Félög í eigu Samherja greiddu tæp­lega 680 millj­ónir króna í mútur til áhrifa­manna í Namibíu til að fá aðgang að hesta­makríl­skvóta í land­inu eftir að Jóhannes Stef­áns­son lét af störfum hjá fyr­ir­tæk­inu. Jóhannes var fram­kvæmda­stjóri yfir starf­semi Samherji í Namibíu á árunum 2012 þar til í lok júlí árið 2016. Þessar tæp­lega 680 millj­ónir voru greiddar út á tíma­bil­inu ágúst 2016 þar til í jan­úar árið 2019, sam­kvæmt reikn­ingum og banka- og reikn­ings­yfi­ritum sem liggja fyrir í Sam­herj­a­mál­inu.

280 millj­ónir af þessum 680 millj­ónum voru greiddar frá félögum Samherja á Kýpur, sem voru með banka­reikn­inga í norska DNB-bank­anum sem Jóhannes stýrði aldrei og var ekki með pró­kúru eða boð­vald yfir. Hvorki meðan hann starf­aði hjá Samherja né eftir að hann lét af störfum. Fram­kvæmda­stjóri félaga Samherja á Kýpur heitir Ingvar Júl­í­us­son en hann hefur ekk­ert tjáð sig um Sam­herj­a­málið.

Segja Jóhannes hafa verið einan að verki

Samherji hefur síð­ast­lið­inn mánuð ítrekað reynt að halda því fram að Jóhannes Stef­áns­son hafi verið einn að verki í því að skipu­leggja og ganga frá mútu­greiðslum til áhrifa­mann­anna í Namibíu í skiptum fyrir kvót­ann.

Í til­kynn­ingu, eftir að birtar voru upp­ýs­ingar um mútu­greiðsl­urnar í Kveik og Stund­inni á grund­velli gagna frá Wikileaks, fyrir mán­uði síðan sagði Þor­steinn Már Bald­vins­son: „Það voru okkur mikil von­brigði að kom­ast að því að Jóhannes Stef­áns­son, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri og stjórn­ar­maður Sam­herj­a­fé­lag­anna í Namibíu, virð­ist hafa tekið þátt í gagn­rýni­verðum við­skipta­háttum og hugs­an­lega flækt Samherja í við­skipti sem kunna að vera ólög­mæt.“

Samherji svarar ekki spurningum

Á þessum mán­uði sem lið­inn er hefur Samherji hvorki útskýrt hvernig mútu­greiðsl­urnar, sem í heild­ina nema vel á annan millj­arð króna hið minnsta, gátu átt sér stað frá fyr­ir­tækjum í rekstri og eigu Samherja eftir að starfs­mað­ur­inn sem þeir reyna að kenna alfarið um mútu­greiðsl­urnar var hættur að starfa hjá fyr­ir­tæk­inu.

Þá er einnig óút­skýrt hvernig milli­stjórn­andi hjá Samherja á að hafa getað tekið ákvarð­anir um það einn og án sam­ráðs og sam­þykkis yfir­boð­ara sinna eins og Aðal­steins Helga­sonar og Þor­steins Más Bald­vins­sonar að greiða mútur upp á mörg hund­ruð millj­ónir króna til áhrifa­manna í Namibíu sem tryggðu Samherja aðgang að fisk­veiði­kvótum. 

Einnig er óút­skýrt af hverju og hvað hags­muni Samherji telur að Jóhannes hafi haft af því að greiða mútur svo Samherji fengi kvóta, án þess að aðrir innan Samherja hafi vitað það.  Mútuféð kom frá Samherja og það var Samherji sem naut góðs kvót­unum.

Fyrst eftir að greint var frá mútu­greiðsl­unum opin­ber­lega neit­aði Þor­steinn Már því ekki að slíkar greiðslur hefðu átt sér stað út úr fyr­ir­tæk­inu. Raunar voru fyrstu yfir­lýs­ingar Samherja stað­fest­ing á því að slíkar greiðslur hefðu sér stað en fyr­ir­tækið reyndi að kenna Jóhann­esi Stef­áns­syni einum um að hafa „flækt Samherja í við­skipti sem kunna að vera ólög­mæt,“ eins og sagði í yfir­lýs­ingu fyr­ir­tæk­is­ins þann 12. nóv­em­ber. 

Samherji neitar því nú í svörum sínum til Stund­ar­innar að félagið hafi greitt mútur en kýs að svara ekki efn­is­legum spurn­ingum um þessar mútu­greiðslur og vísar í það sem fyr­ir­tækið kallar rann­sókn norsku lög­manns­stof­unnar Wikborg Rein á Namib­íu­mál­inu. „Samherji og þá er vísað til sam­stæð­unnar hefur aldrei greitt mútur, þess vegna var slíkt mál aldrei rætt í stjórn fyr­ir­tæk­is­ins. Að öðru leyti fjallar spurn­ingin um atriði sem eru til rann­sóknar hjá norsku lög­manns­stof­unni Wikborg Rein og verður upp­lýst um þegar nið­ur­stöður liggja fyrir. Samherji hefur þegar upp­lýst að félagið muni vinna með hlut­að­eig­andi stjórn­völdum og veita þeim allar nauð­syn­legar upp­lýs­ingar, sé þess óskað,“ segir í svari frá Samherja sem Björgólfur Jóhannssson er skrif­aður fyrir. 

