Guðni Th. Jóhann­es­son var settur í emb­ætti for­seta Íslands við hátíð­lega athöfn í Alþing­is­hús­inu í dag. Athöfnin hófst með messu í Dóm­kirkj­unni en að henni lok­inni var gengið til Alþing­is­húss­ins. Þar flutti Guðni inn­setn­ing­ar­ræðu sína eftir að Markús Sig­ur­björns­son, for­seti Hæsta­réttar, hafði lýst kjöri for­seta.

Hér má sjá mynd­band af ræðu Guðna, sem sýnd var á RÚV og Lára Hanna Ein­ars­dóttir birti á Youtube. Að neðan má svo lesa ræð­una í heild, en áður birt­ist hún á vef for­seta­emb­ætt­is­ins.

Góðir Íslend­ingar.

Á þess­ari stundu er mér efst í huga þakk­læti fyrir það traust sem mér hefur verið sýnt, að taka við emb­ætti for­seta Íslands. Það geri ég með auð­mýkt í hjarta, veit að ég á margt ólært, veit að mér getur orðið á. Ég þakka jafn­framt góðir óskir sem okkur hjónum og börnum hafa borist hvaðanæva. Ég mun og vil þiggja ráð og leið­sögn frá ykkur öllum, fólk­inu í land­inu. Þá vænti ég góðs af sam­starfi við alþing­is­menn, ráð­herra, emb­ætt­is­menn og aðra í þessum sal. Ég nefni sér­stak­lega for­vera mína sem sitja hér, Vigdísi Finn­boga­dóttur og Ólaf Ragnar Grímsson. Margt má líka læra af sögu hinna sem gegnt hafa emb­ætti for­seta Íslands, þeirra Sveins Björns­sonar, Ásgeirs Ásgeirs­sonar og Krist­jáns Eldjárns.

For­set­inn ræður sjaldn­ast úrslitum einn síns liðs. Ég tel sömu­leiðis að hann eigi að öllu jöfnu að standa utan sviðs stjórn­mál­anna, óháður flokkum eða fylk­ingum. Í þessu emb­ætti mun ég samt vekja máls á því sem mér býr í brjósti, benda á það sem vel er gert og það sem betur mætti fara. Við búum í gjöf­ulu landi og góðu. Við höfum skapað frið­sælt vel­ferð­ar­sam­fé­lag. Þar njótum við fram­taks og starfa fyrri kyn­slóða. Ég leyfi mér að nefna hér eigin þakk­ar­skuld við móður mína og föður heit­inn.

Vissu­lega getum við alltaf gert betur á öllum sviðum. Hag margra þarf að bæta, fólk á Íslandi á ekki að þurfa að líða sáran skort. Góða heil­brigð­is­þjón­ustu má gera enn betri og tryggja ber að lands­menn njóti hennar jafnt, óháð búsetu eða efna­hag. Enn er verk að vinna í bar­áttu fyrir jafn­rétti kynj­anna og mér stendur nærri að nefna mennta­kerfið, grund­vall­ar­þátt í lífi ein­stak­linga, fjöl­skyldna og þjóðar. Innan þess eiga allir að geta fundið sér far­veg og nám við hæfi, án þess að fjár­hagur hamli för.

Þá þurfum við að hlúa að æsku lands­ins og hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi í okkar sam­fé­lagi. Öllum er holl trúin á sig sjálfan en munum samt hend­ingar Spil­verks þjóð­anna, að stofni til frá Þor­steini Valdi­mars­syni, skáldi og kenn­ara:

Guð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir
ein lítil býfluga afsannar það:
Guð hjálpar þeim sem hjálp­ast að.

