Þrír af þeim fimm fjár­festum sem eru með stöðu sak­born­ings í rann­sókn hér­aðs­sak­sókn­ara á Skelj­ungs­mál­inu svo­kall­aða komu að sam­bæri­legri fléttu með lax­eld­is­fyr­ir­tækið Fjarða­lax í gegnum fjár­fest­ing­ar­bank­ann Straum árið 2013. RÚV sagði frá rann­sókn Skelj­ungs­máls­ins á þriðju­dag­inn.

Tveir af fjár­fest­unum, Kári Þór Guð­jóns­son og Halla Sigrún Hjart­ar­dóttir, komu að sölu­til­raunum á Fjarða­laxi árið 2013, Halla Sigrún sem starfs­maður Straums og Kári Þór sem ráð­gjafi þáver­andi eig­enda Fjarða­lax, Cold Northern Seafood. Á end­anum fór svo að þau sjálf keyptu lax­eld­is­fyr­ir­tækið fyrir 10 millj­ónir doll­ara en þar af var skuld við eig­endur upp á 8 millj­ónir doll­ara.  

Fyr­ir­tækið sem þre­menn­ing­arnir not­uðu til að kaupa Fjarða­lax árið 2013 hagn­að­ist svo um ríf­lega 1.400 millj­ónir króna árið 2016 þegar fyr­ir­tækið sam­ein­að­ist lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Arn­ar­laxi og norski lax­eld­is­ris­inn Salmar AS kom inn í hlut­hafa­hóp­inn sem leið­andi aðili. 

Í Fjarða­lax­mál­inu, rétt eins og í Skelj­ungs­mál­inu, högn­uð­ust þre­menn­ing­arnir ágæt­lega per­sónu­lega á við­skiptum með fyr­ir­tæki sem þau öll, eða eitt­hvert þeirra, hafði komið að því að reyna að selja út úr banka.   

Svipað málTalsvert var skrifað um kaup þre­menn­ing­anna á Fjarða­laxi árið 2013 og 2014.

 „Á end­anum sting ég upp á þessum við­skiptum og eig­endur sam­þykkja það að það megi reyna þessa leið“

Lét af störfumRétt eins og Einar Örn Ólafsson lét Halla Sigrún Hjart­ar­dóttir af störfum í Straumi eftir sölu á fyr­ir­tæki sem hún eign­að­ist hlut í sjálf.

Kári: Snérist um að bjarga verðmætum

Kári Þór Guð­jóns­son rakti það í við­tali við DV í árs­lok 2014 hvernig það kom til að hann og við­skipta­fé­lagar hans keyptu Fjarða­lax: „Fyr­ir­tækið var í sölu í næstum því heilt ár áður en það var selt en það tókst ekki að selja það. [...] Ég var ráð­gjafi eig­enda í verk­efn­inu. í fyrsta lagi að reyna að redda fjár- mögnun,“ sagði Kári og  útskýrði að hans hlut­verk hefði meðal ann­ars verið að reyna að bjarga þeim verð­mætum sem voru inni í fyr­ir­tæk­inu. „Í raun og veru var kom- inn á samn­ingur við inn­lenda aðila sem vildu kaupa þetta. [...] Það gekk hins vegar ekki upp að kaupa félagið á tveimur til þremur vikum án þess að gera áreið­an­leika­könnun og þess vegna duttu menn út. [. ..] Ég var nátt­úru­lega bara ein­hvers konar full­trúi eig­enda að reyna að forða því að fyr­ir­tækið færi í þrot. Á end­anum sting ég upp á þessum við­skiptum og eig­endur sam­þykkja það að það megi reyna þessa leið og sam­þykkja það að Halla fengi þá að vera með í þessu, taka þátt í þessum kaupum,“ sagði Kári. 

Eftir að Halla, sem var fram­kvæmda­stjóri fyr­ir­tækja­ráð­gjafar Straums, til­kynnti stjórn­endum Straums að hún hefði áhuga um að kaupa Fjarða­lax var „óhjá­kvæmi­legt“ að hún léti af störfum í bank­anum sam­kvæmt því sem kom fram í frétt DV árið 2014. Þáver­andi stjórn­ar­for­maður Straums, Christopher M. Perrin, kom meðal ann­ars að mál­inu fyrir hönd bank­ans. Í við­tali við DV í árs­lok 2013 sagði Halla Sigrún að það væri af og frá að hún hefði hætt í Straumi vegna trún­að­ar­brests en að hún kann­að­ist við þessa „leið­in­legu kjafta­sögu“.

