Ennþá er í gildi bann við sjó­kvía­eldi á eld­is­laxi í minna en 5 kíló­metra fjar­lægð frá lax­veiðiám þar sem veið­ast 100 laxar að með­al­tali. Stundin greindi frá því í morgun að sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, Kristján Þór Júl­í­us­son, hafi fellt í burtu máls­grein í reglu­gerð þar sem umrætt bann kom fram í lok jan­úar síð­ast­lið­inn. Samtímis setti Kristján Þór hins vegar umrætt bann inn í aðra reglu­gerð og er bannið því enn í gildi.  

Þetta þýðir að áætl­anir um sjó­kvíar með frjóum eld­is­laxi í námunda, innan við 5 kíló­metra fjar­lægð, við lax­veiðiár þurfa ennþá að lúta þeim tak­mörk­unum sem fram komu í umræddri reglu­gerð.

Öfugt við það sem Stundin sagði í frétt­inni í morgun þá er þetta bann því ennþá í gildi og breyt­ingar Krist­jáns Þórs á reglu­gerð­unum hafa ekki afleið­ingar á reglu­verk lax­eldis á Íslandi. 

Áhrifin á Langa­dalsáHaf­rann­sókn­ar­stofnun telur meðal ann­ars að áhrifin af lax­eldi á Langa­dalsá á Vest­fjörðum verði það mikil að ekki sé rétt­læt­an­legt að heim­ila sjó­kvía­eldi í Ísa­fjarð­ar­djúpi.

Mynd: b'SIMON NILSSON'

Bannið sett til að vernda laxastofnana

Umrætt bann við lax­eldi í sjó­kvíum í námunda við lax­veiðiár var sett til að vernda laxa­stofn­ana í ám lands­ins. Eins og segir um bannið í skýrslu atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyt­is­ins um fisk­eldi frá sumr­inu 2014: „Með því að heim­ila eldi lax­fiska á ákveðnum svæðum í ákveð­inni fjar­lægð frá stærstu lax­veiðiám er verið að draga úr líkum á því að eld­is­fiskur gangi upp í verð­mæt­ustu árnar. Við slysa­slepp­ingu sækir kyn­þroska eld­is­lax í mestum mæli upp í ár í nágrenn­inu. Það má gera ráð fyrir að fjöldi eld­is­fiska sem sleppa úr sjó­kvíum auk­ist með auknu umfangi eld­is­ins.“

Í sömu skýrslu sagði orð­rétt að þar sem ár á mögu­legum lax­eld­is­svæðum á Vest­fjörðum, Aust­fjörðum og Eyja­firði væru ekki það afla­háar að veiðin væri meira en 500 laxar þá myndi 5 km reglan gilda þar en ekki 15 kíló­metra reglan. „Allar lax­veiðiár á Vest­fjörðum, í Eyja­firði og á Aust­fjörðum eru með minna en 500 laxa með­al­veiði og þurfa því sjó­kvía­eld­is­stöðvar að vera í 5 km fjar­lægð skv. skýrslu Veiði­mála­stofn­unar um lax- og sil­ungs­veiði.“

Haf­rann­sókn­ar­stofnun hefur lagst gegn lax­eldi í Ísa­fjarð­ar­djúpi og einnig á vissum svæðum á Aust­fjörðum vegna þeirrar áhættu sem stofn­unin telur að slíkt eldi geti skapað fyrir laxa­stofn­ana í ám á svæð­unum.

Um þetta segir í skýrslu frá Hafró frá sumr­inu 2017 þar sem gert er áhættu­mat á lax­eldi á umræddum svæðum:  „Nokkur áhrif verða á Laug­ar­dalsá, Hvanna­dalsá/Langa­dalsá í Ísa­fjarð­ar­djúpi en Breið­dalsá í Breið­dals­vík er sú á sem virð­ist í mestri hættu. Þessar fjórar ár þarf að vakta sér­stak­lega. Af þessum ástæðum og í ljósi núver­andi þekk­ingar er lagt til að ekki verði leyft eldi í Ísa­fjarð­ar­djúpi vegna mögu­legra mik­illa nei­kvæðra áhrifa á laxa­stofna í Djúpinu. Af sömu ástæðum er lagt til að eldi verði ekki aukið í Berufirði og lagst gegn eldi í Stöðv­ar­firði vegna nálægðar við Breið­dalsá.“

 „Við leyf­is­veit­ingar fyrir haf­beitar- og sjó­kvía­stöðvar skal miða við, að þær séu ekki nær lax­veiðiám með yfir 100 laxa með­al­veiði s.l. 10 ár en 5 km.“

Í grein­inni sem Kristján Þór felldi brott í annarri reglu­gerð­inni og flutti yfir í aðra segir orð­rétt: „Við leyf­is­veit­ingar fyrir haf­beitar- og sjó­kvía­stöðvar skal miða við, að þær séu ekki nær lax­veiðiám með yfir 100 laxa með­al­veiði s.l. 10 ár en 5 km. Sé um að ræða ár með yfir 500 laxa með­al­veiði skal fjar­lægðin vera 15 km, nema not­aðir séu stofnar af nær­liggj­andi vatna­svæði eða geld­stofnar, má þá stytta fjar­lægð­ina niður í 5 km..“

Kristján Þór hlýnntur laxeldi í sjókvíum 

Laxeldi á Íslandi og mik­ill áætl­aður vöxtur þess hefur verið mikið í umræð­unni í íslensku sam­fé­lagi á liðnum árum. Eitt af því sem tals­vert hefur verið til umræðu er hvernig norsk lax­eld­is­fyr­ir­tæki fjár­festa í lax­eldi á Íslandi og sá mikli munur sem er á

þeim greiðslum fyrir lax­eld­is­leyfin sem reiða þarf að hendi í Noregi og á Íslandi. Í nýlegri við­horfskönnun kom fram að um 45 pró­sent Íslend­inga séu mjög eða frekar nei­kvæð í garð lax­eldis í opnum sjó­kvíum á meðan 23 pró­sent eru frekar eða mjög jákvæð í garð sjóa­kvía­eldis. 

Í ræðu hjá Samtökum í sjáv­ar­út­vegi fyrr í apríl sagði Kristján Þór til dæmis að hann teldi að lax­eldi væri komið til að vera: „Íslenskt fisk­eldi er komið til að vera og hefur alla burði til að verða enn sterk­ari og öfl­ugri atvinnu­grein. Ábyrgð stjórn­valda er að skapa grein­inni þannig lagaum­hverfi að það verði vandað til verka í þeirri upp­bygg­ingu sem fram undan er. Stuðla að því að hún sé sjálf­bær, í sátt við umhverfið og ákvarð­anir verði byggðar á vís­inda­legri ráð­gjöf og rann­sóknum. Á þessum grunni verða fisk­eldi allir vegir færir.“

Kristján Þór tal­aði svo um að þre­földun á lax­eldi, úr 13 þús­und tonn í 45 þús­und tonn, á næstu tveimur árum væri raun­hæft mark­mið.