„Gentlemen, We are in business. Sacky.“

Jóhannes áfram sagður bera ábyrgðina einn

Í Frétta­blað­inu í dag er ýjað að því, á grund­velli upp­lýs­inga frá Samherja, að Jóhannes Stef­áns­son hafi einn tekið ákvarð­anir  um mútu­greiðslur upp á 16,5 millj­ónir króna sem runnu til félags­ins ERF 1980 og þaðan til Sacky Shangala, sem síðar varð dóms­mála­ráð­herra Namibíu, og James Hatukulipi. Í frétt­inni er haft eftir „Samherja“ að félagið hafi ekki vitað af þesssum mútu­greiðslum til Sacky Shangala sem fóru í gegnum félagið ERF 1980 og voru byggðar á fölskum leigu­samn­ingi. Um þetta segir í frétt Frétta­blaðs­ins: „Er það afstaða Samherja að ef fyr­ir­tækið hefði vitað um mútu­greiðslur til Shang­hala hefði leigu­samn­ing­ur­inn við félagið fylgt með í yfir­liti Jóhann­esar til Örnu og þá hefði Egill Helgi ekki þurft að spyrja Ingólf um sam­ing­inn.“

Fyr­ir­sögnin á frétt­inni er: „Hafna vit­neskju um mútur til Shang­hala“ og er sagt í henni að Samherji „birti tölvu­pósta máli sínu til stuðn­ings“. Ekkert er hins vegar fjallað um aðrar mútu­greiðslur í frétt­inni. 

Sacky Shangala er einn sex­menn­ing­anna sem hefur verið hand­tek­inn í Namibíu grun­aður um mútu­þægni, pen­inga­þvætti, mein­særi og fleiri brot í Sam­herj­a­mál­inu.

Hann var lyk­il­maður í skipu­lagn­ingu Namgomar-díls­ins svo­kall­aða sem gekk út á að búa til milli­ríkja­sam­komu­lag á milli Namibíu og Angóla gagn­gert til þess að hægt væri að úthluta Samherja kvóta sem Samherji greiddi mútur fyrir til aflands­fé­lags í Dubaí. Þegar þau við­skipti voru í höfn sagði Shangala í tölvu­pósti  til Jóhann­esar Stef­áns­sonar, Sigurðar Ólasonar og James Hatuikulipi þar sem hann fagn­aði því og sagði að díll­inn væri í höfn. „Gentlemen, We are in business. Sacky.“ Namgomar-díll­inn er sá þáttur máls­ins sem lög­reglan í Namibíu ein­beitir sér mest að í rann­sóknum sínum.

Fréttina í Frétta­blað­inu má skilja þannig að það sé túlkun Samherja, sem Frétta­blaðið miðlar, að Jóhannes Stef­áns­son hafi einn borið ábyrgð á þessum til­teknu mútu­greiðslum upp á 16,5 millj­ónir króna til ERF 1980 og Sacky Shangala og James Hatuikulipi. 

Hver ber ábyrgð á mútugreiðslum upp á meira en milljarð?

Umræddar greiðslur nema innan við 2 pró­sentum af þeim mútu­greiðslum sem sagt hefur verið frá í fjöl­miðlum að Samherji hafi greitt til áhrifa­mann­anna í Namibíu.

Í frétt­inni í Frétta­blað­inu er „Samherji“ ekki spurður að því hvernig og á hvaða for­sendum fyr­ir­tækið útskýri mútu­greiðsl­urnar upp vel á annan millj­arð króna sem ekki runnu til ERF 1980 heldur til ann­arra félaga sem áhrifa­menn­irnir í Namibíu áttu eða stýrðu.

Ekki er heldur leitað svara við þeirri spurn­ingu hjá Samherja hver bar ábyrgð á þeim mútu­greiðslum upp á 680 millj­ónir sem áttu sér stað eftir að Jóhannes hætti hjá Samherja í Namibíu um sum­arið 2016 og þeirri spurn­ingu er ekki svarað hvernig Jóhannes á að hafa getað staðið fyrir mútu­greiðslum upp á 280 millj­ónir frá félögum á Kýpur sem hann stýrði aldrei. 

Samherji vill heldur ekki svara slíkum spurn­ingum en fyr­ir­tækið tjáir sig hins vegar um mútu­greiðslur sem það full­yrðir að það hafi ekki vitað um, eins og þær til ERF 1980. Af hverju fyr­ir­tækið hefur ekki tjáð sig með sam­bæri­legum hætti  um meira en 95 pró­sent af mútu­greiðls­unum, ef fyr­ir­tækið hvorki vissi um þær né bar ábyrgð á þeim, liggur ekki fyrir.