Stjórn Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla telur að áform Sæmundar Sveins­sonar, rekt­ors Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands, um að segja Önnu Guðrúnu Þór­halls­dóttur, pró­fessor við skól­ann, upp störfum án und­an­geng­innar áminn­ingar feli í sér ský­laust brot á lögum. Áform rekt­ors séu á skjön við lög um rétt­indi og skyldur starfs­manna rík­is­ins og gangi gegn með­al­hófs­reglu stjórn­sýslu­laga. Í ljósi þess að til­efni upp­sagn­ar­innar er gagn­rýni Önnu Guðrúnar á sam­starfs­menn sína stang­ist fram­ganga rekt­ors einnig á við mál­frels­is­á­kvæði stjórn­ar­skrár og grund­vall­ar­gildi um akademískt frelsi háskóla­kenn­ara. 

Þetta kemur fram í harð­orðri ályktun frá stjórn Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla sem send var rektor og háskóla­ráði Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands og Krist­jáni Þór Júl­í­us­syni, starf­andi mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra. 

Stundin greindi frá því þann 27. októ­ber síð­ast­lið­inn að Sæmundur Sveins­son hefði til­kynnt Önnu að hann hefði í hyggju að segja henni upp störfum. Anna hafði ekki fengið áminn­ingu og hefur starfað við skól­ann í 25 ár. Ástæða fyr­ir­hug­aðrar upp­sagnar er tölvu­póstur hennar til sam­starfs­manna þar sem hún gagn­rýndi hvernig staðið var að ráð­stefnu um land­græðslu og lofts­lags­mál í Hörpu síð­asta vor. Sjálfur sat Sæmundur í und­ir­bún­ings­nefnd vegna ráð­stefn­unnar og kom að skipu­lagn­ingu hennar. Siða­nefnd skól­ans komst að þeirri nið­ur­stöðu um miðjan októ­ber að til­tekin ummæli í tölvu­pósti Önnu væru á skjön við ákvæði siða­reglna og dró Anna ummæli sín til baka í kjöl­farið.

Eftir að rektor brást við áliti siða­nefnd­ar­innar með til­kynn­ingu um fyr­ir­hug­aða upp­sögn Önnu Guðrúnar steig einn af með­limum siða­nefnd­ar­innar, Jón Ásgeir Kalm­ans­son, fram og gagn­rýndi við­brögð rekt­ors sem hann taldi frá­leit. „Brott­rekstur akademísks starfs­manns í kjöl­far þess að hann tjáir sig á innri vef eigin stofn­unar er til þess fallið að grafa undan grund­vall­ar­gildi háskóla­sam­fé­lags­ins um frelsi til hugs­unar og tján­ingar, vinna gegn frjálsum skoð­ana­skiptum og hvetja til þögg­unar og ótta starfs­manna um stöðu sína „tjái þeir sig ekki rétt“,“ sagði Jón Ásgeir í bréfi sem hann sendi rektor Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands á dög­unum. 

Sams konar sjón­ar­mið eru viðruð í bréf­inu frá stjórn Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla. „Rétt er að minna á að tján­inga­frelsi ein­stak­linga er varið bæði af 73. grein stjórn­ar­skrár Íslands og mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu sem Ísland hefur lög­fest (10. grein laga nr. 62/1994),“ segir í álykt­un­inni. „Hér verður jafn­framt að árétta sér­stak­lega að akademískir starfs­menn háskóla hafa ríkt frelsi til gagn­rýn­inna skoð­ana­skipta um hvers kyns álita- og ágrein­ings­mál sem tengj­ast fræði­iðkun og ann­ari starf­semi háskóla. Tján­inga­frelsið er horn­steinn hins svo­nefnda akademíska frelsis og til þess standa alda­langar alþjóð­legar hefðir og venjur innan háskól­anna.“

Bent er á að for­stöðu­menn háskóla þurfi að gæta vand­lega að ákvæðum stjórn­sýslu­laga í störfum sínum og minnst sér­stak­lega á reglur um van­hæfi. „Stjórn­vald skal ávallt gæta með­al­hófs þegar áformn­aðar eru íþyngj­andi ákvarð­anir í mál­efnum ein­stak­linga. Van­hæf­is­reglan lýsir meðal ann­ars van­hæfi við með­ferð máls ef máls­með­ferð­ar­að­ili teng­ist sjálfur því máli sem er til­efni hinnar áform­uðu íþyngj­andi ákvörð­unar (1. mgr.),“ segir í bréf­inu án þess að tekin sé afstaða til þess hvort aðkoma rekt­ors sjálfs að skipu­lagn­ingu ráð­stefn­unnar sem Anna Guðrún gagn­rýndi geri hann van­hæfan í mál­inu.

Mynd: Shutterstock

Stjórnin vísar til 21. gr. laga um rétt­indi og skyldur starfs­manna rík­is­ins þar sem fjallað er um skrif­legar áminn­ingar. „Laga­greinin gerir að sönnu ekki skylt, en getur þó gefið réttum yfir­manni færi á, að áminna starfs­mann vegna brota á reglum og lögum. Uppsögn án áminn­ingar kæmi því aldrei til greina í umræddu máli og væri að mati stjórnar Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla ský­laust brot á gild­andi lögum,“ segir í ályktun stjórn­ar­innar.

„Það er álit stjórnar Félags pró­fess­ora við rík­is­há­skóla að áform yðar um upp­sögn Önnu Guðrúnar Þór­halls­dóttur, pró­fess­ors, úr starfi, án und­an­geng­innar áminn­ingar, brjóti gegn lögum um rétt­indi og skyldur starfs­manna rík­is­ins nr. 70/1996, auk þess að ganga gegn með­al­hófs­reglu stjórn­sýslu­laga. Þá verður ekki séð að áform yðar sam­ræm­ist mál­frels­is­á­kvæðum stjórn­ar­skrár, og þaðan af síður reglum og hefðum um akademískt frelsi háskóla­kenn­ara.“