Eftir stóðu þau Halla Sigrún, Kári Þór og Einar Örn Ólafsson hins vegar með fyr­ir­tæki sem þau gátu unnið með og högn­uð­ust síðan á með sam­ein­ingu Fjarða­lax og Arnarlax eftir að norsk lax­eld­is­fyr­ir­tæki byrj­uðu að renna hýru auga til Íslands sem lax­eld­is­lands þar sem kostn­aður við lax­eld­is­leyfi í Noregi er kom­inn upp úr öllu valdi.  

End­ur­tekið efniFjarða­lax­málið er eins og end­ur­tekn­ing á Skelj­ungs­mál­inu nema vegna þess að eign­ar­hald Einars Ólafs­sonar og við­skipta­fé­laga hans var óþekkt í fimm ár eftir við­skiptin. Ólafur Þór Hauksson er hér­aðs­sak­sókn­ari sem rann­sakar Skejl­ungs­málið.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son / Stundin

Bæði hættu eftir sölu fyrirtækis

Þessi Fjarða­lax­saga ber mörg keim­lík ein­kenni ann­arrar sögu, Skelj­ung­við­skipt­unum, sem þre­menn­ing­arnir tengd­ust sterkum böndum á árunum 2008 og 2009. 

Þau Kári Þór Guð­jóns­son, Halla Sigrún Hjart­ar­dóttir og Einar Örn Ólafsson störf­uðu öll í fyr­ir­tækja­ráð­gjöf Glitn­is­banka sem hafði með höndum að selja olíu­fé­lögin Skeljung og dótt­ur­fé­lag þess, hið fær­eyska P/F Magn frá bank­anum á árunum 2008 og 2009. Glitnir seldi meiri­hluta í Skelj­ungi til hjón­anna Svan­hildar Nönnu Vig­fús­dóttur og Guð­mundar Arnar Þórð­ar­sonar árið 2008 og árið 2009 seldi þrotabú Fons P/F Magn, sem á þessum tíma var bók­færð eign Fons þó raun­veru­legur eig­andi væri í reynd bank­inn sem hafði sölu­tryggt við­skiptin, til hjón­anna eftir að Glitnir hafði gefið það frá sér að selja olíu­fé­lagið.

Fyr­ir­tækja­ráð­gjöf Glitnis seldi því ekki P/F Magn til Svan­hildar Nönnu og Guð­mundar heldur Fons en rétt eins og með Fjarða­lax höfðu þre­menn­ing­arnir unnið að því form­lega, fyrir hönd Glitnis/Íslands­banka, að finna nýja eig­endur að fær­eyska olíu­fé­lag­inu. 

Fyr­ir­tækja­ráð­gjöf Glitnis, sem Einar Örn Ólafsson starf­aði hjá, seldi hins vegar sann­ar­lega meiri­hluta í Skelj­ungi til hjón­anna um haustið 2008. Í apríl 2009 lét Einar Örn snögg­lega af störfum í Íslands­banka, áður Glitni, vegna „trún­að­ar­brests“ eins og það var orðað í frétt DV þar sem for­svars­menn bank­ans höfðu kom­ist að því að Einar Örn væri að leita sér að nýju starfi. Í maí 2009 var hann svo ráð­inn for­stjóri Skelj­ungs og voru þeir sem réðu hann því sama fólkið og hann hafði haft milli­göngu um að selja meiri­hlut­ann í Skelj­ungi til rúm­lega hálfu ári áður. Í kjöl­farið fór fram skoðun á því innan bank­ans hvort eðli­lega hefði verið staðið að söl­unni. Kári Þór Guð­jóns­son og Halla Sigrún Hjart­ar­dóttir létu einnig af störfum í Íslands­banka um þetta leyti.  

Eignarhaldið var óþekkt

Sá stóri munur er hins vegar á Skelj­ungs­mál­inu og Fjarða­lax­mál­inu er að eign­ar­hald þre­menn­ing­anna á lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu var þekkt og komu þau Kári, Halla Sigrún og Einar Örn fram sem kaup­endur fyr­ir­tæk­is­ins af Straumi eins og Kári hefur rakið. Halla Sigrún sagði einnig í við­tali við DV í árs­lok 2013, eftir að Bjarni Bene­dikts­son var nýbú­inn að skipa Höllu Sigrúnu sem stjórn­ar­for­mann Fjár­mála­eft­ir­lits­ins, að hún hafi viljað gera eitt­hvað annað en að starfa í fyr­ir­tækja­ráð­gjöf: „Ég hætti hjá Straumi af því mig lang­aði að fara í önnur verk­efni, meðal ann­ars tók ég að mér stjórn­ar­for­mennsku í Fjarða­laxi (...) Ég var búinn að vera í fyr­ir­tækja­ráð­gjöf í tólf ár.“ Halla Sigrún lét for­svars­menn Straums því vita af áhuga sínum á Fjarða­laxi og tók hún við sem stjórn­ar­for­maður við eig­enda­skiptin á fyr­ir­tæk­inu.

