Einn af sak­born­ing­unum í Sam­herj­a­mál­inu í Nambíu, Sacky Shangala, sem situr í gæslu­varð­haldi grun­aður um að hafa þegið mútur frá Samherja hefur sent 31 blað­síðu langan texta til Swapo-flokks­ins þar sem hann veitir flokknum ráð­legg­ingar, meðal ann­ars um stefnu­mörkun við nýt­ingu á fisk­veiði­auð­lindum lands­ins.

Shangala er með­limur í Swapo-flokknum sem hefur fengið meiri­hluta í öllum þing­kosn­ingum í land­inu frá því að landið fékk sjálf­stæði fyrir 30 árum. Segja má að skilin á milli Swapo-flokks­ins og rík­is­valds­ins geti verið nokkuð óljós af þessum ástæðum þar sem Swapo situr alltaf einn á valda­stóli í land­inu. 

Flokk­ur­inn tap­aði miklu fylgi í þing­kosn­ingum í kjöl­far þess að Sam­herj­a­málið kom upp í nóv­em­ber árið 2019 í umfjöll­unum Kveiks, Stund­ar­innar, Al Jazeera og Wikileaks. 

Texti Shangala, sem er fyrr­ver­andi dóms­mála­ráð­herra Namibíu, er settur upp eins og fræði­leg rit­gerð og ber yfir­skrift­ina „A Modern Economic, Social and Political Program - Namibian Socialism.“ Rétt­ar­höldin yfir Shangala, sem meðal ann­ars verður ákærður fyrir mútu­þægni, mein­særi og pen­inga­þvætti, og öðrum sak­born­ingum í Sam­herj­a­mál­inu munu hefj­ast í Namibíu í apríl. Shangala, sem er lög­fræði­mennt­aður, er með langa reynslu af opin­berum störfum í Namibíu þrát fyrir að vera ein­ungis 44 ára gam­all.

Hann var aðal hug­mynda­fræð­ing­ur­inn í svoköll­uðum Namgomar-snún­ingi með Samherja sem snérist um að mis­nota milli­ríkja­samn­ing við Angóla til að útvega útgerð­inni kvóta. End­an­lega var samið um greiðslur frá Samherja til Shangala og við­skipta­fé­laga hans vegna þess­ara við­skipta í höf­uð­stöðvum Samherja í Katrín­ar­túni í ágúst árið 2014. 

Eins og fræði­leg rit­gerðSkrif Shangala eru 31 blað­síða og er sett fram eins og fræði­leg rit­gerð. Hér er fyrsta síðan.

Sósíalismi vs. blandað hagkerfi

Eitt af því sem Shangala segir í skrifum sínum er að opin­ber skil­grein­ing á Swapo-flokknum sem sós­í­alista­flokki gangi gegn því sem fram kemur fram í stjórn­ar­skrá Namibíu, að í land­inu sé ríkj­andi blandað hag­kerfi. Shangala telur að Swapo-flokk­ur­inn sé í reynd ekki sós­í­alista­flokkur þó hann hafi verið það einu sinni, að póli­tísk stefnu­mörkun flokks­ins í orði þurfi að ríma við það hvað hann er í reynd. „Nú um stundir er ekki til neitt Swapo-skjal þar sem fram kemur skil­grein­ing á því hvað felst í sós­í­al­isma með namibískum sér­kennum og enn síður er til ein­hver skil­grein­ing á því í hverju þessi sós­í­al­ismi birt­ist og hvernig hann virkar í reynd,“ segir Shangala meðal ann­ars í skrifum sínum. 

Samkvæmt Shangala þarf Swapo-flokk­ur­inn því annað hvort að breyta stefnu­skrá sinni, sem er frá árinu 1991 þegar Namibía fékk sjálf­stæði frá Suður-Afríku, eða að breyta þarf stjórn­ar­skránni þannig að hún rími við stefnu­skrá Swapo-flokks­ins. 

Álitsgjafi: Fráleitt að ráðin komi frá Sacky

Þessi texti Shangala hefur vakið hörð við­brögð hjá mörgum stjórn­mála­skýrendum og álits­gjöfum í Namibíu og hefur meðal ann­ars verið bent á hversu kald­hæðn­is­legt það sé að Shangala sé að veita Swapo-flokknum ráð­legg­ingar þegar hann er sjálfur ein af helstu ástæð­unum fyrir því af hverju Swapo-flokk­ur­inn og stjórn­kerfið í Namibíu eiga í til­vist­ar­kreppu um þessar mundir.  Sam­herj­a­málið er stærsta spill­ing­ar­mál sem komið hefur upp í sögu lands­ins. 

Graham Hopwood, stjórn­andi stofn­unar í Namibíu sem heitir Public Policy Research (IPPR), sem fjalllar um stjórn­mál og stjórn­sýslu, segir meðal ann­ars í við­tali við namibíska blaðið The Namibian að þessi við­leitni Shangala sé frá­leit. „Það er fárán­legt af honum að reyna að greina ástandið. Ég vil ekki fara í smá­at­riðum ofan í ein­staka stað­hæf­ingar hans vegna þess að mér finnst út í hött af honum að tjá sig um fram­tíð Swapo-flokks­ins þegar hann sjálfur er ein af ástæð­unum fyrir þeim vand­ræðum sem flokk­ur­inn á í núna,“ segir Hopwood. 

Forsíða The Namibian á mið­viku­dag­inn

Þessari gagn­rýni á skrif og umvand­andi Sacky komu fram í for­síðu­frétt The Namibian á mið­viku­dag­inn. 

Ekki ríkt af auðlindum

Annað sem Shangala talar í skrifum sínum er að öfugt við það sem oft er sagt um Namibíu þá sé landið í reynd ekki ríkt af nátt­uru­auð­lindum, meðal ann­ars fiski og öðrum sjáv­ar­dýrum. „Þegar kemur að veiðum á sjáv­ar­dýrum og fisk­veiðum þá eru ein­ungis sex fisk­teg­undir sem hafa verið kvóta­settar: lýs­ingur, steina­humar, rauð­krabbi, skötu­selur, hesta­makríll og selir … […] Þrátt fyrir 2000 km strand­lengju sem nýtur Benguela-straums­ins þá eru eru fisk­veiði­auð­lindir Namibíu tak­mark­aðar,“ segir Shangala í texta sínum og bendir á að fyrir vikið eigi Namibía erfitt með að koma sér upp gjald­eyr­is­svara­forða vegna of lít­ils útflutn­ings. 

Shangala segir að tölur um útflutn­ing Namibíu tali sínu máli og ríkið sé ekki auð­ugt af nátt­úru­auð­lindum, öfugt við til dæmis Mósambík þar sem mikið er um jarð­gas. „Eins og umræðan hér að ofan sýnir þarf Namibía að end­ur­skoða þá hug­mynd að landið sé ríkt af nátt­úru­auð­lindum þar sem töl­urnar segja aðra sögu.“

Eitt af vanda­mál­unum við þessi orð Shangala, segir áður­nefndur Graham Hopwood, er að hann er sjálfur ásak­aður um og ákærður fyrir mútu­þægni í tengslum við fisk­veiði­auð­lindir Namibíu. Sú stað­reynd að fisk­veiði­auð­lindir Namibíu eru ekki nægi­lega tekju­skap­andi fyrir landið er því meðal ann­ars Sacky sjálfum að kenna þar sem pen­ing­arnir sem Samherji greiddi fyrir aðgang að hest­makríl­skvót­anum í Namibíu runnu að stóru leyti í vasa Shangala og við­skipta­fé­laga hans í Swapo-flokknum en ekki til rík­is­ins.