Þessi grein birtist upphaflega í Stundinni fyrir meira en ári.

Laxeldiskvótakóngarnir sem hafa grætt á sjókvíaeldi á Íslandi

Nú stend­ur yf­ir þriðja bylgja lax­eld­is á Ís­landi en hinar tvær til­raun­irn­ar fóru út um þúf­ur á ár­um áð­ur. Þessi til­raun til að koma lax­eldi á hér á landi hef­ur geng­ið bet­ur en hinar. Fyr­ir vik­ið hafa nokkr­ir fjár­fest­ar selt sig út úr lax­eld­is­iðn­aðn­um fyr­ir met­fé eða halda nú á hluta­bréf­um sem eru mjög mik­ils virði.

Laxeldiskvótakóngarnir sem hafa grætt á sjókvíaeldi á Íslandi
Íslenskir laxeldiskvótakóngar Í fyrsta skipti í sögu íslensks laxeldis virðist þessi atvinnugrein ætla að komast almennilega á koppinn hér á landi. Nú þegar hafa nokkrir íslenskir og erlendir kaupsýslumenn hagnast vel á viðskiptum með hlutabréf í íslensku laxeldi. Þetta eru þau Sigurður Pétursson, Gísli Guðmundsson, Guðmundur Gíslason, Jerzy Malek, Einar Örn Ólafsson, Halla Sigrún Hjartardóttir, Kjartan Ólafsson, Kári Þór Guðjónsson og Neil Shiran Þórisson. Mynd: Samsett mynd

Með sölu þriggja hluthafa í ísfirska laxeldisfyrirtækinu Arctic Fish fyrir 13,7  milljarða bætist í þann tiltölulega fámenna, en stækkandi hóp, sem grætt hefur verulega á fjárfestingum í laxeldi á Íslandi. 

Kalla má þennan hóp íslenska laxeldiskvótakónga með tilvísun í þá svokölluðu kvótakónga í íslenskum sjávarútvegi með villtan fisk sem orðið hafa til í þeirri atvinnugrein eftir að kvótakerfinu var komið á koppinn á níunda áratugnum. Orðið kvótakóngur hefur bæði verið notað um þá einstaklinga sem eiga hlutabréfin í útgerðarfyrirtækjunum sem halda á kvótanum og eins um þá sem hafa selt hluti sína í fyrirtækjunum eða skipin og kvótann. 

Virði laxeldisfyrirtækja liggur í framleiðslukvótunum á eldislaxi sem þau eiga. Þessi kvóti gengur kaupum og sölum í Noregi fyrir há verð, rétt eins og kvóti sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi gerir.  Íslenska ríkið fær hins vegar ekki neitt greitt fyrir þennan kvóta þrátt fyrir að hann byggi á afnotum af íslenskri náttúru og sé strax orðinn mikils virði um leið og laxeldisfyrirtækin hafa fengið hann afhentan. 

„Menn höfðu aldrei heyrt um fjárfestingar sem þurfti að verja og geyma í svona langan tíma“
Sigurður Pétursson, stofnandi Arctic Fish

Um er að ræða ein stærstu einstöku viðskipti með hlutabréf í íslensku laxeldisfyrirtæki í sögunni. Það er útgerðarfélagið Síldarvinnslan sem kaupir bréfin af kýpversku fyrirtæki í eigu pólska fjárfestisins Jerzy Malek og íslensku eignarhaldsfélagi í eigu stofnanda Arctic Fish og beint af Neil Shiran Þórissyni. Kaupverðið fyrir rúmlega þriðjungshlut í Arctic Fish er 13,7 milljarðar króna.  Þar af renna renna um 11,5 milljarðar króna til fyrirtækis Jerzy Malek á Kýpur. 

Sigurður: Enginn vildi fjárfesta

Sigurður Pétursson hefur lýst því í viðtölum hversu erfiðlega það gekk að koma Arctic Fish á koppinn með fjármögnun frá fjárfestum eftir bankahrunið. Ástæðan er sú hversu langan tíma það tekur yfirleitt að græða peninga á laxeldi. „Ég fór út um allt, en þegar ég útskýrði að það þurfi svona mikið fjármagn og það þurfi að vera þolinmótt í 7 til 10 ár, þá er svarið oftast: gleymdu því. Menn höfðu aldrei heyrt um fjárfestingar sem þurfti að verja og geyma í svona langan tíma áður en menn gætu séð fram á að ávaxta stofnframlagið. En þetta skilja Norðmenn. Ég held að aldrei hafi verið stofnað laxeldisfyrirtæki í Noregi í eldi sem hefur verið að skila arðsemi fyrr en eftir svona tíu ár. Það er meðgöngutíminn. Hér sögðu menn bara: Siggi þetta er ekki hægt. Það er búið að reyna þetta oft,“ sagði hann í viðtali fyrr á árinu. 

