Þessi grein birtist upphaflega í Stundinni fyrir meira en 4 árum.

Braut siða­reglur til að tryggja gjald­eyris­samning við Kína

Svein Har­ald Øygard, fyrr­um seðla­banka­stjóri Ís­lands, seg­ir Svía hafa lagst gegn lán­veit­ing­um til Ís­lands í kjöl­far hruns. Hann hafi bank­að upp á hjá kín­verska seðla­banka­stjór­an­um til að fá gjald­eyr­is­skipta­samn­ing, að því sem kem­ur fram í nýrri bók hans.

Braut siða­reglur til að tryggja gjald­eyris­samning við Kína
Svein Harald Øygard Seðlabankastjórinn fyrrverandi ferðaðist með Steingrími J. Sigfússyni til að reyna að tryggja lán frá vinaþjóðum sumarið 2009. Mynd: Paal Krokan-Mathisen

Svein Harald Øygard, fyrrverandi seðlabankastjóri Íslands, braut siðareglur Alþjóðlega greiðslubankans til að gera samning við Kína um gjaldeyrisskipti árið 2009. Svíar reyndust hins vegar erfiðir í viðræðum um lánsfé á meðan Pólverjar og Færeyingar veittu skilyrðislausa hjálp í kjölfar hruns.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri bók Øygard sem ber titilinn „Í víglínu íslenskra fjármála“ og inniheldur fjölda frásagna af samskiptum hans við stjórnmálamenn og aðila í fjármálaheiminum um orsakir og afleiðingar bankahrunsins 2008. Øygard er norskur hagfræðingur sem gegndi embætti seðlabankastjóra á Íslandi frá febrúar til ágúst 2009. Hann var kallaður til af minnihlutastjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar í ársbyrjun 2009 til að fylla skarð Davíðs Oddssonar eftir að honum var ýtt úr Seðlabanka Íslands með lagabreytingu.

Í bókinni lýsir Øygard samskiptum sínum við erlenda seðlabankastjóra í Alþjóðlega greiðslubankanum (BIS) í Basel í Sviss. „Inni í byggingunni eru allir seðlabankastjórarnir með sína skrifstofu,“ skrifar hann. „Meira að segja ég á tímabili. Ég mætti á fund BIS í fyrsta skipti og það gladdi mig að sjá nafnið mitt á hurðinni á nýju, svissnesku skrifstofunni minni. Allt var til reiðu, eins og Svisslendinga var von og vísa.“

Kínverski sendiherrann í Reykjavík hafði rætt við stjórnvöld um stuðning frá Kínverjum vorið 2009. „Á næsta fundi BIS hlustaði ég á viðræður sem leiddu ekki til neins og ákvað að knýja dyra hjá seðlabankastjóra Alþýðulýðveldisins Kína,“ skrifar Øygard. „Alveg gráupplagt. Hann var með skrifstofu við hliðina á minni. Og við vorum starfsbræður. „Þetta var gróft brot á siðareglum,“ sagði einn ráðgjafa minna síðar. „Við vorum í sjokki, en hlógum líka mikið.““

Hann segir kínverska seðlabankastjórann hafa verið afar vinsamlegan og fróðan um kreppuna á Íslandi. „Við hófum viðræður sem leiddu síðar til gjaldmiðilsskiptasamnings milli Seðlabankans og Kína. Hann var að upphæð 66 milljarðar íslenskra króna, 3,5 milljarðar kínverskra júana eða 512,5 milljónir bandaríkjadollara. Ekki sem verst.“

Ísland varð þannig fyrsta vestræna þjóðin sem gerði samning við Kína um gjaldmiðilsskipti. „Ég sagði að það væri bara eðlilegt að kínverski gjaldmiðillinn yrði brátt einn sá helsti á heimsvísu. Það gladdi kínverska seðlabankastjórann. Þeir sem næstir gerðu gjaldmiðilsskiptasamning við Kínverja voru Bretar, þremur árum síðar. Ísland varð síðar fyrsta ríki Evrópu til að gera fríverslunarsamning við Kína.“

