Matvælastofnun fékk upplýsingar um laxadauða frá Arnarlaxi sem byggðar voru á „vanmati“

Þær upp­lýs­ingar sem opin­bera eft­ir­lits­stofn­unin Mat­væla­stofnun (MAST) hafði fengið frá Arn­ar­laxi í byrjun síð­ustu viku um ætl­aðan laxa­dauða hjá fyr­ir­tæk­inu í Arn­ar­firði voru byggðar á „van­mati“. Upp­lýs­ing­arnar komu frá lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu sjálfu þar sem Mat­væla­stofnun hafði ekki gert eigið mat á því tjóni sem átt hafði sér stað hjá fyr­ir­tæk­inu. 

Um er að ræða einn mesta laxa­dauða sem átt hefur sér stað í íslensku lax­eldi síð­ast­liðin ára­tug hið minnsta.

Umrætt tjón átt sér stað að mestu í jan­úar þegar mikið magn af eld­is­laxi í sjó­kvíum Arnarlax varð fyrir nudd­skaða á roði vegna þrengsla og veð­urs með til­heyr­andi ölduróti. Eins og segir í svörum frá MAST: „Með tjóni er átt við nudd­skað­ann á roði fisks­ins. Það getur tekið allt frá 5-6 dögum og upp í 3-4 vikur að nudd­skaði þró­ist upp í það að verða að opnu sári sem leiðir fisk­inn að lokum til dauða.“ 

Úr 100 í 470 tonn

Í sam­tali við Stundina á þriðju­dag­inn sagði Gísli Jónsson, yfir­maður fiski­sjúk­dóma hjá MAST, að um væri að ræða um 100 tonn af dauðum eld­is­laxi. „Ég held að það borgi sig ekk­ert að vera að skjóta á hvað þetta er mikið en lík­lega eru þetta um 100 tonn. Þetta er spírall sem er fljótur að vinda upp á sig. Þessi rekstur má ekki við svona veðri.“

„Líklega eru þetta um 100 tonn“

Gísli gerði á þessum tíma ekki mjög mikið úr vanda­mál­inu enda var laxa­dauð­inn sem nefndur var ekki það mik­ill að tala mætti um stór­kost­legt tjón þar sem Arnarlax er með um 4000 tonn af eld­is­laxi í kvíum sínum í Arn­ar­firði. Um var að ræða um 2,5 pró­sent af því heild­ar­magni sem talið var að hefði drep­ist.

Nær strax eftir að upp­lýs­ingar um þessa tölu voru orðnar opin­berar bár­ust hins vegar upp­lýs­ingar um að laxa­dauð­inn væri í reynd miklu meiri en þetta, á milli fimm og tíu sinnum sú tala sem Gísli nefndi.

Ljóst var líka að vanda­málið var umfangs­meira en komið hafði fram þar sem Arnarlax byrj­aði að nýta sér þjón­ustu utan­að­kom­andi skipa til að safna saman dauðum fiski og flytja hann á brott úr Arn­ar­firð­inum auk þess sem von var á norsku slát­ur­skipi til að slátra löx­unum úr kví­unum með sem hröð­ustum hætti. 

Í kjöl­farið spurð­ist Stundin fyrir um tölur um laxa­dauð­ann hjá Mat­væla­stofnun og bár­ust þessar tölur á föstu­dag­inn eftir að MAST hafði fengið upp­lýs­ingar um þær frá Arn­ar­laxi. Þá kom í ljós að laxa­dauð­inn var í reynd 470 tonn, lægri talan sem Stundin nefndi um mögu­legan laxa­dauða hjá Arn­ar­laxi út frá sam­tölum við heim­ild­ar­menn: „Við fengum að vita þetta á föstu­dag þegar staðan var búin að skýr­ast betur,“ segir Mat­væla­stofnun í svari við þeirri spurn­ingu hvenær stofn­unin hafi fengið upp­lýs­ing­arnar um 470 tonna laxa­dauð­ann. 

Upplýsingarnar komu frá Arnarlaxi

Í svari frá Mat­væla­stofnun kemur fram að Gísli hafi byggt þessar upp­lýs­ingar sínar um 100 tonnin á því sem Arnarlax sagði honum sem og dýra­lækna­þjón­usta sem sinnir Arn­ar­laxi. „Þetta var það sem Gísli áætl­aði út frá sínum sam­skiptum við dýra­lækna­þjón­ust­una og Arnarlax. Ljóst er að um van­mat var að ræða, ekki var búið að taka upp dauð­fisk úr öllum kvíum og einnig hefur meiri fiskur drep­ist í milli­tíð­inni.“

„Ekki liggur fyrir grunur um að þær séu rangar“

Gísli sagði jafn­framt að sam­skipti stof­un­ar­innar við Arnarlax hefðu gengið vel og að fyr­ir­tækið stæði sig vel í að veita upp­lýs­ingar um starf­semi þess auk þess sem for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, Björn Hemre, væru dug­legur að vera í sam­bandi. 

Þegar Mat­væla­stofnun er spurð að því hvaða for­sendur hún hafi til að ætla að upp­lýs­ing­arnar frá Arn­ar­laxi um 470 tonnin af dauðum eld­is­laxi séu réttar þar sem stofn­unin hafi ekki gerst sjálf­stæða athugun á umfangi tjóns­ins í Arn­ar­firði segir að ekki sé grunur um að þessi upp­lýs­inga­gjöf sé röng: „Tölurnar eru frá Arn­ar­laxi og mið­ast við stöð­una undir viku­lok. Ekki liggur fyrir grunur um að þær séu rangar.“

Miðað við stöðu mála, og feril upp­lýs­ing­anna í þessu til­tekna máli, er hins vegar afar erfitt að vita hvað eru réttar upp­lýs­ingar. Laxa­dauð­inn á föstu­degi reynd­ist vera fimm sinnum meiri en hann var sagður vera á þriðju­degi. Auðvitað getur komið í ljós að umfang laxa­dauða í slíku til­felli sé meiri en talið var en að hann sé fimm sinnum meiri er ansi mikil aukn­ing á ekki lengri tíma.

Arnarlax getur stýrt umfjöllun um sig

Nið­ur­staðan er sem sagt sú að það er Arnarlax sjálft sem veitir upp­lýs­ing­arnar um stöðu mála í rekstri sínum til opin­beru eft­ir­lits­stofn­un­ar­innar MAST og stofn­unin hefur ekki eigið sjálf­stætt mat eða athug­anir til að bera þessar upp­lýs­ingar saman við.

Spyrja má þeirrar spurn­ingar hversu heppi­legt þetta sé þar sem það er fyr­ir­tækið sem Mat­væla­stofnun á að hafa eft­ir­lit með sem getur haft beina hags­muni af því að gera minna úr slíkum vanda­málum eins og laxa­dauðan efni standa til. Arnarlax er skráð á markað í Noregi og geta fréttir um tjón eða erf­ið­leika í rekstr­inum haft nei­kvæð áhrif á hluta­bréfa­verð fyr­ir­tæk­is­ins. 

Stundin sendi Kjartani Ólafs­syni, stjórn­ar­for­manni Arnarlax, spurn­inga um upp­lýs­inga­gjöf­ina um 100 tonna laxa­dauð­ann og eins um umfang laxa­dauð­ans nú, eftir helg­ina. Blaðið hafði ekki fengið svar þegar fréttin var birt.