Nú hefur Sigurður sjálfur hins vegar hagnast ágætlega á fjárfestingu sinni í Arctic Fish. 

Þriðja tilraunin til að koma laxeldi á koppinn

Það laxeldi sem nú er stundað í sjókvíum við Ísland er í reynd þriðja tilraunin til að koma þessum matvælaiðnaði á koppinn hér á landi. Hinar tilraunirnar gengu ekki upp af ýmsum ástæðum.  Ein helsta ástæðan fyrir því að laxeldi á Íslandi hefur gengið brösuglega í gegnum tíðina er veðurfarið á Íslandi yfir vetrartímann: Kuldinn og vindurinn sem valdið hefur miklu tjóni.

„En tjónið fyrir þá var þannig að þeir urðu gjaldþrota og hættu starfsemi“
Gísli Jónsson, yfirdýralæknir fiskisjúkdóma hjá MAST

Þar af leiðandi má segja að enginn hafi hingað til hagnast á íslensku laxeldi í gegnum tíðina, fyrr en núna í þessari bylgju sem hófst eftir bankahrunið árið 2008.  

Meðal annars varð aldauði hjá einu eldisfyrirtækinu, Sæbergi, fyrir 30 árum, þegar Gísli Jónsson, yfirdýralæknir fiskisjúkdóma hjá Matvælastofnun (MAST) var að byrja þar. Fáir hafa meiri þekkingu á sögu laxeldis á Íslandi en Gísli þar sem hann hefur unnið svo lengi hjá stofnuninni sem hefur eftirlit með laxeldi í sjó hér við land. Gísli hefur sagt við Stundina:  „Þegar ég var að byrja hjá MAST fyrir 30 árum man ég eftir tveimur eldisstöðvum inni á Eskifirði, Sæberg  og Austfirðingur, sem misstu rosalega mikið. Þetta voru 25 tonn sem Sæberg missti, allt úr kvíunum. Það er ekki hægt að bera þetta saman. En tjónið fyrir þá var þannig að þeir urðu gjaldþrota og hættu starfsemi.“

En núna hefur gengið betur hjá fyrirtækjunum að koma þessari starfsemi á koppinn. Núna eru þrjú stór laxeldisfyritæki  á Íslandi: Arnarlax og Arctic Fish á Vestfjörðum og Laxeldi Austfjarða á Austfjörðum. Að öllum líkindum munu Arnarlax og Arctic Fish svo sameinast á næstunni eftir að móðurfélag fyrrnefnda félagsins keypti móðurfélag hins síðarnefnda. 

Nú hefur framleiðsla laxeldisfyrirtækja á Íslandi rúmlega  tífaldast frá árinu 2015. Það ár voru framleidd rétt rúmlega 3.200 tonn en árið 2020 voru tonnin  34 þúsund. Með þessari framleiðslu og auknum leyfum til að framleiða eldislax í sjókvíum sem íslenskar ríkisstofnanir veita þessum fyrirtækjum verða til verðmæti inni í þeim sem hægt er að selja, aðallega til norskra laxeldisfyrirtækja en nú einnig til íslenskra útgerðarfélaga, fyrir háar fjárhæðir. 

Hinir sem hafa hagnast á laxeldi í sjókvíum

Aðrir sem hafa hagnast á sölu laxeldisfyrirtækja eða hækkun á virði hlutabréfa í þeim í þessari bylgju laxeldis í sjó hér við land eru nokkrir aðilar. 

Fyrstu fjárfestarnir til að hagnast verulega á sölu hlutabréfa í íslensku laxeldi voru þau Einar Örn Ólafsson, Halla Sigrún Hjartardóttir og Kári Þór Guðjónsson í gegnum félagið Fiskisund. Þau seldu fyrirtækið Fjarðalax á Vestfjörðum til Arnarlax árið 2016 og fengu greitt fyrir í reiðufé og með hlutabréfum í hinu sameinaða félagi. Þau seldu hlutabréfin í fyrirtækinu svo árið 2019. Í heildina fékk Fiskisund um þrjá milljarða króna fyrir hlutabréfin sem það seldi á þessum árum. 