Eign­ar­hald þre­menn­ing­anna á þeim fyr­ir­tækjum, Skelj­ungi og P/F Magni, sem þau höfðu komið að sölu á þegar þau störf­uðu í Íslands­banka á árunum 2008 og 2009 var hins vegar ekki opin­bert og það var í raun­inni ekki vitað að þau hefðu eign­ast eitt­hvað í umræddum fyr­ir­tækjum fyrr en í októ­ber 2014 þegar Morg­un­blaðið greindi frá því að þau Einar Örn, Halla Sigrún og Kári Þór hefðu hagn­ast um rúm­lega 800 millj­ónir króna hvert árið 2013 þegar íslenskir líf­eyr­is­sjóðir keyptu Skeljung og P/F Magn af þáver­andi hlut­höfum olíu­fé­lag­anna. Eign­ar­halds­fé­lag þre­menn­ing­anna eign­uð­ust hluta­bréf í móð­ur­fé­lagi P/F Magns, Heddu, fyrir lítið - 24 millj­ónir króna- og seldu hluta­bréfin svo með um 800 millj­óna króna hagn­aði.  

„Ég hef ekki átt nein við­skipti við Skeljung umfram það að kaupa bensín.“

Bara bensinHalla Sigrún sagði að hún hefði bara átt bens­íns­við­skipti við Skeljung.

Halla Sigrún sagði ekki satt frá

Halla Sigrún sagði því ekki satt og rétt frá þegar hún svar­aði spurn­ingu blaða­manns DV í árs­lok 2013 að hún ætti ekk­ert í Skelj­ungi eða í neinum félögum sem tengd­ust olíu­fé­lag­inu. Þá átti félag í hennar eigu bæði hluta­bréf í P/F Magni, í gegnum Heddu eign­ar­halds­fé­lag, og einnig í Skelj­ungi sjálfum í gegnum sama eign­ar­halds­fé­lag. „Ég vil ekki tjá mig um við­skipti mín í fjöl­miðlum. […] Ég hef ekki átt nein við­skipti við Skeljung umfram það að kaupa bensín.“ Nokkrum mán­uðum síðar opin­ber­aði Morg­un­blaðið eign­ar­hald hennar og við­skipta­fé­laga hennar á hluta­bréfum í Skelj­ungi og P/F Magni.

Í kjöl­far frétta Morg­un­blaðs­ins hóf Íslands­banki aftur skoðun á sölu Skelj­ungs og P/F Magns árin 2008 og 2009. Halla Sigrún greindi  frá því sjálf um þetta leyti að hún myndi hætta sem stjórn­ar­for­maður FME um ára­mótin 2014/2015. Við­skiptin voru svo kærð til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara árið 2016 og hefur rann­sókn máls­ins leitt af sér þá rassíu sem RÚV sagði frá fyrst allra í vik­unni.

Hvernig og af hverju eig­endur Heddu eign­ar­halds­fé­lags ehf. og P/F Magns, Svan­hildur Nanna Vig­fús­dóttir og Guð­mundur Örn Þórð­ar­son, ákváðu að þre­menn­ing­arnir myndu fá að eign­ast umrædd hluta­bréf á slíkum kosta­kjörum hefur aldrei verið útskýrt. Hugs­an­legt er að rann­sókn sér­staks sak­sókn­ara muni leiða þetta í ljós. Gerðu þau ein­hvern bak­samn­ing við kaup­endur Skelj­ungs og P/F Magns í aðdrag­anda sölu fyr­ir­tækj­anna á árunum 2008 og 2009 sem gerði þeim kleift að eign­ast umrædd hluta­bréf og græða ævin­týra­lega á þeim? 

Við­skipti þre­menn­ing­anna með Fjarða­lax hafa hins vegar ekki haft neina eft­ir­mála og er ólík­legt að svo verði. 

Bæði þessi dæmi sýna hins vegar að ein besta leiðin til að eign­ast fyr­ir­tæki og græða á því er að vinna við að selja þau fyrir hönd ein­hvers ann­ars, til dæmis fyrir ein­hvern banka. Þá búa þeir sem selja fyr­ir­tækið bæði yfir inn­an­búð­ar­upp­lýs­ingum um eignir þess og raun­veru­legt og jafn­vel mögu­legt verð­mæti þess og geta þá líka stýrt eign­ar­haldi fyr­ir­tækj­anna í rétta átt eða bara keypt það sjálf.