Einkavæðing bankans byggði á blekkingarvef hóps fólks undir forystu Ólafs Ólafssonar

Lyk­il­at­riðið í einka­væð­ingu Bún­að­ar­bank­ans var blekk­ing sem hópur fólks tók þátt í eða var með­vit­aður um. Menn á vegum fjár­fest­is­ins Ólafs Ólafs­sonar nýttu skatt­skjól til að fela raun­veru­lega slóð eign­ar­halds­ins og láta líta út fyrir að þýskur banki væri aðili að kaup­unum. Ólafur var síðar dæmdur fyrir að taka þátt í sýnd­ar­við­skiptum til að auka trú­verð­ug­leika bank­ans þegar hann stefndi í þrot. Bankinn varð gjald­þrota fimm árum eftir einka­væð­ingu. En Ólafur er nú í millj­arða­fjár­fest­ingum með lóðir í Reykja­vík.

Skýrsla Rann­sókn­ar­nefndar um einka­væð­ingu Bún­að­ar­bank­ans sýnir að salan á hlut rík­is­ins til S-hóps­ins svo­kall­aða byggði á blekk­ingu kaup­end­anna sem teygði sig í gegnum hulið eign­ar­hald í skatta­skjól­inu Tortóla.

„Rann­sókn­ar­nefnd Alþingis hefur sann­reynt að þýski bank­inn Hauck & Auf­häuser var aldrei í reynd fjár­festir í Bún­að­ar­bank­anum þegar 45,8% hlutur rík­is­ins í honum var seldur í jan­úar 2003, ólíkt því sem haldið var fram allt frá upp­hafi. Það er afdrátt­ar­laus nið­ur­staða rann­sókn­ar­nefndar Alþingis að stjórn­völd hafi skipu­lega verið blekkt í aðdrag­anda og kjöl­far söl­unnar,“ segir í nið­ur­stöðu nefnd­ar­innar.

Fram kemur í skýrsl­unni að hópur manna sem störf­uðu fyrir Ólaf Ólafsson fjár­festi not­uðu leyni­lega samn­inga til að fela slóð­ina og láta líta út fyrir að þýskur banki kæmi að kaup­unum. 

Atburða­rásinni er lýst í skýrsl­unni: „Ítarleg skrif­leg gögn sýna með óyggj­andi hætti að þýski bank­inn Hauck & Auf­häuser, Kaupþing hf. á Íslandi, Kaupt­hing Bank Luxembourg og hópur manna sem vann fyrir og í þágu Ólafs Ólafs­sonar fjár­festis not­uðu leyni­lega samn­inga til að fela raun­veru­legt eign­ar­hald þess hlutar sem Hauck & Auf­häuser átti í orði kveðnu. Í raun var eig­andi hlut­ar­ins aflands­fé­lagið Welling & Partners, skráð á Tortóla á Bresku Jóm­frúa­eyjum. Með fjölda leyni­legra samn­inga og milli­færslum á fjár­munum, m.a. frá Kaup­þingi hf. inn á banka­reikn­ing Welling & Partners hjá Hauck & Auf­häuser var þýska bank­anum tryggt skað­leysi af við­skipt­unum með hluti í Bún­að­ar­bank­anum. Síðari við­skipti á grund­velli ofan­greindra leyni­samn­inga gerðu það að verkum, að Welling & Partners fékk í sinn hlut rúm­lega 100 millj­ónir Banda­ríkja­dala sem voru lagðar inn á reikn­ing félags­ins hjá Hauck & Auf­häuser. Snemma árs 2006, eða um þremur árum eftir við­skiptin með eign­ar­hlut rík­is­ins í Bún­að­ar­bank­anum, voru 57,5 millj­ónir Banda­ríkja­dala greiddar af banka­reikn­ingi Welling & Partners til aflands­fé­lags­ins Marine Choice Limited sem stofnað var af lög­fræði­stof­unni Mossack Fonseca í Panama en skráð á Tortóla. Raun­veru­legur eig­andi Marine Choice Limited var Ólafur Ólafsson. Um svipað leyti voru 46,5 millj­ónir Banda­ríkja­dala greiddar af banka­reikn­ingi Welling & Partners til aflands­fé­lags­ins Dekhill Advisors Limited sem einnig var skráð á Tortóla. Ekki liggja fyrir óyggj­andi upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur Dekhill eða hverjir nutu hags­bóta af þeim fjár­munum sem greiddir voru til félags­ins,“ segir í nið­ur­stöðu nefnd­ar­innar. 

