Flóttamaðurinn sem fórnaði sér til að hjálpa öðrum

Í kringum þorpið Torbali vest­ar­lega í Tyrk­landi er fjöldi yfir­gef­inna húsa og tjald­búða. Þær hafa verið þar í fjögur ár, en í dag búa þar meira en þús­und land­flótta Sýr­lend­ingar. Þeir eiga ekki pen­ing fyrir ferða­lagi úr landi og vinna dag hvern meðan birta leyfir fyrir stór­bændur í nágrenn­inu. Rútur sækja þá fyrir sól­ar­upp­rás og skila þeim heim eftir myrkur. Á meðan for­eldr­arnir bogra á ökrunum eru börnin heima, en þegar ég ók í gegn þann 9. mars voru mörg þeirra líka vinn­andi. Sjálf­boða­liði á staðnum segir þau hefja störf tólf ára gömul.

Í Tyrk­landi eru hátt í þrjár millj­ónir sýr­lenskra flótta­manna. Þeim er gert erfitt eða ómögu­legt að fá lög­lega vinnu, og ef þeir eru heppnir fá þeir vinnu á borð við þessa. Í stór­borg­unum heyr­ist hvína í öllu óheil­brigð­ari sauma­stofum og lýs­ingar sjón­ar­votta, til dæmis blaða­manna The Guardian í jan­ú­ar­lok, eru í takt við nítj­ándu aldar útlist­anir á iðn­bylt­ing­unni í Bret­landi. Barna­vinna, nær engin rétt­indi verka­manna, síð­búin greiðsla launa og mun hærri útgjöld en laun eru hér dag­legt brauð. Land­bún­að­ar­verka­menn­irnir við Torbali þurfa stundum að reiða sig á mat­ar­gjafir tyrk­neskra nágranna, en fá þó að sjá dags­ljós.

Ég kom til þeirra með þýskum sjálf­boða­liðum sem vinna við að bæta heim­ili verka­fólks­ins. Við skófl­uðum braki og rusli ofanaf einu eyði­býl­inu, svo hægt væri að laga leka gegnum það. Húsin eru lúxus­í­búðir þess­ara fátækra­hverfa, en flestir búa í tjöldum. Á meðan við unnum komu nokkrir strákar - íbúar úr tjöld­unum í kring - að hjálpa til. Stiginn uppá þak er krækl­ótt tré sem vinnu­eft­ir­lit norðan Alpa­fjalla myndu líta horn­auga. Ofanaf þak­inu mátti sjá for­eld­rana ganga hokna í baki frá akri til akurs.

Fari þessir verka­menn til Evrópu er ekki hægt að kalla þá annað en „efna­hags­lega flótta­menn“. Þetta skammar­yrði hefur lengi verið notað um hæl­is­leit­endur í Evrópu, und­an­tekn­ing­ar­lítið af fólki sem hefur aldrei liðið skort. Aðgrein­ing þeirra frá öðrum flótta­mönnum er ekki aðeins til að gera lítið úr þörf þeirra á vernd, heldur hefur hún laga­legt vægi. Að flýja bág­borið efna­hags­á­stand gefur manni ekki rétt á hæli, sam­kvæmt flótta­manna­samn­ingi Sam­ein­uðu þjóð­anna.

Sú stað­reynd að hung­ursneyð drepur mann jafn áreið­an­lega og stríð hefur drifið fjölda fólks úr heima­löndum sínum und­an­farin ár. Trú flótta­manna af öllum sortum á að í Evrópu megi finna mann­rétt­indi og betra líf hvetur þá til að leita á náðir evr­ópskra ríkja. Gegn þessum hvata reyna evr­ópskir stjórn­mála­menn að tefla gadda­vírs­girð­ingum, táragasi og flýttum brott­vís­unum. „Við þurfum fleiri myndir af brott­vís­unum á næst­unni,“ sagði þing­maður CSU í Þýska­landi í des­em­ber. Það gæti haft „fæl­ing­ar­mátt“. Dönsk yfir­völd keyptu aug­lýs­ingu í líbönsku dag­blaði í sept­em­ber sem lýsti hve illa yrði tekið á móti flótta­mönnum sem kæmu til Dan­merkur.

Þann 8. mars leit út fyrir að Evr­ópu­sam­bandið næði sam­komu­lagi við Tyrkland um að brott­vísa öllum flótta­mönnum sem kæmu úr Tyrk­landi beint þangað aftur, án máls­með­ferðar. Þótt sam­komu­lagið sé enn ekki í höfn til­kynntu lög­reglu­yf­ir­völd á Balkanskag­anum umsvifa­laust að þau myndu loka Balk­an­leið­inni, lang­mest not­uðu leið flótta­manna til Norður-Evrópu. Þrátt fyrir lok­un­ina koma flótta­menn enn til Grikk­lands í stríðum straum. Þótt smygl­leið­irnar séu allar mann­skæðar eru fáar jafn drunga­legar og leiðin frá tyrk­nesku borg­inni Cesme.

Draugaþorpið

Nokkurra mín­útna akstur vest­ur­frá borg­inni er drauga­þorp. Þegar maður ekur upp­eftir mal­ar­slóð­anum sem liggur inní það mæta manni þrír trylltir varð­hundar, stein­hlaðið virki og tugir glugga­lausra steypu­húsa. Allt um kring liggja fata­hrúgur, teppi og sót­hrúgur í útbrunnum eld­stæðum. Í skóg­inum umhverfis er plast­rusl á hverjum