Undir látlausu yfirborði

                                                     Elín, ýmis­legt

                                                       Kristín Eiríks­dóttir

                                                        JPV

                                                        3 stjörnur af 5

Um mið­bik skáld­sögu Krist­ínar Eiríks­dóttur er kafli um karl­menn sem fara til Taílands til að kaupa blíðu þar­lendra kvenna. Þessi kafli í bók­inni, sem segir frá lífi rúm­lega sjö­tuga leik­mynda­hönn­uð­ar­ins Elínar, nær að fanga vel líðan og stemn­ing­una hjá þessum körlum án þess að Kristín sé kvik­ind­is­leg eða dæm­andi á nokkurn hátt þegar hún segir frá for­sendum þeirra fyrir Taílands­ferð­unum. Elín kynn­ist einum þeirra, Mike, sem Kristín lýsir svona: „Til að byrja með greini ég engan mun á honum og hinum. Sömu kakís­tutt­bux­urnar, sami póló­bol­ur­inn, sömu sokk­arnir í sömu sand­öl­unum, sömu blás­legnu næpu­hvítu leggirnir.“ 

Þessi hluti bókar Krist­ínar er brilj­ant af því hann lýsir þessum heimi Taíland­skarl­anna vel og af sam­kennd í fáum og meit­l­uðum orðum. „Kyn­hvötin er bara frum­hvöt einsog svengd og þreyta. Hun er eðli­legur hluti af líf­inu og hvers vegna á að neita mér um að svala frum­þörf?,“ segir Mike þegar hann útskýrir fyrir Elínu að hverju hann leitar. Elín veltir því fyrir sér hvað Mike sér þegar hann sér hana, hvað taí­lensku kon­urnar hugsa um hana af því hún er hvorki á hött­unum eftir kyn­lífi eins og kall­arnir, eða pen­ingum eins og þær, og ein­mana menn­irnir líta ekki á hana sem kyn­veru. Hvað vill Mike henni þá?

Kaflinn er einn af þeim betri í bók Krist­ínar: Sterkur, skrít­inn og óþægi­legur. Fram að honum finnst mér vanta flug í sög­una eins og hún bíði eftir því að byrja. Frá­sögnin er lát­laus, hlut­læg, hörð og laus við stórar til­finn­ingar að mestu, dálítið ein­tóna. Þessi bók er ekki sin­fónía, heldur lág­stemmdur ein­leikur á streng. Orðið ísmeygi­leg kemur upp í hug­ann, eða lævís, því undir text­anum og orð­unum á blöð­unum leyn­ist kannski eitt­hvað meira en við fyrstu sýn. Und­ir­texti bók­ar­innar er örugg­lega lengri en þessar tæpu 200 síður sem nóv­ellan telur. 

Elín fær í byrjun bók­ar­innar senda til sín kassa með gömlum hlutum úr æsku sinni en bókin er öðrum þræði um minn­ing­arnar úr for­tíð Elínar - einn kass­inn er merktur Elín, ýmis­legt, heiti bók­ar­innar - sem tengja má köss­unum. Hún er vinna við nýtt leik­rit eftir unga konu, Ellenu Álfs­dóttur, sem er dóttir ógæfu­sams rit­höf­undar sem hét Álfur Finnsson, og Elín á minn­ingar sem tengj­ast leik­rita­skáld­inu og föður hennar. Þannig flétt­ast líf Elínar og Ellenar saman og býr til þráð­inn þeirra á milli. Elínu finnst leik­ritið sjálft reyndar vera „algert drasl“ og telur að ástæðan fyrir því að það er sett upp sé að fólk vilji vita hvernig það var fyrir Elínu að alast upp með þekktu breysk­menni eins og Álfi en ekki út af virði þess sem lista­verks.  Áhugi fólks á leik­rit­inu er því ekki áhugi á góðu leik­verki heldur gægju­þörf inn í líf frægs manns. 

Bók Krist­ínar skortir fleiri hápunkta, meira ris, eins og í frá­sögn­inni af Taílands­ferð Elínar. Sagan verður dálítið flöt en kannski er það mark­miðið með lát­leys­inu að kalla fram þau hug­hrif hjá lesandum.  Inn á milli koma samt leiftr­andi setn­ingar og hugs­anir eins og: „Lát­laus­asta og algeng­asta manns­hvarfið á sér samt stað innra með manni sjálfum. Þegar per­sónu­leik­inn tekur við starfi sál­ar­innar og heldur áfram, alger­lega vél­rænt með hjálp lík­am­ans,“ sem skilja mann eftir með hugs­anir. Kristín er fær.

Þetta er sér­stök bók, und­urfurðu­leg alveg og erfið: Sjálfur botna ég ekki alveg í henni. Ég er alveg viss að ég mun ekki lesa neitt þessu líkt á næst­unni. Eftir að hafa lesið hana hugs­aði ég svip­aðar hugs­anir og þegar ég hef lokað sumum bókum Steinars Braga, til dæmis Hálend­inu: Hvern fjand­ann var ég eig­in­lega að lesa og hvað er höf­und­ur­inn að segja mér í þess­ari sögu? Þetta er bók sem maður þarf eig­in­lega að lesa aftur og svo kannski aftur. Það er alltaf gaman þegar skáld­sögur kýla mann, eða löðr­unga eins og þessi, og skilja eftir óvissu.