„Það er ekki oft sem hægt er að gera að gamni sínu í hópi seðlabankastjóra“

Að umræðunum loknum fóru þeir saman í mat. „Þar slógust í hópinn rússneski seðlabankastjórinn og seðlabankastjóri Bandaríkjanna. Meðlimur norrænu sendinefndarinnar kom að máli við mig og spurði hvernig það væri að funda með svo háttsettum einstaklingum. Ég svaraði því til að þetta hefði verið „fundur G4“: Kína, Rússland, Bandaríkin og Ísland. Við seðlabankastjórar G4 skelltum upp úr. Það er ekki oft sem hægt er að gera að gamni sínu í hópi seðlabankastjóra.“

Svíar reyndust óbilgjarnir

Øygard og Steingrímur J. Sigfússon, þá fjármálaráðherra, höfðu áður leitað fjármagns, erlends gjaldeyris til að styrkja krónuna. Fyrsta viðkoman var í Færeyjum og var lánssamningur undirritaður 23. mars 2009. „Allt lánið átti að greiðast út til okkar í heilu lagi strax. Engin skilyrði voru sett og hvergi var minnst á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Norðurlönd eða Icesave. Þá settu Færeyingar lága vexti á lánið, ekki nema 0,15 prósent. Lánið var heilar 300 milljónir danskra króna. Meira en 1200 dollarar frá hverjum Færeyingi.“

„Meira en 1200 dollarar frá hverjum Færeyingi“

Í framhaldinu voru svo undirritaðir samningar við Danmörku, Noreg, Finnland og Svíþjóð um lán upp á alls 1775 milljónir evra, en Norðurlöndin létu skilyrða lánveitinguna við endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS). „Í fyrstu höfðu Svíar lagst gegn láninu en síðan skipt um skoðun og krafist þess að leggja fram hæsta skerfinn,“ skrifar Øygard. „Það var táknrænt fyrir þá stöðu sem þeir telja sig hafa sem leiðandi Norðurlandaþjóð.“

Á sama tíma var mikill þrýstingur frá Bretum og Hollendingum um lausn Icesave deilunnar. „Þetta var allt hringstreymi,“ skrifar Øygard. „Norrænu lánin voru háð AGS, sem var háð norrænu lánunum. Hvor aðilinn um sig gat, með réttu eður ei, kennt mótaðilanum um. Hjá AGS var atkvæðavægi Breta og Hollendinga þyngra en vægi allra atkvæða frá Afríku. Bretar og Hollendingar skárust í leikinn og kröfðust endurgreiðslu á fé sem þeir höfðu greitt innstæðueigendum í viðkomandi löndum. Önnur ríki ESB studdu þessa kröfu þeirra. Svíþjóð var í forsæti ESB á fyrra misseri ársins 2009 og hampaði áliti ESB. Svíar voru líka talsmenn Norðurlandabúa innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hefðu að öllu jöfnu verið stuðningsmenn íslensku áætlunarinnar. Því var ekki að heilsa í þetta sinn.“

Stuðningur frá stórum og litlum

Pólverjar buðu einnig lán upp á andvirði 200 milljóna bandaríkjadollara, en þeir settu enga kröfu um lausn Icesave deilunnar. „Ekki gefast upp fyrir Bretum,“ hefur Øygard eftir ónafngreindum Pólverjum hjá BIS.

Þannig kom stuðningur frá Færeyjum, Kína og löndum allt þar á milli í mannfjölda. „Land með 48 þúsund íbúa lagði sitt af mörkum og líka annað land þar sem íbúar voru 1,350 milljarður. Sumir vinanna sýndu stuðning en aðrir ekki.“

Øygard mun tala á opnum fundi Norræna félagsins í Reykjavík á morgun sem ber yfirskriftina „Hrunið, endurreisnin og Norðurlöndin - vinir í raun, eða hvað?“ Á fundinum munu Øygard og Steingrímur J. Sigfússon, nú forseti Alþingis og fyrrum fjármálaráðherra, segja frá upplifun sinni af hrunsárunum og endurreisninni og fjalla um hvort og þá hvernig norrænt samstarf hafi þar skipt máli.