„Þýskur banki í hópi nýrra eigenda“

Aðkoma Hauck & Auf­häuser var lyk­ill­inn að því að ríkið ákvað að selja S-hópnum kjöl­festu­hlut í Bún­að­ar­bank­anum, þegar bank­inn var einka­væddur árið 2003. Sam­eig­in­leg frétta­til­kynn­ing kaup­enda og rík­is­stjórn­ar­innar var birt á vef for­sæt­is­ráðu­neyt­is­ins 16. jan­úar 2003 undir fyr­ir­sögn­inni: „Þýskur banki í hópi nýrra eig­enda Bún­að­ar­banka Íslands hf.“ Þar kom fram að kaup­andi að 71 pró­sent hlut­ar­ins sem var til sölu, Egla hf, væri að 35,6 pró­sentum í eigu þýska bank­ans Hauck & Auf­häuser, en annar eig­andi var félag Ólafs Ólafs­sonar, og svo að litlu leyti Vátrygg­inga­fé­lag Íslands, sem stýrt var af fyrr­ver­andi við­skipta­ráð­herra sem hafði nokkrum árum fyrr setið í fjög­urra manna ráð­herra­nefnd um einka­væð­ingu, Finni Ing­ólfs­syni. Þannig varð S-hóp­ur­inn eig­andi að að 45,8 pró­sent hlut bank­ans.

Kaup­endur og selj­endur bank­ans sögð­ust vænta mik­ils af Hauck & Auf­häuser. Þýski bank­inn var hins vegar fljót­lega horf­inn úr eig­enda­hópnum. Fimm árum eftir einka­væð­ingu Bún­að­ar­bank­ans fór bank­inn á haus­inn í lausa­fjár­kreppu, eftir sýnd­ar­við­skipti og mark­aðs­mis­notkun.

Í skýrsl­unni kemur fram að gögn sýni ekki fram á að aðrir for­svars­menn félaga úr S-hópnum hafi verið inn­vinkl­aðir í blekk­ing­ar­leik­inn. „Þá benda fyr­ir­liggj­andi gögn rann­sókn­ar­nefndar ekki til þess að aðrir for­svars­menn félaga úr S-hópnum en Ólafur Ólafsson hafi haft nokkur umtals­verð afskipti af efn­is­legum við­ræðum af hálfu S-hóps­ins við stjórn­völd um hin fyr­ir­hug­uðu kaup eða komið með beinum hætti nálægt þeim þætti máls­ins sem varð­aði aðkomu erlendrar fjár­mála­stofn­unar að til­boði S-hóps­ins. Fram­burðir Krist­jáns Lofts­sonar, Margeirs Dan­í­els­sonar og Finns Ing­ólfs­sonar fyrir rann­sókn­ar­nefnd­inni um það atriði voru á sömu leið.“

Dæmdir sekirHreiðar Már Sig­urðs­son, banka­stjóri Kaup­þings, var aðili að sam­skiptum um fléttu Ólafs til að blekkja íslensk stjórn­völd. Hér sjást þeir fyrir dómi vegna Al Thani-máls­ins sem þeir tóku síðar þátt í.

Hópur fólks hluti af fléttunni

Þá er sagt frá því að Guð­mundur Hjalta­son hafi verið aðili að fléttu Ólafs.

Af fram­burðum fyrr­ver­andi stjórn­ar­manna Kers hf. og for­svars­manna ann­arra félaga í S-hópnum fyrir nefnd­inni má beint og óbeint ótví­rætt ráða að hvata­mað­ur­inn og leið­tog­inn í sam­starfi S-hóps­ins um kaupin á hlut rík­is­ins í Bún­að­ar­bank­anum hafi verið Ólafur Ólafsson. Rannsókn nefnd­ar­innar þykir einnig hafa leitt ótví­rætt í ljós að frá upp­hafi til enda var þátt­taka S-hóps­ins í einka­væð­ing­ar­ferli rík­is­bank­anna, bæði Lands­bank­ans fyrst í stað og síðar Bún­að­ar­bank­ans, í öllum meg­in­at­riðum falin í hendur Ólafi og leidd af honum og mönnum sem líta verður á sem trún­að­ar­menn hans. Annars vegar, og fyrst og fremst, var þá um að ræða Guðmund Hjalta­son, þáver­andi fram­kvæmda­stjóra hjá Sam­skipum hf., sem ljóst er af gögnum og upp­lýs­ingum rann­sókn­ar­nefndar að kom að þessu ferli í gegnum Ólaf Ólafsson. Hins vegar er átt við tví­menn­ing­ana frá Société Générale, Ralf Darpe og Michael Sautter.“

Guð­mundur Hjalta­son var dæmdur í níu mán­aða fang­elsi fyrir aðild sína að Vafn­ings­mál­inu svo­kall­aða árið 2012, sem fram­kvæmda­stjóri fyr­ir­tækja­sviðs Glitnis, en síðar sýkn­aður í Hæsta­rétti.

