Full­trúar Geð­hjálpar munu á Aust­ur­velli kl. 12:15 í dag afhenda Svandísi Svav­ars­dóttur heil­brigð­is­ráð­herra 30.093 und­ir­skriftir þeirra sem vilja setja geð­heilsu í for­gang.

Und­ir­skrift­ar­söfn­unin hefur staðið yfir und­an­farnar vikur á vef­síð­unni 39.is og var gefið út blað sam­hliða henni sem ber nafnið 39. Vísar talan í þá íbúa Íslands sem féllu fyrir eigin hendi á árinu 2019. Setja sam­tökin 9 aðgerðir á odd­inn til þess að mark­miði und­ir­skrift­ar­list­ans verði náð. Flestar eru þær á ábyrgð heil­brigð­is­ráð­herra.

Aðgerð­irnar sem Geðhjálp kallar eftir eru eft­ir­far­andi:

1. Gera heild­ar­út­tekt á umfangi og fram­kvæmd geð­heil­brigð­is­þjón­ustu á Íslandi

Nánar: Úttektin er nauð­syn­leg svo hægt sé að ná utan um mála­flokk­inn og auka sam­hæf­ingu þeirra þriggja stoða sem eru á hendi rík­is­ins (sjúkra­hús, heilsu­gæsla og sér­fræði­þjón­usta). Úttektin taki einnig til búsetu- og félags­þjón­ustu sveit­ar­fé­laga þannig að styrk­ing hennar og sam­hæf­ing við þjón­ustu rík­is­ins verði auð­sótt­ari. 

2. Efla heilsu­gæsl­una sem fyrsta við­komu­stað og gera þjón­ust­una þver­fag­legri

Nánar: Heilsu­gæslan á að vera fyrsti við­komu­staður í flestum til­fellum. Geð­heilsuteymi heilsu­gæsl­unnar geta verið ákveðin fyr­ir­mynd að þjón­ustu þar sem sjón­ar­mið not­enda hafa aukið vægi. Innan heilsu­gæsl­unnar ættu að starfa félags­ráð­gjafar, not­enda­full­trúar, iðju­þjálfar, þroska­þjálfar o.fl. stéttir við hlið lækna, hjúkr­un­ar­fræð­inga og sál­fræð­inga.

3. Stórauka stuðn­ing og fræðslu fyrir for­eldra

Nánar: Liður í því að huga að áhrifa­þáttum geð­heil­brigðis er að styðja for­eldra í uppalenda­hlut­verki sínu. Að auka mæðra­eft­ir­lit, for­eldra­fræðslu og ung­barna­eft­ir­lit með það fyrir augum að fræða for­eldra um mik­il­vægi tengsla­mynd­unnar fyrstu 1.000 dag­ana í til­veru hvers barns. Á leik­skóla- og grunn­skóla­aldri þarf einnig að styðja við for­eldra og draga þannig úr árekstrum og erf­ið­leikum síðar meir í lífi barns­ins.

4. Hefja nið­ur­greiðslu sál­fræði­þjón­ustu

Nánar: Að fram­fylgja sam­þykkt Alþingis um nið­ur­greiðslu á sál­fræði­þjón­ustu. Sam­þykktin er enn óút­færð hvað varðar fjár­mögnun og brýnt er að skýra fram­kvæmd­ina.

5. Gera geð­rækt hluta af aðal­námskrá grunn­skóla

Nánar: Það er ein besta fjár­fest­ing hvers sam­fé­lags að kenna börnum frá unga aldri um vernd­andi þætti geð­heil­brigðis og hvernig hægt er að nýta þá í dag­legu lífi. Mik­il­vægt er að geð­rækt verði kennd á mennta­vís­inda­sviði til að styðja við getu kenn­ara við að miðla þess­ari fræðslu.

6. Fjölga atvinnu­tæki­færum fyrir ung­menni og fólk með geð­rænar áskor­anir

Nánar: Við viljum tryggja ung­mennum virkni eða nám við hæfi. Við 16 ára aldur flyst ábyrgð á nem­endum frá sveit­ar­fé­lögum til rík­is­ins. Á aldr­inum 16 til 18 ára er umtals­vert brott­fall úr námi og virkni oft lítil. Á þessum árum er veru­leg hætta á að ung­menni detti alveg úr virkni sem hefur slæm áhrif á geð­heilsu þeirra.

Einnig býr fólk með geð­rænar áskor­anir, á öllum aldri, gjarnan við lít­inn hvata til virkni.

7. Byggja nýtt hús­næði geðsviðs LSH og end­ur­skoða hug­mynda­fræði og inni­hald með­ferðar

Nánar: Húsnæði geðsviðs LSH er óhent­ugt. Starf­semin fer fram á Hring­braut og við Elliða­ár­vog og er því aðal­lega dreifð á tvo staði en einnig í aðrar bygg­ingar. Hug­mynda­fræði og inni­hald með­ferðar þarfn­ast end­ur­skoð­unar sam­hliða end­ur­skoðun á húsa­kost­inum. Geðhjálp vill vera opin fyrir nýj­ungum við með­ferð sem eru fjöl­margar í lönd­unum í kringum okkur og má þar nefna lyfja­lausar deildir, opna sam­ræðu (Open dialogue) o.fl. Áherslur Geð­hjálpar miða að því að það heyri til und­an­tekn­inga í fram­tíð­inni að þurfa að leggj­ast inn á geð­deild en sé þess þörf verði þjón­ustan nútíma­leg og fram­sækin.

8. Útiloka nauð­ung og þvingun við með­ferð

Nánar: Samkvæmt samn­ingi Sam­ein­uðu þjóð­anna um rétt­indi fatl­aðs fólks er hvers kyns nauð­ung og þvingum óheimil. Ísland hefur enn ekki lög­fest þennan samn­ing. Ítrekað hefur verið bent að nauð­ung og þvingun í með­ferð ein­stak­linga með geð­rænar áskor­anir stand­ist ekki lög. Þetta hefur OPCAT eft­ir­lit stað­fest en því sinna óháðir aðilar og heim­sækja þeir staði sem hýsa ein­stak­linga sem eru sviptir frelsi sínu. Samhliða núver­andi end­ur­skoðun lög­ræð­islaga leggur Geðhjálp til að Ísland verði gert að þving­un­ar­lausu landi sem til­raun­ar­verk­efni til þriggja ára.

9. Koma á fót Geðráði, breiðum sam­ráðs­vett­vangi um geð­heil­brigð­is­mál

Nánar: Und­an­farna ára­tugi hafa geð­heil­brigð­is­mál iðu­lega verið rædd í ólíkum hópum á ólíkum stöðum en þessir hópar tala mis­mikið saman og vita jafn­vel ekki hver af öðrum. Ábyrgð á sam­hæf­ingu og upp­lýs­inga­miðlun þvert á alla þessa hópa og stjórn­sýslu­stig getur verið óljós. Geðráði er ætlað að breyta þessu með því að kalla að sama borð­inu stjórn­völd, fag­fólk, not­endur og aðstand­endur til þess að fjalla á hlut­lægan hátt um mála­flokk­inn og leggja grunn að stefnu­mótun og aðgerðum.