Bjarni Benediktsson vill „eyða óvissu“ um rekstur laxeldisfyrirtækis vinar síns

Bjarni Bendikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, segir mik­il­vægt að „bregð­ast hratt við“ til að eyða óvissu um rekstur tveggja lax­eld­is­fyr­ir­tækja á Vest­fjörðum sem misst hafa starfs­leyfi sín. Annað fyr­ir­tækið er að hluta í eigu Einars Arnar Ólafs­sonar, vinar Bjarna sem kom að stuðn­ings­manna­fé­lagi hans fyrir kosn­ingar 2007, og Höllu Sigrúnar Hjart­ar­dóttur, sem Bjarni skip­aði sem for­mann stjórnar Fjár­mála­eft­ir­lits­ins árið 2013. Bæði hafa rétt­ar­stöðu sak­born­ings í Skelj­ungs­mál­inu svo­kall­aða.

Úrskurð­ar­nefnd umhverfis- og auð­linda­mála felldi á fimmtu­dag úr gildi starfs­leyfi tveggja lax­eld­is­fyr­ir­tækja, Arctic Sea Farm og Fjarða­lax, sem bæði eru í meiri­hluta­eigu norskra aðila. Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Íslands, Nátt­úru­vernd­ar­fé­lagið Laxinn lifi og átta veiði­rétt­ar­hafar höfðu kært áform fyr­ir­tækj­anna um sjó­kvía­eldi. Ákvörðun úrskurð­ar­nefnd­ar­innar tekur gildi strax, þrátt fyrir að fyr­ir­tækin hygg­ist leita réttar síns fyrir dóm­stólum.

Mynd: Facebook

Bjarni Bene­dikts­son tjáði sig um málið á Facebook á laug­ar­dag og sagði verða að „bregð­ast hratt við og svara því með hvaða hætti þeim sem í hlut eiga verði tryggður réttur til að láta reyna á stöðu sína gagn­vart stjórn­völdum.“

Bjarni sagði að óvissu­á­standið á Vest­fjörðum vegna þessa sé óvið­un­andi. „Í því efni eru ekki ein­göngu hags­munir ein­staka rekstr­ar­að­ila undir heldur alls sam­fé­lags­ins fyrir vestan,“ skrif­aði Bjarni. Segir hann að tryggja þurfi að sann­gjarnar reglur gildi um rétt til að bæta úr ágöllum í leyf­is­um­sókn­ar­ferli „í þessu máli og til fram­búðar.“

Högnuðust um 1,4 milljarða við sameiningu laxeldis

Fjarða­lax er alfarið í eigu Arnarlax hf., sem aftur er í eigu Arnarlax SA í Noregi. Næst­stærsti hlut­hafi Arnarlax SA, með 8,42% hlut, er félagið Fiski­sund ehf., sem er í eigu eign­ar­halds­fé­laga Einars Arnar Ólafs­sonar, Höllu Sigrúnar Hjart­ar­dóttur og Kára Þórs Guð­jóns­sonar. Félagið var stofnað utan um fjár­fest­ingu í Fjarða­laxi sem sam­ein­að­ist Arn­ar­laxi árið 2016 og hagn­að­ist Fiski­sund um 1,4 millj­arða króna. Einar Örn situr einnig í stjórn Arnarlax hf.

Einar Örn er vinur Bjarna til margra ára og var stuðn­ings­manna­fé­lag Bjarna fyrir þing­kosn­ing­arnar 2007 skráð á heim­ili Einars Arnar við Einimel í Reykja­vík. Þá skip­aði Bjarni Höllu sem for­mann stjórnar Fjár­mála­eft­ir­lits­ins eftir myndun rík­is­stjórnar Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins árið 2013.

Einar Örn, Halla og Kári eru þrjú af þeim fimm sem hafa rétt­ar­stöðu sak­born­inga í Skelj­ungs­mál­inu svo­kall­aða. Varðar málið söl­una á Skelj­ungi árið 2008, sem Íslands­banki kærði til lög­reglu árið 2016. Skelj­ungur og fær­eyska olíu­fé­lagið P/F Magn voru seld úr eigu Glitnis til félags í meiri­hluta­eigu hjón­anna Guð­mundar Arnar Þórð­ar­sonar og Svan­hildar Nönnu Vig­fús­dóttur, og Birgis Bielt­vedts. Einar Örn hélt utan um söl­una og varð síðar for­stjóri Skelj­ungs. Störfuðu Einar, Halla og Kári öll í fyr­ir­tækja­ráð­gjöf Glitnis þegar salan fór fram.

Ekki var vitað að þau hefðu eign­ast eitt­hvað í umræddum fyr­ir­tækjum fyrr en í októ­ber 2014 þegar Morg­un­blaðið greindi frá því að þre­menn­ing­arnir hefðu hagn­ast um rúm­lega 800 millj­ónir króna hvert árið 2013 þegar íslenskir líf­eyr­is­sjóðir keyptu Skeljung og P/F Magn af þáver­andi hlut­höfum olíu­fé­lag­anna. Halla hætti sem for­maður stjórnar FME eftir að greint var frá hagn­aði hennar af við­skiptum með hluta­bréf Skelj­ungs.

Voru í samskiptum 6. október 2008

Nafn Einars Arnar kemur einnig fyrir í frétta­flutn­ingi Stund­ar­innar af við­skiptum Bjarna Bene­dikts­sonar fyrir rúm­lega 50 millj­ónir króna í Sjóði 9 hjá Glitni dag­ana 2. til 6. októ­ber árið 2008. Bjargaði Bjarni þannig sjálfum sér frá því að tapa pen­ingum í banka­hrun­inu dag­ana á eftir. Bjarni hafði á þessum tíma, vegna stöðu sinnar sem þing­maður, aðgang að upp­lýs­ingum um raun­veru­lega stöðu Glitnis vegna þátt­töku sinnar á fundum um slæma stöðu bank­ans og fjár­mála­kerf­is­ins í heild.

