Tvær greinar sem birtar eru í Morg­un­blað­inu í dag sýna hvernig stórum útgerð­ar­fyr­ir­tækjum er hyglað í umfjöll­unum blaðs­ins. Stærstu hlut­hafar Morg­un­blaðs­ins eru nokkrar af stærstu útgerðum Íslands: Ísfélag Vest­mann­eyja, FISK Seafood, Hrað­frysti­húsið Gunnvör og þar til nýlega, Samherji, en það félag seldi hluta­bréf sín í Mogganum til Eyþórs Arnalds, kaup­sýslu­manns og borg­ar­stjóra­efnis Sjálf­stæð­is­flokks­ins, í fyrra. Þegar Morg­un­blaðið var keypt af Íslands­banka fyrir að verða tíu árum síðan sagði útgef­andi blaðs­ins, Óskar Magn­ús­son, að eig­endur nýju hefðu mark­mið með kaup­unum: Að berj­ast gegn inn­göngu Íslands í Evr­ópu­sam­bandið - slíkt þjónar hags­munum útgerð­ar­fyr­ir­tækja - og að berj­ast gegn breyt­ingum á kvóta­kerf­inu.  Blaðið hefur æ síðan beitt sér í umræð­unni gegn veiði­gjöldum og birt margar fréttir þar sem slæm áhrif veiði­gjalda á útgerðir eru dregin fram.

Leiðari Morg­un­blaðs­ins í dag

Litla útgerðarfélagið býr við annan veruleika en stórútgerðin

Í leið­ara í Morg­un­blað­inu í dag er fjallað um veiði­gjöldin en fyrir Alþingi lá frum­varp þess efnis um að lækka þessi gjöld, meðal ann­ars vegna hás gengis íslensku krón­unnar, en ekki náð­ist að afgreiða frum­varpið á þing­inu fyrir þing­lok.

Í frétt­inni er sögð sagan af litlu útgerð­ar­fyr­ir­tæki á Suð­ur­eyri, Íslands­sögu, sem þurfti að segja upp 10 starfs­mönnum um síð­ustu mán­aða­mót út af því að veiði­gjöldin eru að sliga fyr­ir­tækið, sam­kvæmt blað­inu. Þetta er svona „eftir að þessi ofur­háu veiði­gjöld komu til sög­unnar“ er haft eftir fram­kvæmda­stjóra fyr­ir­tæk­is­ins. Þannig er tekið eitt dæmi af smá­út­gerð á Vest­fjörðum og það notað til að sýna hvernig veiði­gjöldin eru að sliga íslenska útgerð sem slíka. „Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um afleið­ingar allt of hárra og hækk­andi veiði­gjalda,“ segir í leið­ar­anum sem gera má ráð fyrir að annað hvort Davíð Oddsson eða Haraldur Johann­es­sen hafi skrifað.  

Veiði­gjöldin 1/10 af hækkun eig­in­fjár og arði 20 stærstu útgerð­anna

Aukning á eigin fé: 300 milljarðar

Veiði­gjöld geta, eðli­lega, komið sér­stak­lega illa við litlar útgerðir sem er ekki eins fjár­sterkar og stærri útgerðir sem hafa notið þess góð­æris sem verið hefur í íslenskum sjáv­ar­út­vegi síð­ast­liðin ár.  Litlar útgerðir eiga grynnri fjár­hirslur en þær stóru, meðal ann­ars hlut­hafar Morg­un­blaðs­ins. Hlut­hafar Morg­un­blaðs­ins vilja hins vegar ekki heldur greiða veiði­gjöld, eða að minnsta vilja þeir greiða eins lág veiði­gjöld og þeir geta.

Eins og Stundin fjall­aði um í októ­ber í fyrra námu heild­ar­veiði­gjöld allra íslenskra útgerð­ar­fyr­ir­tækja 6,9 millj­örðum króna fisk­veiði­árið 2015/2015.

