Evr­ópu­dóm­stóll­inn hefur stað­fest rétt Schengen-ríkja til að hafna vega­bréfsum­sóknum flótta­manna sem vilja sækja um hæli. Dómur þess efnis féll í dag, þriðju­dag. Vilji fólk sem sætir ofsóknum eða stríði tryggja að hæl­is­um­sókn þeirra verði tekin til með­ferðar í Evr­ópu­sam­band­inu þarf það að koma með ólög­legum báts­ferðum, sem sam­bandið reynir jafn­framt að stöðva.

Aðdrag­andi máls­ins er sá að kristin fjöl­skylda úr Aleppo fór til belgíska sendi­ráðs­ins í Líbanon í októ­ber síð­ast­liðnum, en þá stóð orr­ustan um Aleppo sem hæst. For­eldr­arnir, sem höfðu þrjú börn með­ferðis, sögðu frá brott­ámi og pynt­ingum sem annað þeirra hafði sætt og útli­st­uðu versn­andi ástand í Sýrlandi. Sér í lagi ættu þau á hættu frek­ari ofsóknir og ofbeldi sem með­limir grísku rétt­trún­að­ar­kirkj­unnar.

Dvöl í Líbanon kom ekki til greina. Líbanon hýsir hátt á aðra milljón flótta­manna, en rík­is­borg­arar lands­ins telja um fjórar millj­ónir. Landið er ekki aðili að flótta­manna­samn­ingi Sam­ein­uðu þjóð­anna, og flótta­manna­stofn­unin segir yfir­völd þar „gera aðstæður flótta­manna í land­inu afar erf­iðar.“ Stofn­unin bætir við að „eina lang­tíma­lausnin“ fyrir flótta­menn þar sé flutn­ingur þeirra til ann­arra landa.

Eftir að hafa lagt fram umsókn­ina sína í Beirút, höf­uð­borg Líbanon, fór fjöl­skyldan aftur heim til Sýrlands að bíða nið­ur­stöðu belgískra yfir­valda. Sex dögum síðar, þann átj­ánda októ­ber, var úrskurðað að þar sem vega­bréfs­á­ritun væri ekki til afmark­aðs tíma, heldur meint sem leið til að sækja um hæli, væri Belgíu heim­ilt að hafna henni.

Nið­ur­staðan er í takt við evr­ópsk lög og stefnu evr­ópskra yfir­valda. Meg­in­reglan sem flótta­menn standa frammi fyrir er að ein­ungis er hægt að fá hæli með því að sækja um það innan Schengen-svæð­is­ins. Um leið er opin­ber stefna Evr­ópu­sam­bands­ins að leyfa flótta­mönnum ekki að kom­ast í svæðið. Þannig er unnið að því að úti­loka aðgang flótta­manna að vernd í Evrópu.

Um milljón flótta­menn komu að ströndum Evr­ópu­sam­bands­ins, aðal­lega á Ítalíu og Grikk­landi, árið 2015, og brutu sér leið norður á bóg­inn, fyrst og fremst til Þýska­lands. Upp frá því hefur stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins reynt að koma á fót aftur frum­reglum mót­töku flótta­manna í álf­unni, en þær ganga út á að landið sem fyrst tekur við flótta­mönn­unum sjái um hæl­is­um­sóknir þeirra. Til­raunir til að dreifa þeirri byrði, sem hefur nær ein­göngu lent á Grikk­landi og Ítalíu, hafa mætt harðri and­stöðu fjölda­margra Evr­ópu­sam­bands­ríkja. Inn­an­rík­is­ráð­herra Íslands, Sigríður Á. Andersen, lagð­ist gegn breyt­ingum á fyr­ir­komu­lag­inu á ráð­herra­fundi Evr­ópu­sam­bands­ins í Möltu í jan­úar, en þar var rætt að auka sam­á­byrgð Evr­ópu­landa á mót­töku flótta­manna.

Nokkur Evr­ópu­lönd leyfa flótta­mönnum að sækja um hæli í sendi­ráðum sínum, en fjöld­inn sem kemur þá leið er hverf­andi.

Steve Peers, pró­fessor í evr­ópskri lög­gjöf við háskól­ann í Essex, segir dóm Evr­ópu­dóm­stóls­ins vondan. „Þessi dómur er mikil von­brigði, séð frá mann­eskju­legu hlið­inni, því hann eft­ir­lætur marga flótta­menn smygl­urum og hætt­unni á að drukkna í óör­uggum bátum.“

Fólk sem starfar með flótta­mönnum í Evrópu var von­svikið. Daginn áður hafði ráð­gjafi við dóm­stól­inn birt leið­bein­andi álit þar sem ógild­ing ákvörð­unar Belgíu var rök­studd. „Ég er á milli þess að vera of reiður og of sorg­mæddur til að geta farið út í þetta,“ segir sjálf­boða­liði í Hollandi, sem hefur starfað í flótta­manna­málum til nokk­urra ára og hefur aðstoðað fólk á stríðs­svæðum við að fá þessa sort af vega­bréfs­á­rit­unum til Frakk­lands.

Hæl­is­mála­ráð­herra Belgíu var hins­vegar á öðru máli. Hann til­kynnti á Twitter, þegar nið­ur­staða máls­ins var ljós, „Yesss! Sigur!“