„Ég hugsa mjög oft til drengj­anna og það sem ég gerði. Í hvert sinn sem ég les um eða heyri í fréttum að barn hafi lát­ist fæ ég sting í mag­ann,“ segir maður sem varð tveimur börnum að bana þegar hann var sjálfur barn að aldri. 

Pressan fjallar um málið í dag, þar sem rætt er við mann­inn, mæður drengj­anna sem lét­ust og fag­að­ila sem komu að mál­inu á sínum tíma. Maðurinn er ekki nafn­greindur í við­tal­inu, en hann ólst upp við grimmi­legt ofbeldi og segir að það hafi verið gripið inn í aðstæður of seint. Eftir atburð­ina var hann vistaður á barna­geð­deild og á heim­ili fyrir börn í vanda. Hann flutt­ist síðar til Banda­ríkj­anna og segir nú sögu sína í von um að það verði aðstand­endum drengj­anna til hjálpar. 

Getur ekki ímyndað sér sársaukann

Atburð­irnir áttu sér stað fyrir 25 árum. Tveir sjö ára drengir, þeir Bjarmar Smári Elíasson og Hartmann Her­manns­son, drukkn­uðu í Glerá á Akureyri með stuttu milli­bili og í fyrstu var talið að um slys hefði verið að ræða. Eftir seinna dauðs­fallið kom í ljós að þeim hafði verið hrint út í ána.

„Ég hugsa um þá í hvert skipti sem ein­hver talar um móð­ur­ást. Það versta sem getur gerst í líf­inu er að missa barn, og þegar ég heyri af dauðs­föllum, þá kemur þessi sára minn­ing upp í hug­ann. Þetta ger­ist nán­ast hvern ein­asta dag,“ segir mað­ur­inn. „Oft vildi ég að for­eldr­arnir og fjöl­skyld­urnar fyr­ir­gæfu mér og ég gæti fundið leið til að fyr­ir­gefa sjálfum mér. En hvernig get ég ætl­ast til þess þegar ég get ekki ímyndað mér þann sárs­auka sem ég olli þeim.“

„Oft vildi ég að for­eldr­arnir og fjöl­skyld­urnar fyr­ir­gæfu mér og ég gæti fundið leið til að fyr­ir­gefa sjálfum mér.“

Kom aldrei aftur heim

Bjarmar Smári Annar drengj­anna sem lést var Bjarmar Smári Elíasson. Móðir hans, Bjarn­heiður Ragn­ars­dóttir, segir erfitt að vita af mann­inum sem varð honum að bana frjálsum ferða sinna.

Bjarn­heiður Ragn­ar­as­dóttir er móðir Bjarmars Smára Elís­sonar sem var sjö ára gam­all þegar hann lést þann 5. Júlí 1989. Hún man nákvæm­lega hvað gerð­ist þennan dag, þegar Bjarmar fór út að leika sér og kom ekki aftur heim. Í við­tali við Presunna lýsir hún bið­inni og því þegar lög­reglan bank­aði upp á og til­kynnti henni að sonur hennar hefði fallið í Glerá, en væri enn ófund­inn.

Síðar um nótt­ina bank­aði prestur upp á og sagði að sonur hennar hefði fund­ist í ánni. Hann væri lát­inn. Bjarn­heiði grun­aði strax að ekki hefði verið um slys að ræða þar sem sonur hennar var alltaf svo var­kár og lít­ill í sér. Tæpu ári síðar drukkn­aði annar drengur í Gleránni, drengur sem var á svip­uðum á aldri og Bjarmar. „Þá vissi ég að Bjarmar hefði verið drep­inn. Þetta gat ekki verið til­viljun.“

Gerandinn bjó við ofbeldi

Frétt­irnar voru annað reið­ar­slag fyrir fjöl­skyld­una. Eftir á að hyggja var erfitt að vita af því að ger­and­inn hafði búið við van­rækslu og ofbeldi sem gerði það að verkum að hann hafði meitt önnur börn, og að margir hefðu haft vit­neskju um að hann gæti verið hættu­legur öðrum börnum. Hún upp­lifði það eins og málið væri þaggað niður.

„Mér fannst eins og ein­hvern veg­inn væri reynt að úti­loka þetta. Kannski var það til að hlífa fjöl­skyldu stráks­ins. Eins og ég upp­lifði þetta var sam­úðin miklu frekar hjá honum heldur en fórn­ar­lömbunum.“

Reiðin situr í henni. Segist hún ekki efast um að hægt hefði verið að koma í veg fyrir atburð­ina ef yfir­völd hefðu gripið fyrr inn í. „Barn sem er fjöldamorð­ingi hættir ekki. Ég vil trúa því að þessi brenglun í höfð­inu sé þarna frá fæð­ingu. Ég vil ekki trúa því að það sé sam­fé­lagið sem geri fólk að morð­ingjum. Ég get ekki ímyndað mér það. Fólk tal­aði um að þetta hefði gerst vegna þess að hann hefði átt svo skelfi­lega barn­æsku. En það eru margir sem ganga í gegnum hrylli­lega hluti í æsku án þess að það geri þá að morð­ingjum.“ 

„Ég vil ekki trúa því að það sé sam­fé­lagið sem geri fólk að morð­ingjum. Ég get ekki ímyndað mér það.“

Lögreglan trúði ekki frásögninni 

Sólveig Aust­fjörð Braga­dóttir er móðir Hart­manns Hermans­sonar, sem lést þann 2. maí 1990. Hartmann var þá sjö ára. Hún fékk sím­tal frá skól­anum þar sem henni er greint frá því að hann sé týndur og hún spurð hvort hún vissi hvar hann gæti verið. Síðar um dag­inn fannst hann lát­inn í Gleránni. Síðar kvikn­aði grunur um að sami dreng­ur­inn hefði orðið báðum strák­unum að bana. Í bæði skiptin hafði hann skipu­lagt rat­leik sem mið­aði að því að koma drengj­unum að ánni, segir hún. Dreng­ur­inn við­ur­kenndi að hafa orðið þeim að bana.

Í við­tali við Pressuna setur hún spurn­inga­merki við ákveðið atriði í mál­inu: „Áður en Hartmann deyr þá hafði þessi strákur verið búinn að segja öðrum strák, skóla­fé­laga sínum, frá því hvað hann gerði við fyrri dreng­inn, hann Bjarmar. Ég veit að sá drengur fór niður á lög­reglu­stöð og sagði frá því hvað hann hafði heyrt. Það var ekki hlustað á hann og ekk­ert aðhafst,“ segir hún og bætir við: „Þetta er í raun það eina sem ég hefur virki­lega angrað mig í gegnum árin.“

„Hann var vanur að horfa upp og segja hvað hann lang­aði mikið til að fara upp í him­in­inn og til stjarn­anna.“

Hann langaði til himins

Hún ber ekki kala til manns­ins. „Ég kenndi þessum strák aldrei um þetta. Ég hef alltaf litið á það þannig að hann hafi fyrst og fremst verið óskap­lega veikur. Ég var aldrei reið út í hann.“

Þá segir hún frá minn­ingu sem hún á af Hart­manni sem hjálpar henni í sorg­inni. „Hann var vanur að horfa upp og segja hvað hann lang­aði mikið til að fara upp í him­in­inn og til stjarn­anna. Það er gaman að hugsa um það núna.“