Sáttmáli Sam­ein­uðu þjóð­anna um bann við kjarna­orku­vopnum verður full­giltur í New York á morgun og verður þar með að alþjóða­sátt­mála. Ísland er ekki eitt þeirra ríkja sem styður sátt­mál­ann heldur hefur skipað sér á bekk með kjarn­orku­veld­unum og NATO-þjóðum. Þingkona Vinstri grænna segir Ísland eiga að þora að standa á eigin fótum og full­gilda sátt­mál­ann, sem muni von­andi verða til þess að þessum vít­is­vopnum verði útrýmt.

Upphaf máls­ins má rekja til árs­ins 2016 en á ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna það ár og árið eftir var sam­inn sátt­máli þess efnis að for­taks­laust ætti að banna kjarn­orku­vopn. Ýmsir samn­ingar voru þegar í gildi í heim­inum sem fólu í sér tak­mark­anir á fram­leiðslu og með­ferð kjarn­orku­vopna. Þeirra mik­il­vægastur er NPT-sátt­mál­inn frá 1968, sátt­mál­inn um bann við útbreiðslu kjarn­orku­vopna sem gjarnan er vísað til þegar ríki sem ekki eru þegar kjarn­orku­veldi reyna að koma sér upp kjarn­orku­vopnum. Í þeim sátt­mála eru ákvæði sem setja skyldur á herðar kjar­orku­veld­anna um að vinna að útrým­ingu slíkra vopna en þau ákvæði hafa litla þýð­ingu haft.

Nokkur fjöldi ríkja ásamt sam­tökum frið­ar­sinna töldu því að full­reynt væri að þrýsta á um afvopnun með vísan til NTP-sátt­mál­ans og hófu því vinnu við að semja nýjan sátt­mála, þann sem verður full­giltur á morgun. Alþjóða­sam­tökin ICAN þrýstu hvað mest á um það og hlutu Frið­ar­verð­laun Nóbels árið 2017 fyrir vikið.

Sátt­mál­inn um bann við kjarn­orku­vopnum var sam­þykktur á ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna í New York í júlí 2017 af 122 ríkjum. Ísland var ekki þar á meðal heldur snið­gekk ráð­stefn­una þegar að sátt­mál­inn var sam­inn. Kjarn­orku­veldin og NATÓ-ríkin studdu þá ekki sátt­mál­ann.

Nú hafa 86 ríki sam­þykkt sátt­mál­ann og 51 ríki full­gilt hann og í ljósi þess að 100 dagar eru liðnir síðan að 50. ríkið full­gilti sátt­mál­ann mun hann öðl­ast gildi að alþjóð­lögum á morgun.  Meðal ríkja sem hafa full­gilt samn­ing­inn má nefna Aust­ur­ríki, Írland, Möltu og Nýja-Sjáland.

Steinunn Þóra Árna­dóttir, þing­maður Vinstri-grænna, vakti athygli á mál­inu í umræðum um störf þings­ins í gær. Steinunn Þóra hefur áður lagt fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um að Ísland und­ir­riti og full­gildi samn­ing­inn, síð­ast í októ­ber 2020. „Þetta er sátt­mál­inn sem mun útrýma kjarn­orku­vopnum í ver­öld­inni og hans verður minnst í fram­tíð­inni sem tíma­móta­við­burðar. [...] Við eigum að þora að standa á eigin fótum í þessum málum.