„Á meðal gagna rann­sókn­ar­nefndar eru afrit tölvu­póst­sam­skipta sem áttu sér stað á tíma­bil­inu 10. til 16. jan­úar 2003 á milli Guð­mundar Hjalta­sonar, fram­kvæmda­stjóra hjá Sam­skipum hf. og full­trúa Ólafs Ólafs­sonar í sölu­ferli Bún­að­ar­bank­ans, Bjarka Diego, starfs­manns Kaup­þings hf. og Martin Zeil, for­stöðu­manns lög­fræðis­viðs Hauck & Auf­häuser. Í þessum tölvu­póst­sam­skiptum voru drög að bak­samn­ing­unum og skjölum sem tengd­ust þeim beint eða óbeint send ítrekað á milli mann­anna þriggja með breyt­ingum, við­bótum og/eða athuga­semdum hverju sinni, allt uns loka­drög bak­samn­ing­anna lágu fyrir síðla kvölds 15. jan­úar 2003, það er kvöldið fyrir und­ir­skrift þeirra - og kaup­samn­ings S-hóps­ins og íslenska rík­is­ins um hlut rík­is­ins í Bún­að­ar­bank­anum. Hátt á annan tug slíkra draga að bak­samn­ing­unum frá þessu tíma­bili liggja fyrir í gögnum rann­sókn­ar­nefndar, þó með mis­miklum inn­byrðis breyt­ingum. Virk þátt­taka í þessum tölvu­póst­sam­skiptum ein­skorð­að­ist að meg­in­stefnu við fyrr­nefnda þrjá menn...“ segir í skýrsl­unni. Hins vegar fékk fjöldi fólks afrit af póst­unum og þannig upp­lýs­ingar um flétt­una, án þess að greina frá henni á þeim 14 árum sem eru frá einka­væð­ingu bank­ans og átta og hálfu ári frá falli hans. „Ein­stakir tölvu­póstar voru lang­flestir einnig sendir sem afrit á stærri hóp við­tak­enda, í sumum til­vikum þannig að slíkir við­tak­endur afrita fengu afrit af nær öllum þessum tölvu­póstum og fylgi­skjölum þeirra.“

Þeir innvinkluðu dæmdir síðar

Þannig vann Bjarki Diego, starfs­maður fyr­ir­tækja­ráð­gjafar Kaup­þings, að gerð bak­samn­ing­anna, sam­kvæmt tölvu­póst­unum. Bjarki var síðar dæmdur í tveggja og hálfs árs fang­elsi fyrir umboðs­svik í mark­aðs­mis­notk­un­ar­máli þegar starfs­menn Kaup­þings tóku ákvörðun um að lána eigna­lausum skúffu­fé­lögum háar fjár­hæðir árin 2007 til 2008. 

Afrit flestra tölvu­póst­anna voru send á Hreiðar Má Sig­urðs­son, þá aðstoð­ar­for­stjóra Kaup­þings. Hreiðar Már var síðar dæmdur í mark­aðs­mis­notk­un­ar­máli Kaup­þings sem for­stjóri bank­ans og í Al Thani-mál­inu ásamt Ólafi Ólafs­syni.

Þá fékk Stein­grímur P.  Kárason, for­stöðu­maður áhættu­stýr­ingar, einnig afrit af póst­unum. Árið 2008 átti hann eftir að skulda Kaup­þingi tvo millj­arða króna. Árið 2013 var hann dæmdur til að end­ur­greiða bank­anum um 900 millj­ónir króna sem hann fékk að láni frá bank­anum til að kaupa hluta­bréf. Algeng aðferð við mark­aðs­mis­notkun í Kaup­þingi fyrir hrun var að lána yfir­mönnum bank­ans háar fjár­hæðir í kúlúláns­formi til þess að fram­kalla verð­mynd­andi og hag­stæð við­skipti með hluta­bréf bank­ans.

Magnús Guð­munds­son, fram­kvæmda­stjóri Kaup­þings í Lúx­em­borg, fékk einnig afrit af sam­skipt­unum og tók virkan þátt í þeim. Hann var dæmdur án refs­ingar í stóra mark­aðs­mis­notk­un­ar­máli Kaupings, en fékk fjög­urra og hálfs árs fang­elsi fyrir aðild sína að Al Thani-flétt­unni ásamt Ólafi, Hreiðari Má og Sigurði Ein­ars­syni.

Kristín Pét­urs­dóttir, for­stöðu­maður fjár­stýr­ingar Kaup­þings hf, átti einnig þátt í tölvu­póst­sam­skiptum og ráð­stöf­unum þeim tengdum. Kristín átti eftir að fá há kúlu­lán hjá Kaup­þingi til kaupa á hluta­bréfum, seldi þau með hagn­aði og hætti hjá bank­anum í árs­lok 2006 til þess að stofna fjár­fest­ing­ar­fé­lagið Auði Capital ásamt for­seta­fram­bjóð­and­anum Höllu Tóm­as­dóttur árið 2007.