Árið 2017 greiddu 20 stærstu útgerðir Íslands út arð og juku eig­in­fjár­stöðu sína um nærri tífalda þá upp­hæð eða um rúm­lega 60 millj­arða króna. Margar af þessum útgerðum voru og eða eru eig­endur Morg­un­blaðs­ins. HB Grandi greiddi meðal ann­ars út rúm­lega 2,6 millj­arða króna arð, Samherji 1,1 millj­arða og Ísfélag Vest­manna­eyja 1,6 millj­arða. Hækkun eig­in­fjár­stöðu Samherja jókst um rúm­lega 12 millj­arða á milli ára. Sam­an­lagður hagn­aður þess­ara útgerða nama rúm­lega 42 millj­örðum króna árið 2016, arð­greiðsl­urnar út úr fyr­ir­tækj­unum námu 9,8 millj­örðum og hækkun eig­in­fjár­stöðu þeirra nam 50 millj­örðum. Frá hrun­inu 2008 hefur eig­in­fjár­staða íslenskra útgerða styrkst um cirka 300 millj­arða króna.

Veru­leiki þess­ara útgerða, þrátt fyrir hátt gengi íslensku krón­unnar, er því allt annar en veru­leiki smærri fyr­ir­tækja eins og Íslands­sögu. Í leið­ara Morg­un­blaðs­ins er Íslands­saga hins vegar tekið sem lýsandi dæmi um slæm áhrif veiði­gjalda á sjáv­ar­út­veg­inn almennt séð, líka fyrir stóru útgerð­irnar. Þannig er hand­valið dæmi af litlu og veik­byggðu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki til að for­dæma gjald­tök­una í sjáv­ar­út­vegi sem slíka.  

Samherji ekki nefndur

Ekkert talað um Samherja 

Í frétt í blað­inu í dag er sömu­leiðis fjallað um dóm yfir manni sem starf­aði sem sjó­maður hjá Sjóla­skipum og dótt­ur­fé­lagi Samherja, Kötlu Seafood, í Márit­aníu í Afríku á árunum 2006 til 2010 sem dæmdur var fyrir skatt­svik út af því hvernig hann hag­aði skatt­skilum sínum á umræddum árum. Þess er ekki látið getið í frétt­inni að mað­ur­inn, Arnar Berg Grét­ars­son, vann hjá Sam­herj­a­fé­lag­inu og launa­greið­endur hans voru félög í skatta­skjólum. Sjó­menn­irnir virð­ast hafa talið að Sjóla­skip og Samherji ættu að standa skil á skatt­greiðsl­unum fyrir þá en þetta var ekki gert, hvorki Márit­aníu né á Íslandi. Fjöl­margir sjó­menn lentu í sam­bæri­legum málum út af störfum sínum fyrir Sjóla­skip og Samherja og hefur margoft verið fjallað um þetta í íslenskum fjöl­miðlum í gegnum árin.

Opinberar upplýsingar 

Meðal ann­ars er fjallað um umrædd skatta­skjóls­fé­lög sem notuð voru í Panama­skjöl­unum svoköll­uðu og fjall­aði Frétta­tím­inn um þessi við­skipti á sínum tíma.