Hér hef ég aðeins tæpt á ýmsum sam­fé­lags­málum. Ég mun víkja að þeim oftar á for­seta­stóli en veit að stjórn­mála­menn­irnir bera þau einnig fyrir brjósti. Þeirra er ábyrgðin og þeir setja lögin. Þau breyt­ast í tím­ans rás. Það á líka við um stjórn­ar­skrá okkar, grunn­sátt­mála sam­fé­lags­ins. Geti þingið ekki svarað ákalli margra lands­manna og yfir­lýstum vilja stjórn­mála­flokka um end­ur­bætur eða end­ur­skoðun er úr vöndu að ráða. Í þessum efnum minni ég á gildi áfanga­sigra og mála­miðl­ana.

Hvar­vetna blasa við áskor­anir. Náttúra Íslands er við­kvæm, við viljum bæði vernda hana og nýta á ábyrgan og sjálf­bæran hátt. Þetta getur reynst vanda­samt en skilum land­inu til næstu kyn­slóða þannig að þær fái notið gæða þess og gagna eins vel og við. Það er sá strengur sem skiptir mestu máli. Hugum líka að lofts­lags­málum, það munu afkom­endur okkar örugg­lega kunna að meta. Við hæfi er að geta hér frum­kvæðis Vigdísar Finn­boga­dóttur á sviði land­græðslu og umhverf­is­verndar og atbeina Ólafs Ragnars Gríms­sonar í mál­efnum norð­ur­slóða og end­ur­nýj­an­legrar orku.

Tungu okkur þurfum við jafn­framt að varð­veita og virða, tryggja að hún verði gjald­geng á raf­rænum vett­vangi, boð­leið nýrra tíma. En við megum ekki ein­angr­ast, við verðum að geta tjáð okkur á erlendum málum. Sagt hefur verið að sú öld, sem við nú lifum, sé og verði öld alþjóða­væð­ingar og síauk­inna sam­skipta. Heim­ur­inn breyt­ist, sam­tím­inn sýn­ist 3 vera á fleygi­ferð. Gamlir siðir hverfa, nýir taka við. Ekki eru mörg ár síðan nær allir íbúar þessa lands lifðu á land­bún­aði og útvegi, voru í þjóð­kirkj­unni og öðrum kristnum trú­fé­lögum, hvítir á hör­und, áttu íslensku að móð­ur­máli og báru auð­sýni­lega íslenskt nafn. Út á við virt­umst við öll vera steypt í sama mót, eins­leit þjóð.

Sagan var líka eins­leit. Gjarnan var hún sögð þannig að hér hefðu nor­rænir höfð­ingjar numið land og byggt blóm­legt sam­fé­lag á sögu­öld. „Þá riðu hetjur um héröð,“ kvað hinn róm­an­tíski Jónas Hall­gríms­son í ljóð­inu „Ísland“ sem birt­ist í fyrsta hefti Fjölnis árið 1835. Eftir gullöld Íslend­inga syrti hins vegar í álinn, sagði sagan. Þjóð­veldið glat­að­ist og við tóku myrkar mið­aldir, í það minnsta í sögu­bókum og sjálfs­mynd nýlið­inna alda, „feðr­anna frægð fallin í gleymsku og dá,“ eins og lista­skáldið orti áfram. En síðan birti til. Sjálf­stæð­is­bar­áttan hófst, áfangar náð­ust. End­ur­reisn Alþingis, heima­stjórn, full­veldi, lýð­veldi, sigrar í land­helg­is­deilum. Þetta eru þekktar stiklur í for­tíð okkar.

Við skulum kunna þær áfram, og ljóðin sömu­leiðis. Sjálfum finnst mér „Ísland“, kvæði Jónasar, eitt það fal­leg­asta sem ort hefur verið á íslenskri tungu. Minnumst þess samt hve saga okkar er marg­slungin. Gleymum ekki fjöl­menn­ingu land­náms­aldar og þeim nánu tengslum við útlönd sem lögðu grunn að afrekum á sviði bók­mennta og verk­legum fram­förum síðar meir. Segjum sög­una í allri sinni dýrð og öllum sínum harmi, og með því lagi sem við kjósum á tutt­ug­ustu og fyrstu öld­inni. Í fimm ára gömlu ljóði Gerðar Kristnýjar skáld­konu segir svo af Jóni for­seta:

Það bær­ist ekki hár
á höfði Jóns
þar sem hann trónir
staffír­ugur á stöpl­inum
og hvessir augun
út á Tjörnina.

Á hverju vori
gætir hann þess
að ung­arnir kom­ist upp
hikar ekki við
að stökkva niður
og stugga við
mávinum.

Hér er gömul saga sögð á nýjan hátt. Þannig verður liðin tíð lit­rík og fersk. Á sama hátt virð­umst við Íslend­ingar ekki jafn eins­leitir og áður fyrr. Við játum ólík trú­ar­brögð, stöndum sum utan trú­fé­laga, við erum ólík á hör­und, við getum heitið erlendum eig­innöfnum, þús­undir íbúa þessa lands eiga sér erlendan upp­runa og tala litla eða enga íslensku en láta samt gott af sér leiða hér. Við lifum tíma fjöl­breytni og megi þeir halda áfram þannig að hver og einn geti rækt sín sér­kenni, látið eigin drauma ræt­ast en fundið skjól og styrk í sam­fé­lagi manna og rétt­ar­ríki hér á landi.

Eitt gildir þó um allar þjóðir, þá íslensku sem aðrar: Það sem sam­einar þær verður að vega þyngra en það sem sundrar. Og hér hefur þjóð­höfð­ing­inn hlut­verki að gegna. Forseta ber að stuðla að ein­ingu frekar, bera virð­ingu fyrir skoð­unum ann­arra, var­ast að setja sig á háan hest. Ekki er þar með sagt að ég megi ekk­ert mæla á for­seta­stóli nema það sem full sam­staða er um, enda gæti ég þá í raun fátt sagt. Ólík sjón­ar­mið verða að heyr­ast. Mál­efna­legur ágrein­ingur er til vitnis um þroskað og siðað sam­fé­lag.

Ég vona einmitt að við stönd­umst það próf þegar við kjósum nýtt þing í haust. Í kosn­ingum er tek­ist á um ólíkar stefnur og mark­mið en að þeim loknum verða þing­menn að vinna saman, finna lausnir, sýna sann­girni og beita þeim aðferðum sem auka virð­ingu þeirra sjálfra og hinnar alda­gömlu stofn­unar, Alþingis.

Góðir Íslend­ingar. Við þurfum ekki að vera tor­tryggin eða ótta­slegin um hag okkar á nýrri öld; hún er von­björt og full af fyr­ir­heitum. Vissu­lega geta ógnir leynst víða, það sanna dæmin því miður. Vissu­lega er gott að vera á varð­bergi og hart þarf að mæta hörðu þegar nauð­syn krefur. En trú á hið góða verðum við að varð­veita:

Fegurð og góð­vild
þetta tvennt og eitt
hvað er umkomu­laus­ara
í rang­snúnum heimi

Og þó mest af öllu
og mun lifa allt.

Þannig orti Snorri Hjart­ar­son um miðja síð­ustu öld. Hann uggði um hag Íslend­inga og mann­kyns­ins alls, en leyfði sér samt að vona. Bjart­sýnn og von­andi raun­sær tek ég nú við hinu ábyrgð­ar­mikla emb­ætti, og það á við um okkur hjónin bæði. Þegar Sveinn Björns­son tók við kjöri á Þing­völlum 17. júní 1944, fyrstur for­seta, sagði hann starf sitt framar öllu fel­ast í þjón­ustu við heill og hag íslenskrar þjóðar. Þau orð eru enn í fullu gildi. Ég mun leit­ast við að læra, þroskast og þjóna allri þjóð­inni.

Kæru landar. Ég end­ur­tek að lokum þá ósk mína að við stöndum saman um fjöl­breytni og frelsi, sam­hjálp og jafn­rétti, virð­ingu fyrir lögum og rétti. Stöndum saman um þessi grunn­gildi góðs sam­fé­lags, von­góð og full sjálfs­trausts. Megi sú verða gæfa okkar um alla fram­tíð.