Vegna þess að Úkraína er nú í sviðs­ljós­inu, þá fór ég að skoða sögu þessa ríkis, sem reynd­ist vera lengri og fjöl­breytt­ari en margan grunar.

Hérna er seinni greinin af þeim tveimur sem þegar hafa birst.

Þar var komið sög­unni að Slavar voru orðnir ráð­andi í Úkraínu og sömu­leiðis í lauf­skóg­unum allt norður undir Eystra­salt, þar sem nú heita Belarús og Rússland. Lengi undu slav­neskir ætt­bálkar hver á sínu svæði en á níundu öld varð loks til öfl­ugt ríki með Kíev sem þunga­miðju.

Víkingar frá Svíþjóð áttu sinn þátt í að stofna það ríki og valda­ættin í Kíev var síðan kennd við hinn nor­ræna Rúrik eða Hrærek. Hins vegar liðu aðeins örfáir ára­tugir þangað til Kíev var orðið slav­neskt ríki í húð og hár.

Og það fór að teygja sig í norður inn í lauf­skóg­ana og tók slav­nesku ætt­bálk­ana sem þar bjuggu undir sinn ægis­hjálm.

Prins í Kænugarði

Árið 988 eða þar um bil var Valdimar hinn mikli orð­inn prins yfir Kíev-rík­inu og ákvað að þegnar sínir skyldu leggja á hill­una heið­in­dóm en und­ir­gang­ast ein­hver af hinum stóru trú­ar­brögðum stór­veld­anna í Evrópu og Mið­aust­ur­löndum.

Valdimar er þá sagður hafa gert út sendi­boða til múslima, Gyðinga og krist­inna manna — bæði kaþ­ólikka Róm­ar­kirkj­unnar og rétt­trún­að­ar­manna í  Mikla­garði — og áttu þeir að kom­ast að því hvaða trú myndi henta þegnum Kíev-rík­is­ins best.

Sendi­boð­unum leist víst ekki illa á Gyð­ing­dóm en þegar rann upp fyrir þeim að guð Gyðinga hafði svipt sína eigin útvöldu þjóð heima­landi sínu og gert þá að land­lausum flótta­mönnum, þá fannst sendi­boðum það ekki vera guð sem hent­aði fyrir nýtt ríki og sögðu nei takk.

Allah guð múslima hafði séð sínum fylg­is­mönnum fyrir miklu landi, svo það var ekki vanda­mál, en er sendi­boð­arnir upp­götv­uðu að íslam bann­aði áfeng­is­drykkju, þá var íslam þar með úr sög­unni!

Þegar sendi­boðar mættu til Rómar fannst þeim messu­haldið hjá páf­anum svo leið­in­legt að þeir gátu ekki hugsað að afbera annað eins og þökk­uðu enn fyrir sig og fóru.

Tekin trú Miklagarðsmanna

Í Mikla­garði urðu sendi­boð­arnir svo dol­fallnir yfir tign og feg­urð Sóf­íu­kirkj­unnar og hvernig orþódoxar messuðu að það varð sem sagt gríska rétt­trún­að­ar­kirkjan sem varð fyrir val­inu sem hin nýja trú Kíev-ríkis.

Ekki er ljóst hvað er hæft í þess­ari sögu. Tengsl Kíev við Mikla­garð höfðu lengi verið mikil, enda var Kíev á miðri versl­un­ar­leið­inni milli Svarta­hafs og Eystra­salt og svo milli auð­ugra veiði­svæða djúpt inni í skóg­unum og Mikla­garðs. Það lá því í raun­inni beint við að Kíev-menn tækju trú Mikla­garðs­manna.

Eftir dauða Valdi­mars mikla 1015 tók við grimmi­leg bar­átta sona hans um yfir­ráðin í rík­inu. Einn þeirra, Svjatopolk að nafni, er sagður hafa látið drepa þrjá bræður sína í von um að verða traustur í sessi í hásæt­inu, en hann féll svo sjálfur í val­inn, og þá kom Jaroslav bróðir hans til valda.

Jaroslav hafði verið fursti ætt­ar­innar í hinni auð­ugu versl­un­ar­borg Novgorod í norð­inu en gerð­ist nú prins í Kíev allt til dauða­dags 1056. Hann hlaut við­ur­nefnið „hinn vitri“ og á hans dögum varð Úkra­ínu­ríkið (sem enn var þó ekki kallað Úkraína) stærst, öfl­ug­ast og glæsi­leg­ast.

Babb í báti Úkraínu

Jaroslav lét sam­ræma lög og treysta inn­viði rík­is­ins marg­vís­lega, og hann lét reisa glæsi­legar Sóf­íu­kirkjur bæði í Kíev og Novgorod — og hann gaf þrjár dætur sínar evr­ópskum kóngum í vestri: Haraldi harð­ráða Nor­eg­s­kóngi, Andrési I Ung­verja­kóngi og Hinriki I Frakka­kóngi. 

Og son­ar­dóttir hans gekk að eiga Hinrik IV keis­ara Germ­anska veld­is­ins 1084-1105. 

Úkraína virt­ist því sann­ar­lega komin til að vera í hópi evr­ópskra stór­velda.

En þá kom babb í bát­inn.