Þá er í dómi Hæsta­réttar Íslands í máli umrædds sjó­manns sagt ítar­lega frá því hvernig það gerð­ist að ekki voru greiddir skattar af launum manns­ins og hvaða félög það voru sem voru vinnu­veit­endur hans. Orðrétt segir í dómi Hæsta­réttar Íslands: „Erlendu félögin, sem greiddu stefn­anda laun, Kenora Shipping Company Ltd., Fishing Company Beta Ltd. og Wave Oper­aions Ltd, hafi ekki verið skráð í Márit­aníu heldur í Belize, á Kýpur og Bresku Jóm­frú­areyjum. Launin hafi verið greidd inn á reikn­inga stefn­anda í Lúx­em­borg og á Íslandi. Stefn­andi eigi enga banka­reikn­inga í Márit­aníu. Debet­kort stefn­anda hafi verið tengd reikn­ingum hans á Íslandi og kredit­kort hans verið skuld­fært af þeim sömu reikn­ingum. […] Í skýrslum, sem teknar voru ann­ars vegar af stjórn­endum og eig­endum Úthafs­skipa ehf. (áður Sjóla­skip hf.), sem önn­uð­ust ráðn­ingu stefn­anda á skipið Janus, og hins vegar fram­kvæmda­stjóra Axels ehf. (áður Katla Seafood ehf.), komi fram að engin krafa hafi verið gerð um til­tekna búsetu sjó­manna af hálfu íslensku félag­anna. Einnig hafi komið fram að sjó­menn hafi verið verk­takar fyrir erlend fyr­ir­tæki og því ekki höfð milli­ganga um greiðslu skatta þeirra né þeim veitt slík aðstoð í sam­skiptum við márit­anísk yfir­völd. Í tölvu­pósti, sem stefn­andi hafi sent fram­kvæmda­stjóra Sjóla­skipa í maí 2007, komi ótví­rætt fram að stefn­andi hafi gert verk­taka­samn­ing um störf sín. Í skýrslu hjá skatt­rann­sókn­ar­stjóra hafi stefn­andi aftur á móti full­yrt að vinnu­veit­andi hans greiddi skatt af launum hans og hann ætti kvitt­anir fyrir þeim greiðslum. Sú full­yrð­ing fái vart stað­ist skoðun. „Vott­orð­iðˮ á dskj. nr. 8 um að staðið hafi verið skil á sköttum stefn­anda til márit­aníska rík­is­ins árin 2006 til og með 2010 stang­ist aug­ljós­lega á við gögn máls­ins og feli því ekki í sér neina sönnun þess að raun­veru­lega hafi verið staðin skil á sköttum fyrir stefn­anda. Stefndi mót­mælir „vott­orð­inu“ sem efn­is­lega röngu.“ 

Sala Sjóla­skipa á þess­ari Afr­íku­út­gerð til Samherja árið 2007 var auk þess ein þekktasta salan í íslenskum sjáv­ar­út­vegi á árunum fyrir hrun og fjall­aði Morg­un­blaðið meðal ann­ars um hana á sínum tíma.  Nú liggur fyrir, meðal ann­ars út af Panama­skjöl­unum, að félög í skatta­skjólum voru notuð í við­skiptum þess­ara útgerða. 

„Maðurinn starf­aði á árunum 2006 til 2010 á skipi sem gert var út frá Márit­aníu.“ 

Vinnuveitandi mannsins spilaði lykilhlutverk

Vinnu­veit­endur umræddra sjó­manna áttu því að minnsta kosti þátt í að koma þeim í erf­iða stöðu þar sem þeir hafa verið dæmdir fyrir skatta­laga­brot og gert að greiða háar fjár­hæðir í álag og sektir. Ekkert af þess­ari sögu er sögð í frétt Morg­un­blaðs­ins þar sem Samherji hefur verið einn stærsti hlut­haf­inn síð­ast­liðin ár. Einungis er sagt: „Maðurinn starf­aði á árunum 2006 til 2010 á skipi sem gert var út frá Márit­aníu.“

Miðað við frétt Morg­un­blaðs­ins er eins og ábyrgðin því hvernig skatt­skilum hans var hagað þegar hann vann í Afríku hafi alfarið verið honum sjálfum að kenna en ekki að mað­ur­inn hafi full­yrt að „vinnu­veit­andi hans greiddi skatt af launum hans“. 

Þannig er ekk­ert fjallað um ábyrgð Sjóla­skipa og Samherja í frétt Morg­un­blaðs­ins á því að koma sjó­mann­inum, og einum 50 öðrum í sam­bæri­legum málum, í þessa vondu stöðu gagn­vart skatta­yf­ir­völdum.