Úrskurð­ar­nefnd Þjóð­kirkj­unnar hefur kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að Árni Svanur Dan­í­els­son hafi brotið 2. og 13. grein siða­reglna vígða þjóna og ann­ars starfs­fólks Þjóð­kirkj­unnar með stöðu­upp­færslu sinni á Facebook 3. októ­ber í fyrra. Í stöðu­færsl­unni tjáði Árni Svanur sig um störf Jóhanns Björns­sonar grunn­skóla­kenn­ara í kjöl­far við­tals við þann síð­ar­nefnda í Morg­un­blað­inu. Í því við­tali greindi Jóhann frá þátt­töku sinni í Siðmennt og trú­leysi sínu.

Stundin hefur úrskurð nefnd­ar­innar undir höndum. Árni Svanur segir í sam­tali við Stundina að hann sjá eftir stöðu­færsl­unni og hann hafi lært sína lexíu af mál­inu. Jóhann ræddi við Harma­geddon í gær.

„Ég spyr af því að ég hef heyrt af því frá krökkum í Réttó að Jóhann liggi ekki á skoð­unum sínum.“

Slúður frá krökkunum í „Réttó“

Árni Svanur birti stöðu­færsl­una á sinni per­sónu­legu Facebook-síðu. Hann breytti henni þó fljót­lega og stóð eft­ir­far­andi stöðu­færsla í aðeins um 10 mín­útur óbreytt.

„Í Morg­un­blað­inu í gær er sagt frá nám­skeiði á vegum Sið­menntar sem fjallar um líf án trú­ar­bragða. Kenn­ar­inn er leið­bein­andi í borg­ara­legri ferm­ing­ar­fræðslu. Hann kennir líka heim­speki í Rétt­ar­holts­skóla. Með frétt­inni er mynd af skól­anum og mynd af kenn­ar­anum þar sem ung­menni eru í bak­grunni. Kannski er hún tekin í skól­anum.

Er nokkur hætta á því að undir form­merkjum heim­speki­kennslu fari fram áróður á for­sendum hags­muna­að­il­ans Sið­menntar, skráðs lífs­skoð­un­ar­fé­lags? Ég spyr af því að ég hef heyrt af því frá krökkum í Réttó að Jóhann liggi ekki á skoð­unum sínum.

Ég er auð­vitað hlut­drægur því ég er í hinu lið­inu ;) en mér finnst þetta mik­il­vægt umræðu­efni. Ég vil hvorki áróður frá kirkju­presti eða borg­ara­legum „presti“ í kennslu­tíma í skólum barn­anna minna.

Annars er ég alveg sam­mála því sem fram kemur fram í regl­unum sem Sigurður vís­aði til efst í þessum þræði: Í skól­anum á að fara fram fræðsla, á for­sendum skól­ans. Ef utan­að­kom­andi aðilar – eins og Gíd­eon­fé­lagið eða Siðmennt – heim­sækja skól­ann þá þarf það að vera í fræðslu­til­gangi og ekki til trú­boðs eða inn­ræt­ingar. Þetta er alveg óháð til­gangi félags­skap­ar­ins að öðru leyti.”

Árni Svanur breytti færsl­unni á þann veg að hann tók út aðra og þriðju máls­grein auk þess sem hann bæti eft­ir­far­andi setn­ingu við fyrstu máls­grein: „Hvaða skila­boð sendir það?“

Heim­speki­kenn­ari Jóhann Björns­son kvart­aði til bisk­ups vegna stöðu­færsl­unnar.

Krafði biskup svara

Jóhann Björns­son kraf­ist svara af bisk­upi í kjöl­far stöðu­færsl­unnar og spurði hvort stöðu­færslan hafi verið opin­ber yfir­lýs­ing Bisk­ups­stofu þar sem Árni Svanur væri svo­kall­aður vef­prestur. Jóhann kraf­ist enn fremur svara um hvort skrif Árna Svans væru brot á siða­reglum presta. Málinu var því næst vísað til úrskurð­ar­nefndar að beiðni Agnesar Sig­urð­ar­dóttur, bisk­ups Íslands. „Máls­hefj­andi telur gagn­að­ila hafa með skrifum sínum gefið sterk­lega í skyn að sem heim­speki­kenn­ari sé máls­hefj­andi ekki þess trausts verður að kenna börnum og að í kennslu­stundum hans fari fram eitt­hvað sem kalla mætti vafa­samt. Því hafni hann alfarið og líti svo á að um mjög alvar­legar aðdrótt­anir sé að ræða sem fyrst og fremst og e.t.v. ein­vörð­ungu séu til þess ætl­aðar að vega að starfs­heiðri sínum og sverta sig sem per­sónu,“ segir í úrskurði. Blogg Jóhanns um málið má lesa hér.

