1. Ríkasta fólkið á Íslandi greiðir hærra hlutfall tekna sinna í skatt en millitekjufólk. 

Rangt. Eins og bent er á í skýrslu ASÍ um skatt­byrði launa­fólks greiddi tveggja barna fjöl­skylda, þar sem for­eldrar eru við mið­gildi launa og eiga 20 pró­senta eigið fé í hús­næði, um 27 pró­sent af tekjum sínum í skatt árið 2016.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Milli­tekju­ein­stak­lingur í leigu­hús­næði greiddi enn hærra hlut­fall tekna sinna í skatt, eða 28 pró­sent. Samkvæmt stað­tölum rík­is­skatt­stjóra nam skatt­byrði eigna­mesta eina pró­sents­ins á Íslandi hins vegar aðeins 23 pró­sentum á þessu ári. Hér skiptir mestu að fjár­magnstekjur eru skatt­lagðar minna en almennar launa­tekjur. Ef tekju­hæstu 10 pró­sent fram­telj­enda eru skoðuð í stað þess að ein­blína á eigna­mesta fólkið kemur þó í ljós að skatt­byrði þess hóps nam rétt um 30 pró­sentum í fyrra. Allt þetta segir hins vegar ekki nema hálfa sög­una, því hér er ein­ungis vísað til beinna skatta en ekki þeirra óbeinu, svo sem virð­is­auka­skatts af vörum og þjón­ustu þar sem sama skatt­hlut­fallið er greitt án til­lits til tekna og efna­hags. Slíkir skattar leggj­ast eðli máls­ins sam­kvæmt hlut­falls­lega þyngst á þá tekju­lægri sem þurfa að verja miklu hærra hlut­falli tekna sinna í mat og aðrar nauð­synja­vörur heldur en tekju­hæstu og eigna­mestu hópar sam­fé­lags­ins sem geta lagt stærri hluta tekna sinna fyrir. Fyr­ir­liggj­andi gögn sýna að allra rík­asta fólkið á Íslandi greiðir tals­vert lægra hlut­fall tekna sinna í beina skatta heldur en milli­tekju­fólk, en jafn­framt má álykta að tekju­hæstu hóp­arnir greiði lægra hlut­fall tekna sinna í skatt þegar horft er til allra skatta, bæði beinna og óbeinna. 

2. Auðlegðarskatturinn lagðist að miklu leyti á tekjulitla eldri borgara.

Rangt. Stað­tölur rík­is­skatt­stjóra sýna að auð­legð­ar­skatt­ur­inn var að langstærstum hluta greiddur af tekju­hæstu hópum íslensks sam­fé­lags.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Á síð­asta árinu sem auð­legð­ar­skatt­ur­inn var inn­heimtur – þegar skatt­ur­inn var hæstur og frí­eigna­mark hans lægst – stóðu tekju­hæstu 20 pró­sent hjóna undir 77 pró­sentum af öllum auð­legð­ar­skatti hjóna. Um leið greiddu tekju­hæstu 20 pró­sent ein­stak­linga 87 pró­sent af öllum auð­legð­ar­skatti ein­stak­linga. Dæmin um tekju­litla eldri borg­ara sem greiddu auð­legð­ar­skatt eru vissu­lega til, en þar er um und­an­tekn­ingar að ræða. Alls lentu 4 pró­sent af auð­legð­ar­skatt­inum á þeim ein­stak­lingum og hjónum sem til­heyrðu tekju­lægsta fimmt­ungi Íslend­inga árið 2013.

3. Bótafjárhæðir og skattbyrðisprósentur skipta ekki máli fyrir launafólk, bara ráðstöfunartekjur.

Rangt. Skatt­hlut­föll, fjár­hæðir bóta og skerð­ing­ar­mörk skipta grund­vall­ar­máli fyrir lífs­kjör almenn­ings og hafa bein áhrif á þróun ráð­stöf­un­ar­tekna fólks. Bjarni Bene­dikts­son, starf­andi for­sæt­is­ráð­herra, hefur full­yrt að „það sem skipti máli fyrir vel­ferð launa­fólks [sé] ekki fjár­hæð bóta eða skatt­byrð­is­pró­sentur heldur þær krónur sem fólk hefur milli hand­anna“.