Fundurinn fer fram í húsnæði Norræna félagsins, Óðinsgötu 7, við Óðinstorg og hefst kl. 17:00.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Hrunið

Orð Geithner á skjön við hrunskýrslu Hannesar
FréttirHrunið

Orð Geit­hner á skjön við hrun­skýrslu Hann­es­ar

Timot­hy Geit­hner, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra Banda­ríkj­anna, seg­ir ut­an­rík­is­stefnu Ís­lands aldrei hafa ver­ið rædda þeg­ar hug­mynd­um um gjald­eyr­is­skipta­samn­ing í hrun­inu 2008 var hafn­að. Í skýrslu Hann­es­ar Hólm­steins Giss­ur­ar­son­ar sagði hann ástæð­una vera að Ís­land hefði ekki leng­ur ver­ið hern­að­ar­lega mik­il­vægt í aug­um Banda­ríkj­anna.
Timothy Geithner um hrunið á Íslandi: „Skakkt númer, hringdu í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn“
FréttirHrunið

Timot­hy Geit­hner um hrun­ið á Ís­landi: „Skakkt núm­er, hringdu í Al­þjóða­gjald­eyr­is­sjóð­inn“

Timot­hy Geit­hner, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra Banda­ríkj­anna, seg­ist ekki minn­ast um­ræðu um ut­an­rík­is­stefnu Ís­lands vegna um­sókn­ar um gjald­eyr­is­skipta­samn­ing í hrun­inu 2008. Ís­land var ekki kerf­is­lega mik­il­vægt sam­kvæmt við­töl­um í bók Svein Har­ald Øygard, fyrr­ver­andi seðla­banka­stjóra.

Mest lesið

Meðallaun segja ekki allt varðandi kjör fólks í landinu
7
GreiningMillistétt í molum

Með­al­laun segja ekki allt varð­andi kjör fólks í land­inu

Reglu­lega er töl­um um með­al­laun Ís­lend­inga fleygt fram í um­ræð­unni og þau gjarn­an sögð vera óvenju­há í sam­an­burði við önn­ur lönd. Í fyrra voru heild­ar­laun full­vinn­andi fólks að með­al­tali 935.000 þús­und krón­ur á mán­uði. Hins veg­ar fær flest starf­andi fólk mán­að­ar­laun sem eru lægri en þetta með­al­tal. Að ýmsu þarf að gæta þeg­ar með­al­tal­ið er rætt því hlut­fall­ið seg­ir ekki alla sög­una.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Söluráðgjafar fengu þóknun fyrir sölu á Íslandsbanka þrátt fyrir að hafa brotið lög
2
Greining

Sölu­ráð­gjaf­ar fengu þókn­un fyr­ir sölu á Ís­lands­banka þrátt fyr­ir að hafa brot­ið lög

Banka­sýsla rík­is­ins ætl­ar ekki að taka ákvörð­un um hvort hún greiði sölu­ráð­gjöf­um val­kvæða þókn­un fyr­ir að­komu sína að sölu á hlut í Ís­lands­banka fyr­ir rúm­um tveim­ur ár­um fyrr en at­hug­un Fjár­mála­eft­ir­lits­ins á þætti þeirra í sölu­ferl­inu ligg­ur fyr­ir. Eft­ir­lit­ið hef­ur þeg­ar lok­ið at­hug­un á tveim­ur ráð­gjöf­um og komst að þeirri nið­ur­stöðu að báð­ir hefðu brot­ið gegn lög­um.
KS kaupir Kjarnafæði – Skagfirska efnahagssvæðið orðið Norðurland allt
3
Skýring

