Siða­nefnd Rík­is­út­varps­ins, sem var end­ur­reist vegna kæru Samherja gegn ell­efu starfs­mönnum, hefur kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að einn starfs­mann­anna, Helgi Seljan, frétta­maður Kveiks, hafi brotið „alvar­lega“ gegn siða­reglum með því að gefa upp per­sónu­lega afstöðu sína í afmörk­uðum álita­málum á sam­fé­lags­miðlum, meðal ann­ars með því að svara stjórn­endum Samherja.

Ummæli tíu ann­arra starfs­manna RÚV eru ekki talin fela í sér brot eða málum þeirra vísa frá.

Ummæli Helga sem siða­nefndin gerði athuga­semdir við eru þessi:

„Vonandi er þessi árétt­ing of ein­hliða fyrir hinn ball­anser­aða for­stjóra Samherja.“

„Sæll Björgólfur Jóhanns­son. Nú hef ég fylgst með þér fyrstu daga þína í starfi og vand­ræðum þínum við að höndla ein­faldar stað­reyndir um eign­ar­hald fyr­ir­tæk­is­ins sem þú stýrir; sam­an­ber þetta með Heinaste um dag­inn.“

„... En af því að ykkur virð­ist ekki auð­lesið inter­netið er hér ein grein sem þú gætir byrjað á að lesa gæskur ... Þú þarft ekk­ert að biðja mig afsök­unar samt.“

„Rosalega hlýtur þeim að líða vel með sig núna „and­lit­unum“ sem tóku þátt í að rétta við ímynd þessa kompanís eftir að upp um það komst.“

„Hér er hún þá lík­leg­ast komin, stærsta efna­hags­að­gerð íslenskra stjórn­valda vegna Covid-19“ skrif­aði Helgi um frétt af Kjarn­anum með fyr­ir­sögn­inni „Samherji fær að sleppa við yfir­töku­skyldu á Eimskip“.

Loks skrif­aði hann um yfir­tökutil­boð Samherja í Eimskip í októ­ber. „Húrra fyrir Seðla­banka­stjór­anum sem lét spila með sig… what a joke“ og „Það að þeim hafi verið heim­ilað að sleppa undan yfir­töku­skyldu í mars, vegna Covid, var galið. Og sýnir sig núna að hafa verið hreinn fyr­ir­sláttur.“

Þetta kemur fram í nið­ur­stöðu siða­nefndar Rík­is­út­varps­ins sem skilað var í dag og Stundin hefur undir höndum. Í fjöru­tíu blað­síðna úrskurði sem Gunnar Þór Pét­urs­son, Páll Rafnar Þor­steins­son og Sigrún Stef­áns­dóttir skrifa undir er kæra Samherja vegna ummæl­anna reifuð og fjallað um meint brot ell­efu starfs­manna RÚV vegna birt­ingar færslna þeirra á sam­fé­lags­miðlum sem snúa að sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæk­inu.

Í úrskurð­ar­orðum kemst siða­nefndin að þeirri nið­ur­stöðu að til­greind ummæli Helga Seljan feli í sér alvar­legt brot gegn siða­reglum RÚV.  Ákveðin ummæli og deil­ingar Freys Gígju Gunn­ars­sonar, Aðal­steins Kjart­ans­sonar, Sunnu Val­gerð­ar­dóttur og Láru Ómars­dóttur eru ekki talin fela í sér brot á siða­reglum. Málinu er vísað frá hvað varðar Snærós Sindra­dóttur og hvað varðar ummæli, og deil­ingar eftir atvikum Aðal­steins, Freys Gígju, Helga, Sunnu, Láru, Rakelar Þor­bergs­dóttur, Sigmars Guð­munds­sonar, Stígs Helga­sonar, Tryggva Aðal­björns­sonar og Þóru Arn­órs­dóttur dag­ana 11. og 12. ágúst 2020 sem komu í kjöl­far mynd­bands Samherja 11. ágúst.

Skýr og persónuleg afstaða falin í ummælunum

Í úrskurð­inum eru til­tekin nokkur ummæli Helga sem bein­ast per­sónu­lega að fyr­ir­svars­mönnum Samherja.

„Telja verður að með þessum ummælum sínum, sér­stak­lega þegar þau eru saman tekin, en þó ekki aðeins, hafi Helgi Seljan gerst hlut­drægur og gengið lengra en það svig­rúm sem hann hafi ann­ars til þess að deila fréttum og fylgja þeim eftir með gagn­rýnum spurn­ingum eða ummælum, sam­bæri­legum þeim sem hann myndi við­hafa sem frétta­maður, jafn­vel þó slíkt væri gert í eigin nafni,“ segir í úrskurð­inum. „Því er það mat siða­nefnd­ar­innar að í ofan­greindum ummælum felist skýr og per­sónu­leg afstaða í mál­efni kær­anda, sem 4. mgr. 3. gr. siða­regln­anna er ætlað að taka til, og því um að ræða brot á grein­inni.

Hvað varðar alvar­leika brots Helga Seljan, verður að taka til­lit til þess að ákvæðum siða­regln­anna hefur ekki verið beitt fyrr, sem  og að ekki liggja fyrir skýrar leið­bein­ingar frá RÚV um hvernig frétt­menn eigi að haga tján­ingu sinni á sam­fé­lags­miðlum. Á móti kemur að hér er um að ræða ítrekuð til­vik yfir langan tíma. Í því ljósi telur siða­nefndin að brot Helga sé alvar­legt, á mæli­kvarða 7. gr. starfs­reglna siða­nefnd­ar­innar (ámæl­is­vert, alvar­legt eða mjög alvar­legt).“

Sögðu ranglega að Helgi hefði falsað skýrslu

Samherji hefur birt fjölda færsla á vef­síðu sinni um RÚV og starfs­menn þess síðan Kveikur, Stundin, Al Jazeera og Wikileaks fjöll­uðu í nóv­em­ber 2019 um mútu­greiðslur fyr­ir­tæk­is­ins til þess að kom­ast yfir hesta­makríl­skvóta í Namibíu.

Meg­in­hluti ummæl­anna voru við­brögð starfs­manna RÚV við mynd­böndum Samherja, sem meðal ann­ars fjöll­uðu um Helga. Í þætti Samherja, þar sem rætt var við starfs­menn og sam­starfs­að­ila Samherja og birt leyni­upp­taka af sam­tali við Helga, var hann sak­aður um að hafa falsað skýrslu Verð­lags­stofu skipta­verðs í umfjöllun sinni í Kast­ljósi um rann­sókn Seðla­bank­ans á Samherja árið 2012. 

Verð­lags­stofa fann síðar þriggja blað­síðna skjal sem unnið var af starfs­manni og reynd­ist vera það sem birt var í Kast­ljós­þætt­inum.