Mynd: Pressphotos

Raunin er sú að bóta­fjár­hæðir og skatt­byrði hafa bein áhrif á ráð­stöf­un­ar­tekjur. Þetta sést best með því að bera saman kaup­mátt launa og kaup­mátt ráð­stöf­un­ar­tekna hjá barna­fólki á lág­marks­launum ann­ars vegar og hjá barna­fólki við efri fjórð­ungs­mörk launa hins vegar. Kaup­máttur launa jókst álíka mikið hjá hóp­unum, um 23 pró­sent og 25,1 pró­sent, en ráð­stöf­un­ar­tekjur lág­launa­hóps­ins juk­ust aðeins um 13 pró­sent meðan þær juk­ust um 23 pró­sent hjá fjöl­skyldum við efri fjórð­ungs­mörk. Þetta er einkum vegna þess að per­sónu­af­sláttur og bóta­fjár­hæðir hafa rýrnað að raun­gildi. Aukin skatt­byrði og lægri bóta­fjár­hæðir valda því að fólk hefur minna á milli hand­anna en ella og hefur þannig raun­veru­leg áhrif á lífs­kjör þess.

4. Sjálfstæðisflokkurinn lækkar skatta á almenning.

Rangt. Formaður Sjálf­stæð­is­flokks­ins hefur sjálfur við­ur­kennt að skatt­byrði allra tekju­hópa jókst á tíma­bil­inu 1998 til 2016, en Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn var við völd 80 pró­sent þess tíma, fór þá alltaf með lykla­völdin að fjár­mála­ráðu­neyt­inu og var í lyk­il­að­stöðu til að móta íslenskt skattaum­hverfi eftir sínu höfði.

Mynd: Samsett mynd / Stundin

Afleið­ingin af þeirri stefnu var lækkun skatta á fyr­ir­tæki, fjár­magns­eig­endur og hátekju­fólk en hærri skattar á launa­fólk og þorra almenn­ings. Barna­bætur og vaxta­bætur eru hluti af tekju­skatts­kerf­inu á Íslandi. Skatt­hlut­föll tekju­skatts og stað­greiðslu­hlut­fall var lækkað með mark­vissum hætti frá 1998, en í ljósi þess að per­sónu­af­sláttur fylgdi ekki launa­þróun, bóta­fjár­hæðir rýrn­uðu og skerð­ing­ar­mörk vaxta- og barna­bóta hækk­uðu ekki í takt við laun og fast­eigna­verð hafa heild­ar­á­hrifin af skatta­stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins falið í sér þyngri skatt­byrði, hærri skatta, á almenn­ing.  

5. Jöfnuður samkvæmt Gini-stuðlinum er að aukast á Íslandi.

Rangt. Gini-stuð­ull­inn, sem er mæli­kvarði á dreif­ingu tekna, lækk­aði vissu­lega fyrir Ísland milli áranna 2012 og 2013 sem er til marks um auk­inn jöfnuð. Hins vegar benda gögn Hag­stof­unnar, OECD og Eurostat fremur til þess að dregið hafi úr tekju­jöfn­uði milli áranna 2013 og 2014 heldur en að jöfn­uður hafi þá haldið áfram að aukast.

Mynd: Pressphotos

Nýlega kom út ítar­leg bók eftir Stefán Ólafsson félags­fræði­pró­fessor og Arnald Sölva Krist­jáns­son hag­fræð­ing um ójöfnuð á Íslandi, en þeir benda á að ójöfn­uður jókst á árunum 2013 til 2015 ef horft er til allra skatt­skyldra tekna. Hagdeild ASÍ hefur einnig bent á að gögn Hag­stof­unnar um tekju- og eigna­þróun ein­stak­linga und­an­farin ár gefi vís­bend­ingar um að tekju­dreif­ing á Íslandi sé aftur farin að þró­ast í átt að auknum ójöfn­uði. 

6. Aðeins tekjuhæstu 30 prósent framteljenda standa undir tekjum ríkissjóðs af tekjuskattskerfinu. 

Rangt. Bjarni Bene­dikts­son hélt því fram á Facebook í fyrra, þegar hann var fjár­mála­ráð­herra, að það væru „aðeins tekju­hæstu 30% fram­telj­enda sem [stæðu] undir tekjum rík­is­sjóðs af tekju­skatts­kerf­inu“.

