til raf­rænnar birt­ingar.

Jón sjálfur var fjar­ver­andi á fund­inum 13. jan­úar þar sem málið var kynnt á vett­vangi rík­is­stjórn­ar­innar og kom það í hlut Áslaugar Örnu Sig­ur­björns­dóttur, háskóla-, iðn­aðar- og nýsköp­un­ar­ráð­herra, að leggja fram og kynna minn­is­blað um málið fyrir hans hönd.

Í svari Katrínar við fyr­ir­spurn Halldórs Auðar Svans­sonar,  vara­þing­manns Pírata, um málið kemur fram að Katrín hafi þar gert athuga­semdir við að málið hafi ekki verið kynnt í rík­is­stjórn­inni.

Þá bók­aði Svandís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra sér­stak­lega á rík­is­stjórn­ar­fund­inum að hún væri andsnúin ákvörð­un­inni og gerði athuga­semdir við hvernig það hefði verið unnið, þar á meðal að það hafði ekki verið kynnt í rík­is­stjórn. 

Umboðs­maður dregur ekki í efa að Jón hafi haft stjórn­skipu­lega heim­ild til að breyta regl­unum. Hins vegar bendir umboðs­maður á að sam­kvæmt 17. grein stjórn­ar­skrár­innar skuli halda ráð­herra­fundi um nýmæli í lögum og um mik­il­væg stjórn­ar­mál­efni. Ljóst megi vera af svörum Katrínar að hún hafi talið um „áherslu­breyt­ingu“ að ræða og því hafi málið verið mik­il­vægt stjórn­ar­mál­efni sem bera hefði átt undir rík­is­stjórn­ar­fund.  Láti ráð­herra far­ast fyrir að virða þessar reglur feli það ekki aðeins brot á form­reglum heldur stuðli það að hið póli­tíska sam­ráð sem lög og stjórn­ar­skrá mæla fyrir um sé snið­gengið.

Fram­ganga Jóns í mál­inu hafi verið ósam­rým­an­leg þeim kröfum sem gera verði til ráð­herra. „Það er þar af leið­andi álit mitt að það hafi ekki sam­ræmst kröfum um vand­aða stjórn­sýslu­hætti, við þær aðstæður sem virð­ast hafa verið uppi, að líta svo á að nægi­legt væri að þegar afgreitt mál yrði síðar borið upp í rík­is­stjórn,“ segir í áliti umboðs­manns. 

Athug­semd rit­stjórnar: Í upp­haf­legri útgáfu frétt­ar­innar var sagt í fyr­ir­sögn að Jón Gunn­ars­son hefði snið­gengið póli­tískt sam­ráð sem lög og stjórn­ar­skrá mæli fyrir um. Sú túlkun á bréfi umboðs­manns kann að vera umdeil­an­leg og hefur því verið breytt.