Á fáeinum ára­tugum eftir brott­hvarf Jaroslavs hins vitra úr ver­öld­inni, þá fór að kvarn­ast mjög úr hinu mikla ríki hans og það leyst­ist smám saman upp í nokkur fursta­dæmi (eða hvað á að kalla þau) sem voru gjarnan sjálfum sér sund­ur­þykk.

Mstislav hinn mikli

Þetta átti sér ekki síst rót í þeim sið prinsa og fursta að skipta löndum sínum milli sona sinna. Vegna þess arna spruttu upp ótal greinar hinnar svo­nefndu Rúrik­sættar er bár­ust á bana­spjótum og bæði innan og utan hinna ýmsu fursta­dæma eða prinsa­ríkja bár­ust menn á bana­spjótum.

Alla 12. öld­ina hnign­aði Úkraínu og skipt­ingin í mörg og mis­mun­andi fursta­dæmi varð sífellt afdrátt­ar­laus­ari.

Mstislav hinn mikli

Valdimar II, sem lést 1125, er gjarnan tal­inn síð­asti Kíev-prins­inn sem réði yfir óskiptu ríki. Á valda­tíð sonar hans hófst hnign­unin en það var þó enn sláttur á syn­inum, sem kall­ast Mstislav hinn mikli og réði ríkjum til 1132. Hann átti í stöð­ugum styrj­öldum — bæði við Kúmana í suðri og svo hina finn­skætt­uðu Eista og balt­nesku Litháa í norð­vestri, og svo jafn­framt við Polotsk í norðri en þar var um að ræða eins­konar fyr­ir­renn­ara Belarús — að því er talið er.

Ættir Mstislavs sýna að Kiev-ríkið hafði þá verið komið á innsta bekk evr­ópsku stór­veld­anna, því auk þess sem hann var kom­inn í beinan karl­legg af Jaroslav hinum vitra, þá var einn langafi hans keis­ari í Býsans en afi hans í móð­ur­ætt Haraldur Guðnason kon­ungur Englands.

Í ætt­boga hans mátti og finna Svíakóng og danska stór­höfð­ingja. Sjálfur gift­ist hann dóttur Svía­kon­ungs og hann varð tengda­faðir kon­unga í Danmörku og Ung­verja­landi og keis­ara í Mikla­garði.

En eftir að Mstislav dó fór allt að sundr­ast og prinsar bár­ust á bana­spjótum og stóðu stutt við á valda­stólum, ekki ósvipað og sama Róma­veldis á þriðju öld þegar her­stjórar hrintu hver öðrum úr hásæti á fárra miss­era fresti.

Það var um þessa miðja róstu­sömu 12. öld sem fyrst heyr­ist minnst á smá­borg eina við Moskvufljót sem var áfanga­staður á versl­un­ar­leið­inni frá Novgorod (sem tald­ist ein­hvers konar kaup­manna­lýð­veldi) og austur og svo suður með Volgu.

Ríkið Vladimir

Aðal borgin á þeirri leið var svo sann­ar­lega ekki Moskva, heldur Vladimir, sem er 180 kíló­metrum austar en hin núver­andi Moskva. Þar sátu furstar af ætt Rúriks og árið 1169 rændi Andrei guð­hræddi frá Vladimir Kíev og tók sér síðan nafn­bót­ina stór­prins — til merkis um að hann væri þaðan í frá æðsti fursti þeirra svæða sem enn heyrðu að nafn­inu til undir Kíev-Rússa.

Suður í hinni eig­in­legu Úkraínu gekk enn á með miklum róstum og furstar þar þurftu ekki aðeins að glíma hver við annan og við vax­andi herra­skap Vla­dimírs-fursta.

Í syðsta hluta lands­ins voru Kúmanar og Kiptjakar hinir víg­reif­ustu, rétt eins og ótal Mið-Asíu þjóðir sem komið höfðu á undan þeim.

Og í vestri voru Pól­verjar, náfrændur þeirra gömlu Pólana sem höfðu byggt Kíev og nágrenni, þeir voru farnir að þenja sig í austur. Ekki ber að rugla þeim saman við Polotsk-ríki það sem ég nefndi áðan. 

Mongólar koma

Og svo bætti ekki úr skák að gamli versl­un­ar­fé­lagi Kíev, Mikli­garður, laut í duftið fyrir kross­förum í byrjun 13. aldar og versl­un­ar­leiðir fóru allar í hönk. Kíev-ríkið var nú orðið aðeins eitt af mörgum sjálf­stæðum fursta- eða prinsa­ríkjum á hinu slav­neska svæði þar sem nú eru Úkraína, Belarús og Rússland.

Svo kom náð­ar­höggið þegar Mongólar komu brokk­andi laust fyrir miðja 13. öld á sínum knáu hestum langt austan úr löndum og lögðu allt undir sig. Frá inn­rás þeirra segir síðar en það er auð­velt að halda því fram að með her­virkjum hafi í raun verið lögð drög að þeim ólíku þjóðum sem enn í dag byggja ann­ars vegar Úkraínu og hins vegar Rússland.

Úkraína og nágrenni um 1200.Kíev-ríkið var nú aðeins eitt af mörgum furstadmum.