„Þessi yfir­lýs­ing stjórn­ar­manns­ins sé sam­bæri­leg því að hann sem prestur lýsi því yfir að skól­inn eigi að vera trú­ar­legur.“

Sambærilegt við að prestur segi að skólinn eigi að vera trúarlegur

Í úrskurði kemur fram að Árni Svanur hafn­aði öllum ásök­unum Jóhanns gegn sér og sagði hann þær ekki eiga við rök að styðj­ast. „Í rök­stuðn­ingi sínum vísar gagn­að­ili til sam­hengis ummæla sinna, ummæl­anna sjálfra og fram­halds máls­ins. Gagn­að­ili telur það skipta máli hvert var sam­hengi ummæl­anna sem hann fræði á fébók­ar­síðu nafn­greinds aðila, því það hafi mótað inn­legg hans í umræð­una. Til umfjöll­unar hafi m.a. verið sú full­yrð­ing að skólar eigi að vera ver­ald­legir og fyrir alla. Á vef Sið­menntar sé orðið „ver­ald­legt“ notað til að lýsa þeim athöfnum sem lífs­skoð­un­ar­fé­lagið standi fyrir og þær kall­aðar ver­ald­legar athafnir. Þegar stjórn­ar­maður í Siðmennt lýsi því yfir að skól­inn eigi að vera ver­ald­legur þá skilji hann það svo að stjórn­ar­mað­ur­inn telji að skól­inn eigi að taka afstöðu, m.a. gegn hinu trú­ar­lega, ekki vera hlut­laust. Þessi yfir­lýs­ing stjórn­ar­manns­ins sé sam­bæri­leg því að hann sem prestur lýsi því yfir að skól­inn eigi að vera trú­ar­legur,“ segir í úrskurði.

Auk þessa kemur fram að Árni Svanur hafi dregið Jóhann inn í sam­tal um hlut­leysi í skóla­stof­unni þar sem hann sé bæði kenn­ari og full­trúi Sið­menntar. Hann segir enn fremur að orða­lag upp­haf­legu ummæl­anna hafi verið „óná­kvæmt og boðið upp á mis­skiln­ing“ og hafi hann því end­ur­skoðað stöðu­færsl­una.

„Úrskurð­ar­nefndin telur það ekki í sam­ræmi við fram­an­greind ákvæði siða­regln­anna að vígður þjónn beri á borð óstað­festan orðróm með þessum hætti.“

Vígður þjónn bar á borð orðróm

Í nið­ur­stöðukafla úrskurð­ar­ins er vitnað í tján­ing­ar­frelsi manna á Íslandi. „Við mat á því hvort ummælin brjóti siða­regl­urnar telur úrskurð­ar­nefnd að líta beri til þess að borg­ar­ráð Reykja­víkur sam­þykkti hinn 4. októ­ber 2011 ítar­legar reglur um sam­skipti leik­skóla, grunn­skóla og frí­stunda­heim­ila Reykja­vík­ur­borgar við trúar- og lífs­skoð­un­ar­fé­lög. Í þeim felst að trúar- og lífs­skoð­un­ar­fé­lög skuli ekki stunda starf­semi sína innan veggja leik- og grunn­skóla borg­ar­innar á skóla­tíma. Að öllu þessu virtu telur úrskurð­ar­nefnd Þjóð­kirkj­unnar þá spurn­ingu, sem gagn­að­ili varp­aði fram í fyrri setn­ingu 2. máls­greinar hafa átt rétt á sér og fellst ekki á að þessi setn­ing brjóti gegn ákvæðum siða­regln­anna. Í síð­ari setn­ingu 2. máls­greinar ummæl­anna vísar gagn­að­ili í orðróm sem hann seg­ist hafa heyrt frá nem­endum í Rétt­ar­holts­skóla [...] Úrskurð­ar­nefndin telur það ekki í sam­ræmi við fram­an­greind ákvæði siða­regln­anna að vígður þjónn beri á borð óstað­festan orðróm með þessum hætti,“ segir í nið­ur­stöðukafl­anum.  Með öðrum orðum er Árni Svanur tal­inn brjóta siða­reglur ein­göngu fyrir setn­ing­una: „Ég spyr af því að ég hef heyrt af því frá krökkum í Réttó að Jóhann liggi ekki á skoð­unum sínum“.

„Ég er sam­mála þeirri túlkun.“

Sammála túlkun nefndar

Í sam­tali við Stundina leggur Árni Svanur áherslu á að hann hafi dregið ummæli sín til baka. „Ég dró hluta þessa ummæla til baka strax og þau höfðu fallið. Jóhann kvart­aði vegna upp­haf­legra ummæla við biskup. Ummælin tjá mína per­sónu­legu skoðun, ég var ekki að tjá mig þarna sem vef­prestur. Ég not­aði minn eigin per­sónu­lega aðgang. Úrskurð­ar­nefndin kemst að þeirri nið­ur­stöðu að hluti þessa ummæla varði við siða­reglur. Ég er sam­mála þeirri túlkun,“ segir Árni Svanur.

„Það hefur alltaf áhrif þegar maður mis­stígur sig á net­inu“

Árni Svanur segir að hann muni halda áfram sem vef­prestur Þjóð­kirkj­unnar en engin við­ur­lög eru við broti á siða­reglum Þjóð­kirkj­unnar. Úrskurð­ar­nefnd tekur þó fram að þó við­ur­lög væru til staðar hefði þeim ekki verið beitt í þessu til­viki í ljósi máls­at­vika. „Ég held að maður eigi ekki að gera þetta. Þess vegna dró ég þau til baka stuttu eftir að þau féllu. Þetta hefur auð­vitað áhrif á mig, það hefur alltaf áhrif þegar maður mis­stígur sig á net­inu. Ég held að það skipti mestu máli hvernig maður vinnur úr því og ég held að ég hafi lært af þessu máli. Þetta hefur brýnt fyrir mig mik­il­vægi þess að vanda sig,“ segir Árni Svanur.