„Stjórn­ar­skrár­á­kvæði um virka þjóð­ar­eign á nátt­úru­auð­lind­unum er nauð­syn­leg for­senda þess að við nýt­ingu þeirra fram­vegis verði hags­munir þjóð­ar­heild­ar­innar hafðir að leið­ar­ljósi en þær séu ekki lengur vett­vangur arð­ráns, brasks og auð­söfn­unar fárra.“

Þetta skrifar Indriði H. Þor­láks­son, hag­fræð­ingur og fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, í grein í nýju tölu­blaði Sameykis, stétt­ar­fé­lags í almanna­þjón­ustu. Í grein sinni fjallar Indriði um umræður um eign­ar­hald á nátt­úru­auð­lindum og nefnir að eitt af því sem reynt hafi verið til að drepa umræðum um málið á dreif sé sú stað­hæf­ing að þjóðin geti ekki átt neitt heldur sé eign­ar­réttur tryggður ein­stak­lingum í stjórn­ar­skrá. Sú full­yrð­ing stand­ist hins vegar ekki skoðun.

„Stjórn­ar­skráin til­tekur ekki til hvers eigna­réttur ein­stak­linga taki og ekki kemur fram í henni að hann taki til allra eigna eða verð­mæta. Enn síður er með ein­hverjum hætti fyrir það byggt að sam­fé­lags­leg eign sé til staðar eins og sjá má í eign­ar­haldi sveit­ar­fé­laga og rík­is­sjóðs á alls kyns eignum og reyndar er að finna í lögum dæmi um eign­ar­hald þjóð­ar­innar sbr. Þing­valla­þjóð­garð.“

Varðsveit sérhagsmuna berst gegn þjóðareign auðlinda

Indriði rekur svo að það sem felist í þjóð­ar­eign á nátt­úru­auð­lindum séu ann­ars vegar skyldur og hins vegar réttur. Þjóð­ar­eign feli þannig í sér þær skyldur að vernda nátt­úru­auð­lindir og sjá um sjálf­bæra nýt­ingu þeirra. Þjóð­ar­eign feli enn fremur í sér óskorað eign­ar­hald og þar með rétt þjóð­ar­innar til að nýta ein auð­lind­irnar, ákveða nýt­ingu á þeim og að þjóðin ein eigi óskipt til­kall til allrar rentu, arðs­ins af nýt­ingu þeirra eftir að kostn­aður hefur verið greiddur.

Jafn­framt skrifar Indriði að mark­verð­asta inn­legg síð­asta ára­tugar í auð­linda­málum hafi verið til­laga stjórn­laga­ráðs og þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um efni hennar, þar sem 83 pró­sent þeirra sem greiddu atkvæði voru því fylgj­andi að nátt­úru­auð­lindir skyldu lýstar sem þjóð­ar­eign. „Það er til vansa að ómerki­legt og áhrifa­laust forms­at­riði í atkvæða­greiðsl­unni sé notað til að ómerkja vilja þjóð­ar­innar sem kom svo ótví­rætt fram og merki­legt er að Alþingi og stjórn­völd hafi kom­ist upp með það í 8 ár að hundsa vilja þjóð­ar­innar í þessu efni, við­halda órétt­læti og ræna almenn­ing í land­inu tekjum sem honum bar allan þennan tíma.“

Fámenn en fjár­sterk og áhrifa­mikil varð­sveit sér­hags­muna berst gegn því að ákvæði um virkt eign­ar­hald þjóð­ar­innar verði fellt inn í stjórn­ar­skrá, skrifar Indriði enn fremur. „Það er óvið­un­andi að stjórn­völd, Alþingi og rík­is­stjórn, láti það við­gang­ast lengur að þjóðin sé rænd rétt­mætri eign sinni fyrir allra augum án þess að nokkuð sé aðhafst.“