Einn af eigendum Fiskisunds, Kári Þór Guðjónsson, hefur lýst því í viðtali hversu erfiðlega gekk að selja Fjarðalax árið 2013, þegar fyrirtækið var í eigu fjárfestingarbankans Straums, og að enginn hafi viljað kaupa það. Kári kom að tilraunum til að selja fyrirtækið sem fulltrúi seljenda en endaði svo á því að kaupa það sjálfur þegar ekki gekk að koma því í verð.  „Fyrirtækið var í sölu í næstum því heilt ár áður en það var selt en það tókst ekki að selja það. [...] Á endanum sting ég upp á þessum viðskiptum og eigendur samþykkja það að það megi reyna þessa leið og samþykkja það ...“ 

Þessi fjárfesting átti hins vegar eftir að koma sér vel fyrir eigendur Fiskisunds. Rétt eins og Sigurður Pétursson lýsti í viðtalinu sem vitnað er í hér að ofan tóku eigendur Fiskisunds áhættu sem á endanum borgaði sig þegar fáir höfðu áhuga á því að fjárfesta í laxeldi. 

Feðgarnir Guðmundur Gíslason og Gísli Guðmundsson, sem yfirleitt er kenndur við bílasöluna B&L, hafa einnig ávaxtað pund sitt vel í laxeldi á Austfjörðum. Guðmundur er stofnandi, forstjóri og stór hluthafi í  Laxeldi Austfjarða og hefur unnið með fjárfestinguna um árabil.  Feðgarnir eiga hlutabréf í móðurfélagi laxeldisfyrirtækisins, Ice Fish Farm, sem var um 6.7 milljarða króna virði árið 2020.  

Þá hefur stjórnarformaður Arnarlax, Kjartan Ólafsson, selt hlutabréf í fyrirtækinu fyrir háar upphæðir. Meðal annars nærri hálfan milljarð króna árið 2020 eftir að hafa fengið kúlulán hjá norsku móðurfélagi Arnarlax, Salmar. 

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Laxeldi

Umdeilt frumvarp matvælaráðherra um lagareldi bíður líklega næsta þings
FréttirLaxeldi

Um­deilt frum­varp mat­væla­ráð­herra um lagar­eldi bíð­ur lík­lega næsta þings

Gísli Rafn Ólafs­son, þing­mað­ur Pírata og vara­formað­ur at­vinnu­vega­nefnd­ar, seg­ir að enn sé ver­ið að ræða við hags­mun­að­ila út af lagar­eld­is­frum­varp­inu. Hann seg­ir lík­legra en ekki að frum­varp­ið bíði næsta þings. Frum­varp­ið er um­deilt og hafa mat­væla­ráð­herr­ar Vinstri grænna ver­ið gagn­rýnd­ir fyr­ir það.
Búið að ráða nýjan mann í starfið hjá MAST eftir innanhúsátök
FréttirLaxeldi

Bú­ið að ráða nýj­an mann í starf­ið hjá MAST eft­ir inn­an­húsátök

Mat­væla­stofn­un hef­ur ákveð­ið að Eg­ill Stein­gríms­son dýra­lækn­ir verði nýr sviðs­stjóri yf­ir með­al ann­ars lax­eldi hjá stofn­un­inni. Átök urðu inn­an­húss hjá stofn­un­inni eft­ir að Þor­leif­ur Ág­ústs­son var ráð­inn í starf­ið en hann hafði með­al ann­ars skrif­að grein­ar þar sem hann lýsti yf­ir stuðn­ingi við sjókvía­eldi sem at­vinnu­grein.
SFS gagnrýnir breytingu á gjafakvóta í laxeldi og talar um hann eins og eign
FréttirLaxeldi

SFS gagn­rýn­ir breyt­ingu á gjafa­kvóta í lax­eldi og tal­ar um hann eins og eign

Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi hafa skil­að gagn­rýnni um­sögn um laga­frum­varp mat­væla­ráð­herra um lagar­eldi. Einn af rauðu þráð­un­um hjá SFS er að rekstr­ar­leyf­in í grein­inni séu eign lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna og að ef breyta eigi hug­mynd­inni um ótíma­bund­in leyfi í frum­varp­inu þurfi að draga úr og milda margt ann­að í því.
Umhverfistofnun telur bæði ótímabundinn kvóta og veðsetningu hans umdeilanlegar breytingar
FréttirLaxeldi

Um­hverfi­stofn­un tel­ur bæði ótíma­bund­inn kvóta og veð­setn­ingu hans um­deil­an­leg­ar breyt­ing­ar

Rík­is­stofn­un­in Um­hverf­is­stofn­un ger­ir at­huga­semd­ir við tíma­lengd rekstr­ar­leyfa í sjókvía­eldi hér á landi. Nu þeg­ar hafa borist 54 um­sagn­ir við frum­varp­ið um lagar­eldi eft­ir að það var lagt fram á Al­þingi í lok apríl. Frum­varp­ið er af­ar um­deilt og hef­ur um­ræða um það ver­ið hluti af kosn­inga­bar­átt­unni til embætt­is for­seta Ís­lands.