Mynd: Pressphotos

Þá birti hann mynd frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu sem hann taldi styðja stað­hæf­ingu sína. Ummælin virð­ast hafa byggt á mis­skiln­ingi Bjarna á mynd sem sýndi upp­safn­aðar nettó­tekjur rík­is­sjóðs af tekju­skatti eftir tekju­tí­undum á árinu 2013. Samkvæmt tölum rík­is­skatt­stjóra, mynd­inni sjálfri og þeim for­send­unum sem Bjarni til­greindi og byggði stað­hæf­ingu sína á er ljóst að vel yfir helm­ingur skatt­greið­enda greiddi til sam­neysl­unnar í gegnum tekju­skatt­kerfið, þ.e. skil­aði jákvæðum nettó­tekjum til rík­is­sjóðs.  Það sem meira er, á mynd Bjarna voru útsvars­greiðslur ekki taldar með, en sé það gert kemur á dag­inn að mun fleiri greiða til sam­neysl­unnar heldur en Bjarni gaf til kynna. Fjöldi þing­manna Sjálf­stæð­is­flokks­ins deildi færslu Bjarna á Facebook í aðdrag­anda kosn­inga 2016 og ýtti þannig undir rang­hug­myndir um dreif­ingu skatt­byrð­innar á Íslandi. 

7. Þrepaskipting tekjuskatts er of flókin til að borga sig. 

Rangt. Breið sam­staða ríkir um þrepa­skipt­ingu tekju­skatts í hinum vest­ræna heimi, enda þykir slíkt kerfi best til þess fallið að hámarka tekjur hins opin­bera af tekju­skatt­kerf­inu án þess að skatt­byrðin legg­ist þyngst á lág­tekju- og milli­tekju­fólk. Þrepa­skiptur tekju­skattur tíðkast í lang­flestum ríkjum OECD og víð­ast hvar eru skatt­þrepin fleiri en á Íslandi, enda þykir flækju­stig þrepa­skipt­ing­ar­innar yfir­leitt ekki duga sem rök gegn þeim mikla ábata, bæði þeirri tekju­öflun og þeim jöfn­un­ar­á­hrifum, sem felst í því að skatt­leggja hærri tekjur meira en lægri tekjur.

Mynd: RSK

Indriði H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hefur hæðst að umræðu um flækju­stig tekju­skatt­kerf­is­ins. „Yfir 99% fram­tala er skilað raf­rænt og flest þeirra eftir að fram­telj­endur þurfa aðeins að stað­festa for­skráðar upp­lýs­ingar frá launa­greið­endum og öðrum,“ skrif­aði hann í pistli í fyrra. „Hafa menn áhyggjur af því að tölvur RSK, sem nýverið hafa lokið við heims­ins flókn­ustu „skulda­leið­rétt­ingu“ ráði ekki við að reikna álagn­ingu í þrepa­skiptu kerfi? Tal um nauð­syn á ein­földun af þessum ástæðum er ein­fald­lega stað­leysa.“ 

8. Aukin skattlagning ríkustu og tekjuhæstu einstaklinga myndi litlu skila í ríkissjóð. 

Rangt. Auð­legð­ar­skatt­ur­inn skil­aði um 12 millj­arða tekjum á ári í rík­is­sjóð þegar mest lét áður en hann var aflagður. Til að setja töl­una í sam­hengi má nefna að öll útgjöld hins opin­bera til menn­ingar, lista, æsku­lýðs- og íþrótta­mála námu rúmum 12 millj­örðum á fjár­lögum árs­ins 2017 og að fram­lag rík­is­sjóðs til Sjúkra­húss­ins á Akureyri er í kringum 7 millj­arða á ári.

Mynd: Getty ima­ges

Einnig væri hægt að ná inn tals­verðum tekjum með því að hækka fjár­magnstekju­skatt eða bæta við sér­stöku þrepi með hærra skatt­hlut­falli á háar fjár­magnstekjur. Samkvæmt svari frá­far­andi fjár­mála­ráð­herra við fyr­ir­spurn sem lögð var fram á Alþingi fyrr á árinu má ætla að tekjur hins opin­bera árið 2016 hefðu auk­ist um um það bil 4 millj­arða ef fjár­magnstekjur umfram tvær millj­ónir króna hefðu verið skatt­lagðar um 25 pró­sent í stað 20 pró­senta.

Þá hefði mátt auka tekjur af skatt­inum um 7 millj­arða með því að leggja 30 pró­senta skatt á fjár­magnstekjur umfram 4 millj­arða. Ýmsar aðrar leiðir eru færar til að skerpa á kjara­jöfn­un­ar­hlut­verki skatt­kerf­is­ins. Hærri skattar á tekju­hæstu og efna­mestu hópana skila raun­veru­legri tekju­aukn­ingu sem skiptir máli fyrir rekstur hins opin­bera til langs tíma. 

Ítar­legri umfjöllun Stund­ar­innar um skatt­byrði tekju­hópa, þróun ráð­stöf­un­ar­tekna og ójöfnuð á Íslandi má nálg­ast hér.