„Bara I‘m sorry“ 

Ólafur Ólafsson gaf skýrslu fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­víkur 30. jan­úar síð­ast­lið­inn og lýsti spurn­ing­unum sem „get­gátum fjöl­miðla“.

„Hauck & Auf­häuser fjár­festi í Eglu hf. eða ehf., ég man ekki hvort það er. Öll gögn, allir papp­írar, allar inn­borg­anir hluta­fjár liggja fyrir. Allar fund­ar­gerðir sem þú hefur liggja fyrir. Fund­ar­seta hans eða full­trúa hans í stjórnum liggja fyrir, öll umboð hans til athafna innan við Eglu liggja fyrir og meira hef ég ekki nú ekk­ert um málið að segja. Ég, þú getur ekki ætl­ast til þess að ég sé hérna, 15 árum síðar, að svara get­gátum fjöl­miðla. Bara I‘m sorry,“ sagði hann.

Dæmdur í fangelsi fyrir annað

Ólafur var dæmdur í fjög­urra og hálfs árs fang­elsi fyrir aðkomu sína að Al Thani-mál­inu, sem sner­ist um að láta svo líta út að fjár­festir frá Katar væri að leggja fé í Kaupþing, þegar raunin var að kaupin voru fjár­mögnuð á laun af Kaup­þingi með aðild Ólafs.

Ólafur er nú gríð­ar­lega umsvifa­mik­ill í fast­eigna­við­skiptum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Reykja­vík­ur­borg samdi við félag hans, Festi, um að byggja 330 íbúðir í nýju hverfi við ósa Elliðaár, Voga­byggð. Félag hans kom að hót­el­bygg­ingu á Suð­ur­lands­braut 18. Þá kemur félag í hans eigu að hót­el­bygg­ingu á Héð­ins­reitnum í Vesturbæ Reykja­víkur.  

Ólafur hefur stefnt íslenska rík­inu til mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu vegna dóms­ins yfir honum og stjórn­endum Kaup­þings í Al Thani-mál­inu. Hann seg­ist hafa verið dæmdur sak­laus. 

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Einkavæðing bankanna

ViðskiptiEinkavæðing bankanna

Segir frá mat­ar­boði þar sem stjórn­mál og fjár­mál runnu saman en eng­inn vildi skrifa í gesta­bók­ina

Í nýút­kominni bók Gylfa Zoega er kvöld­verð­ar­boði í húsi Seðla­bank­ans við Ægisíðu lýst. Þar á seðla­banka­stjóri að hafa setið að snæð­ingi með við­skipta­fé­lögum sínum, skömmu áður en einka­væð­ing bank­anna átti sér stað árið 2003. Finnur Ing­ólfs­son, fyrrum seðla­banka­stjóri, kann­ast ekk­ert við að þetta hafi átt sér stað.
FréttirEinkavæðing bankanna

Finnur Ing­ólfs­son „skamm­ast“ sín út af blekk­ingum í einka­væð­ingu Bún­að­ar­bank­ans

Finnur Ing­ólfs­son, fjár­festir og fyrr­ver­andi ráð­herra, segir að hann skammist sín fyrir að hafa ekki séð í gegnum þann blekk­ing­ar­leik sem einka­væð­ing Bún­að­ar­bank­ans var á sínum tíma. Með orðum sínum á Finnur við meinta aðkomu þýska bank­ans Hauck & Auf­hausers að við­skipt­unum sem reynd­ust vera fals.
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Að opin­bera Ólaf Ólafsson er ekki mann­rétt­inda­brot

Ólafur Ólafsson hefur kært íslenska ríkið til Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu fyrir það að Alþingi hafi skipað rann­sókn­ar­nefnd til að upp­lýsa um það að hann og sam­starfs­fé­lagar hans hefðu beitt ríkið, fjöl­miðla og almenn­ing allan stór­kost­legum blekk­ingum til að kom­ast yfir Bún­að­ar­bank­ann árið 2003. Ólafur telur að vinna og birt­ing á skýrslu rann­sókn­ar­nefnd­ar­innar hafi vegið „alvar­lega að orð­spori og æru“ hans án...

Mest lesið

5
Innlent

Hætta á að lánin hækki þó íbúða­verð lækki

Már Wolfgang Mixa hag­fræði­pró­fessor segir að stór hluti eigin fjár íbúða­eig­enda gæti þurrkast út á kom­andi mán­uðum. Verð­tryggðar fast­eigna­skuldir hækki í verð­bólgu­tíð sam­hliða því að íbúða­verð gæti lækkað. Hann leggur til að verð­tryggð hús­næð­is­lán fylgi íbúða­verði en ekki vísi­tölu neyslu­verðs. Þá myndu bank­arnir bera hluta áhætt­unnar.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

3
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.
6
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið undanfarið ár