Mest lesið

Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Illugi Jökulsson
5
Pistill

Illugi Jökulsson

Sagði Kissin­ger að ban­vænt væri að vera vin­ur Banda­ríkj­anna?

Gam­all prest­ur (sem kall­ar sig reynd­ar „pastor emer­it­us“) skrif­ar grein í Morg­un­blað­ið til stuðn­ings stríði Pút­ins Rúss­lands­for­seta í Úkraínu. Hann kenn­ir Banda­ríkja­mönnum­um um það stríð eins og fleira í heimi hér; þeir hafi att Úkraínu­mönn­um út í stríð­ið og vitn­ar í því sam­bandi við orða Henry Kissin­gers:„Það má vera hættu­legt að eiga Banda­rík­in að óvini en að eiga þau að...
„Áhyggjuefni hvað langtímaveikindi innan blaðamannastéttarinnar hafa aukist mikið“
8
Fréttir

„Áhyggju­efni hvað lang­tíma­veik­indi inn­an blaða­manna­stétt­ar­inn­ar hafa auk­ist mik­ið“

Til þess að rétta af bága fjár­hags­stöðu Styrkt­ar­sjóðs blaða­manna hef­ur Blaða­manna­fé­lag­ið ákveð­ið að breyta út­hlut­un­ar­regl­um sjóðs­ins. Halla­rekst­ur­inn er rak­inn til fjölg­un­ar um­sókna um sjúkra­daga­pen­inga. Í til­kynn­ingu seg­ir að fé­lag­ið hafi mikl­ar áhyggj­ur af aukn­um lang­tíma­veik­ind­um með­al blaða­manna sem rekja megi til óvið­un­andi starfs­að­stæðna.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Jesús Kristur breytti lífinu
2
Fólkið í borginni

Jesús Krist­ur breytti líf­inu

Kurt­eis og mjúk­máll ung­ur mað­ur sit­ur á brún­um bekk á Hlemmi. Hann bend­ir sessu­nauti sín­um á að strætó­inn hans sé kom­inn. Sá tek­ur úr sér heyrn­ar­tól­in og þakk­ar fyr­ir. Ungi mað­ur­inn sem sit­ur eft­ir bros­andi tal­ar ís­lensku með ör­litl­um hreim, en orða­forð­inn er áber­andi góð­ur. Hann er með barm­merki sem á stend­ur: Öld­ung­ur Matt­son. Hann seg­ir blaða­manni frá því hvað varð til þess að hann komst á þenn­an stað.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
6
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Bankarnir búnir með alla sénsa - peningaþvættisvarnir í ólestri
7
FréttirPeningaþvætti

Bank­arn­ir bún­ir með alla sénsa - pen­inga­þvættis­varn­ir í ólestri

Tæp­lega 600 millj­ón króna sátt Ís­lands­banka við yf­ir­völd vegna ónógra pen­inga­þvættis­varna er til marks um að bæði séu séns­ar eft­ir­lits­að­ila á þrot­um og að mun hærri sekt­ir verði lagð­ar á fyr­ir­tæki en áð­ur. Ari­on banki er næst­ur, en óljóst er hversu há sú sekt verð­ur. Fyr­ir tveim­ur ár­um greiddi Salt­Pay rúm­lega tíu sinn­um lægri sekt fyr­ir mun al­var­legri brot.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
7
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
8
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tugir fyrirtækja töldu rangt fram til að fá hærri styrki í „draumalandi nýsköpunarmanna“
10
Greining

Tug­ir fyr­ir­tækja töldu rangt fram til að fá hærri styrki í „draumalandi ný­sköp­un­ar­manna“

Efna­hags- og fram­fara­stofn­un­in, Al­þjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn og Skatt­ur­inn hafa öll bent á að eft­ir­liti með út­greiðslu ný­sköp­un­ar­styrkja úr rík­is­sjóði, sem voru 1,3 millj­arð­ar króna fyr­ir nokkr­um ár­um en verða 24 millj­arð­ar króna ár­ið 2029, væri veru­lega ábóta­vant. Skatt­ur­inn hef­ur þeg­ar spar­að rík­is­sjóði 210 millj­ón­ir króna með því að gera gjalda­breyt­ing­ar hjá 27 að­il­um sem töldu fram ann­an kostn­að en ný­sköp­un til að fá styrki úr rík­is­sjóði. Einn starfs­mað­ur sinn­ir eft­ir­liti með mála­flokkn­um.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár

Loka auglýsingu