Tölvu­póstur Einars Arnar, þá starfs­manns Glitnis, til aðstoð­ar­manns banka­stjóra kl. 14:15 þann 6. októ­ber 2008 gefur til kynna að Bjarni hafi miðlað upp­lýs­ingum um störf Fjár­mála­eft­ir­lits­ins til Einars Arnar. „Bjarni ben segir að … fme séu á skrilljón að vinna í þessu núna … ein­hver að tala við Jónas?“ Með Jónasi vís­aði Einar Örn til Jónasar Fr. Jóns­sonar, for­stjóra FME

Ekki kemur fram um hvað nákvæm­lega Einar Örn er að tala í tölvu­póst­inum. Þennan dag var Fjár­mála­eft­ir­litið hins vegar að taka ákvörðun um hver fram­tíð Glitnis yrði og hvort raun­hæft væri fyrir ríkið að efna hluta­fjár­lof­orðið frá 29. sept­em­ber eða ekki.

Aðspurður um sam­talið við Einar Örn sagði Bjarni: „Ég hafði enga vit­neskju um neyð­ar­lögin. Ég bjó ekki yfir neinum trún­að­ar­upp­lýs­ingum. Það getur verið að ég hafi hringt í hann en ég man ekki eftir því. En, og það sem er mik­il­væg­ast, þá hafði ég engar trún­að­ar­upp­lýs­ingar fram að færa á þessum tíma.“

Þrotabú Glitnis banka, Glitnir HoldCo, krafð­ist þess 16. októ­ber árið 2017 að Sýslu­mað­ur­inn í Reykja­vík setti lög­bann á frek­ari umfjöllun Stund­ar­innar um við­skipti Bjarna Bendikts­sonar, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra og núver­andi fjár­mála­ráð­herra og for­manns Sjálf­stæð­is­flokks­ins og fjöl­skyldu hans. Lands­réttur stað­festi í síð­ustu viku nið­ur­stöðu Hér­aðs­dóms Reykja­víkur um að hafna stað­fest­ingu lög­banns Sýslu­manns­ins í Reykja­vík á frétta­flutn­ing upp úr gögn­unum.

Ráðherrar með ýmsar leiðir til skoðunar

Í kjöl­far færslu Bjarna tjáðu hinir tveir for­menn stjórn­ar­flokk­anna sig um málið á Facebook. Funduðu ráð­herr­arnir þrír með bæj­ar­stjóra Vest­ur­byggðar og odd­vita Tálkna­fjarð­ar­hrepps um málið á laug­ar­dag. „Það er mik­il­vægt að allir átti sig á raun­stöð­unni og mik­il­vægi þess að atvinna sé til staðar,“ skrif­aði Sigurður Ingi Jóhanns­son, sam­göngu- og sveit­ar­stjórn­ar­ráð­herra, á Facebook í gær. Segir hann 300 störf vera í hættu vegna úrskurð­ar­ins.

„Við upp­lýstum þau um að sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra og umhverf­is­ráð­herra hafa verið með til skoð­unar hvaða leiðir eru færar til þess að gæta með­al­hófs í þessu máli og öðrum, þannig að fyr­ir­tæki geti almennt fengið sann­gjarnan frest til að bæta úr þeim ann­mörkum sem koma fram í kæru­ferli og fag­lega sé staðið að öllum málum. Það er von mín að far­sæl lausn finn­ist á þessu máli sem allra fyrst,“ skrif­aði Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra á Facebook.

Guð­mundur Ingi Guð­brands­son, umhverfis- og auð­linda­ráð­herra, sagði í við­tali við RÚV á föstu­dag að greini­legir ann­markar hefðu verið á umhverf­is­mati. Mik­il­vægt sé að bæta úr því. „Nú er komið í ljós að úrskurð­ar­nefndin mun ekki fresta rétt­ar­á­hrifum þannig að það er verk­efni stofn­an­anna og fyr­ir­tækj­anna að finna út úr því með hvaða hætti má bæta úr þessum ann­mörkum,“ sagði Guð­mundur.

Náttúruverndarsamtök vara stjórnvöld við

Nokkur styr hefur staðið um lax­eldi í sjó­kvíum. Segja nátt­úru­vernd­ar­sam­tök eld­is­lax vera ógn við líf­ríki villts lax í ám lands­ins. Kærendur í máli fyr­ir­tækj­anna tveggja byggja mál­flutn­ing sinn á byggða- og umhverf­is­sjón­ar­miðum og segja 1200 árs­störf tengj­ast veiði á villtum laxi. „Við vörum ráða­menn þjóð­ar­innar við að reyna að ganga gegn upp­kveðnum úrskurðum óháðrar og sjálf­stæðrar úrskurð­ar­nefndar umhverfis- og auð­linda­mála. Við teljum enga und­an­þágu verða að lögum veitta til fisk­eld­is­fyr­ir­tækja til starfa án gildra starfs­leyfa,“ segja kærendur í yfir­lýs­ingu í gær.

Ekki liggur fyrir hvernig stjórn­völd munu bregð­ast við úrskurð­inum, en Umhverf­is­stofnun mun fara yfir mögu­legar lausnir með umhverfis- og auð­linda­ráðu­neyt­inu. Stofn­unin hefur í umsögn sinni til úrskurð­ar­nefndar mælt með því að rétt­ar­á­hrifum verði frestað á meðan málin verða til með­ferðar hjá dóm­stólum. Telur stofn­unin að útgáfa starfs­leyfa hafi verið í sam­ræmi við lög og reglur.