KS kaup­ir Kjarna­fæði – Skag­firska efna­hags­svæð­ið orð­ið Norð­ur­land allt

Kaup­fé­lag Skag­firð­inga mun ekki þurfa að bera kaup sín á Kjarna­fæði und­ir Norð­lenska Sam­keppnis­eft­ir­lit­ið, eft­ir að Al­þingi und­an­skyldi fyr­ir­tæk­in sam­keppn­is­lög­um. KS fær yf­ir­burð­ar­stöðu á kjöt­mark­aði. Kjarna­fæði sam­ein­að­ist Norð­lenska fyr­ir tveim­ur ár­um með ströng­um skil­yrð­um, sem falla nú nið­ur. Verð­laus hlut­ur þing­manns, sem harð­ast barð­ist fyr­ir sam­keppn­isund­an­þág­un­um, í KN, er orð­inn millj­óna­virði.
„Það er ekkert eftir“
4
GreiningMillistétt í molum

„Það er ekk­ert eft­ir“

Þrátt fyr­ir að um helm­ing­ur hjóna­banda endi með skiln­aði virð­ist kerf­ið ekki miða við for­eldra sem vana­lega eru kall­að­ir ein­stæð­ir – en eru í þess­ari grein kall­að­ir sjálf­stæð­ir. Heim­ild­in fékk á þriðja tug þátt­tak­enda til að svara spurn­ing­um um lífs­kjör sín. Svör­in sem bár­ust kall­ast vel á við lífs­kjarak­ann­an­ir sem fram­kvæmd­ar hafa ver­ið að und­an­förnu.

Mest lesið í mánuðinum

Þau sem hafa hagnast ævintýralega á Þorpinu
1
FréttirHúsnæðismál

Þau sem hafa hagn­ast æv­in­týra­lega á Þorp­inu

Ár­ið 2021 keypti hóp­ur fjár­festa í gegn­um eign­ar­halds­fé­lag­ið Þorp­ið 6 ehf. lóð­ir og bygg­ing­ar­rétt­indi á Ár­túns­höfða í Reykja­vík fyr­ir 7,4 millj­arða króna. Fyrr á þessu ári voru lóða­rétt­ind­in seld fyr­ir ell­efu millj­arða króna án þess að nokk­uð hafi ver­ið byggt á svæð­inu. Við­skipt­in sýna vel hvernig fjár­fest­ar geta hagn­ast æv­in­týra­lega með því að kaupa og selja lóð­ir og bygg­ing­ar­rétt­indi á til­tölu­lega skömm­um tíma.
Hulduheildsali flytur inn hundruð tonna af kjöti
3
RannsóknSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Huldu­heild­sali flyt­ur inn hundruð tonna af kjöti

Ris­ar á ís­lensk­um kjöt­mark­aði, sem fengu í vor um­deild­ar und­an­þág­ur frá sam­keppn­is­lög­um til þess að verj­ast sam­keppni að ut­an, verða á þessu ári um­fangs­mest­ir í kjöt­inn­flutn­ingi og því keppi­naut­ar sjálfs sín. „Von­brigði,“ seg­ir formað­ur at­vinnu­vega­nefnd­ar. Um­fangs­mik­il heild­sala á hundruð­um tonna af inn­fluttu kjöti virð­ist fyrst og síð­ast leiktjald fyr­ir öfl­ug­asta hags­muna­afl­ið gegn inn­flutn­ingi land­bún­að­ar­vara.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
4
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
„Ég var bara niðurlægð“
5
Viðtal

„Ég var bara nið­ur­lægð“

Séra Agnes M. Sig­urð­ar­dótt­ir, bisk­up Ís­lands, vill skila skömm­inni til kirkju­þings þar sem hún upp­lifði nið­ur­læg­ingu eft­ir að óvissa varð uppi um lög­mæti embætt­is­gjörða henn­ar. Hún seg­ir að kirkju­þing hafi átt að greiða úr mál­inu og eyða óvissu um stöðu henn­ar. Agnes tel­ur að karl­kyns bisk­up hefði aldrei þurft að þola slíka fram­komu af hálfu kirkju­þings en hún er fyrsta kon­an sem er kjör­in bisk­up.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
8
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár