Hvernig á að bregð­ast við þegar níu ára gam­alt barn truflar tíma í skól­anum, rífst við bekkj­ar­fé­laga sína og sendir þeim fing­ur­inn? Rífa það upp og rass­skella, henda því síðan fram á gang?

Líklega ekki, þar sem barna­vernd­ar­lög kveða á um að þeir sem koma að upp­eldi og umönnun barna skulu sýna þeim virð­ingu og umhyggju. Óheimilt er með öllu að beita börn ofbeldi eða annarri van­virð­andi hátt­semi. For­eldrar níu ára drengs til­kynntu hins vegar kenn­ara í Aust­ur­bæj­ar­skóla til barna­vernd­ar­yf­ir­valda árið 2014 fyrir að gera nákvæm­lega þetta. Kenn­ar­inn var áminntur en nú í vor, rúmum tveimur árum síðar, fékk hann aðra áminn­ingu fyrir að rass­skella barn og henda því úr tíma.

Sló hann á rassinn

Árið 2014 sögðu tveir aðrir drengir að sami kenn­ari hefði líka rass­skellt sig. For­eldrar ann­ars þeirra létu skóla- og frí­stunda­svið vita af ástand­inu í skól­anum með óform­legri til­kynn­ingu. Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar treystu þeir sér ekki til að fara alla leið með málið þar sem þeir voru ekki við­staddir þegar dreng­ur­inn greindi fyrst frá meintu atviki, langt var um liðið og þeir þorðu ekki að treysta á frá­sögn hans. Þeir höfðu hins vegar ýmis­legt út á fram­göngu kenn­ara í skól­anum að setja og létu vita af því. Eftir því sem Stundin kemst næst virð­ist ekki hafa verið brugð­ist við þess­ari óform­legu til­kynn­ingu.  Ekkert var aðhafst vegna hins drengs­ins, meðal ann­ars vegna þess að hann sagði heldur ekki frá fyrr en löngu síðar, auk þess sem hann sagð­ist hafa verið óþekkur og átt þetta skilið. Móðir hans þekkir kennar­ann frá gam­alli tíð og af góðu einu. Ástandið í bekknum var erfitt og álagið á kenn­ar­ana allt of mikið að hennar mati.

Kenn­ar­inn, Pétur Hafþór Jónsson, við­ur­kennir þessi tvö atvik sem hann var áminntur fyrir í sam­tali við Stundina. „Mér urði á þau leiðu mis­tök að fleygja dreng úr tíma og því miður sló ég hann á rass­inn. Það var alls ekki ætl­unin og mér dauð­brá.“ Þá segir hann að í fyrra skiptið hafi þetta bara gerst í hugs­un­ar­leysi. „Ég hafði aldrei lesið lögin almenni­lega. Núna var þetta slys.“

Hin atvikin kann­ast hann ekki við, en minn­ist þess þó að hafa verið að „fljúg­ast á“ við drengi úr þessum árgangi þennan vetur. Hann segir að það hafi verið á léttu nót­unum til að eyða illindum þeirra á milli. Í stað þess að skamm­ast í þeim hafi hann ákveðið að fá þá til að hlæja. „Ég man ekki eftir öðru.“ Þennan vetur, skóla­árið 2013–2014, hafi verið erfitt ástand í þessum bekk, en vegna trún­að­ar­skyldu sé honum óheim­ilt að greina nánar frá því.

Börnum fórnað

For­eldrar barna í árgang­inum taka undir það að þetta hafi verið erf­iður vetur, þar sem þeim mis­bauð fram­ganga kenn­ara og við­brögð skóla­yf­ir­valda sem ein­kennd­ust helst af ráða­leysi. Þeir segja að málið varði ekki eitt atvik, einn kenn­ara eða einn nem­anda. Jafnvel ekki þennan eina skóla, heldur úrræða­leysið sem blasir við þegar kenn­arar standa frammi fyrir börnum sem þeir ráða illa við og kerfi sem getur ekki mætt börnum sem passa ekki inn í rammann. Einn faðir orð­aði það sem svo að for­eldrar yrðu að geta treyst því að börnin væru örugg og gætu notið sín í skól­anum. Það væri svo mik­il­vægt að kveðið væri á um það í mann­rétt­inda­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna.

„Ég vildi bara að syni mínum væri tekið eins og hann er. En það kom aldrei til greina að end­ur­skoða hvernig skól­inn tók á málum, jafn­vel þótt fullt af börnum liði illa í þessu kerfi. Sonur minn var ekki einn um það. Það virð­ist alltaf vera hægt að fórna börnum,“ segir móð­irin sem til­kynnti rass­skell­ing­una til barna­vernd­ar­yf­ir­valda.

Mistökin hlóðust upp 

Þau hjónin segj­ast alvar­lega hugsi yfir refsi­stefn­unni sem var við­höfð í skól­anum á þessum tíma og var frekar til þess fallin að brjóta son þeirra niður og herða hann í and­stöðu sinni en að styrkja hann og hjálpa honum að vinna gegn óæski­legri hegðun. Sonur þeirra er með röskun sem veldur því að hann ræður illa við mikið áreiti og þarf á sterkum tengslum að halda. Eftir einn vetur í Aust­ur­bæj­ar­skóla var búið að henda honum fram á gang þar sem hann var skil­inn einn eftir grát­andi, rífa í upp­hand­legg hans svo hann kom mar­inn heim og draga hann inn af skóla­lóð­inni svo hann gæti setið af sér refs­ingu fyrir brot sem hann hafði framið dag­inn áður. For­eldrar hans fengu nán­ast dag­legar til­kynn­ingar um allt sem hafði farið úrskeiðis en aldrei um neitt sem hann gerði vel. Mistökin hlóð­ust upp og það var þung byrði að bera, sjálfs­myndin skekkt­ist með til­heyr­andi nið­ur­broti.

Móðir hans segir að hann gefi sig ekki við ógn­ar­stjórn heldur herð­ist í afstöðu sinni. „Þetta hjálp­aði honum ekki að gera betur heldur gróf undan honum og braut hann niður. Það er svo mikið valda­mis­ræmi í þess­ari stöðu. Full­orðið fólk er alltaf að kveinka sér undan erf­iðum börnum en börn eru alltaf í van­mætti gagn­vart þess­ari stöðu, bæði ótta við refs­ingu og valda­mis­ræm­inu sem birt­ist í aðstöðu- og ald­urs­mun­inum. En við erum alltaf að reyna að fá börn til að hlýða með því að beita afli okkar og valdi. Það er svo mikil almenn nið­ur­læg­ing í þessu kerfi.“