Lofa að hækka frítekjumarkið sem þau lækkuðu sjálf

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn boðar betri  kjör eldri borg­ara með því að hækka frí­tekju­markið, bæta heima­þjón­ust­una og fjölga hjúkr­un­ar­heim­ilum að því er fram kemur í nýju kosn­inga­mynd­bandi frá flokknum. Frí­tekju­mark atvinnu­tekna eldri borg­ara var áður 109 þús­und krónur en var lækkað niður í 25 þús­und krónur um síð­ustu ára­mót. Sú ákvörðun var tekin í stjórn­ar­tíð Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins. Þá er sú heima­þjón­usta sem öldruðum stendur til boða ekki á vegum rík­is­ins, heldur veita sveit­ar­fé­lög þá þjón­ustu. 

Páll Magn­ús­son, odd­viti Sjálf­stæð­is­flokks­ins í Suð­ur­kjör­dæmi, fer fyrir umræddri aug­lýs­ingu. Hann segir ekki sann­gjarnt að stilla þessu upp með þeim hætti að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hafi lækkað frí­tekju­markið, enda hafi kerfið allt tekið stórum breyt­ingum á þessum tíma. Þá seg­ist hann ekki hafa átt við heima­þjón­ustu, líkt og hann segir í mynd­band­inu, heldur heima­hjúkrun. 

Orðrétt segir Páll í mynd­band­inu: „Við þurfum að breyta því hvernig við hugsum um eldra fólk. Við eigum ekki að setja fólk á hlið­ar­lín­una vegna ald­urs. Fólk þarf að geta unnið ef það vill vinna, en eiga vísan stuðn­ing þegar starfs­orkan minnkar. Þetta ætlum við að gera með því að hækka frí­tekju­markið, bæta síðan heima­þjón­ust­una og fjölga hjúkr­un­ar­heim­ilum. Af því að sam­fé­lagið er betra þegar allir taka þátt.“

Hafa áður lofað að afnema tekjutengingar

Eins og Stundin greindi frá í síð­asta blaði sendi Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, kjós­endum bréf í aðdrag­anda kosn­inga árið 2013. Þar gaf hann öldruðum lof­orð um eitt og annað, kæm­ist hann í rík­is­stjórn, og sagði „eldri kyn­slóðir verð­skulda að búa við öryggi og góð lífs­gæði“ og fólk eigi að njóta afrakst­urs erf­iðis síns á efri árum. Meðal þess sem Bjarni lof­aði var að lækka fjár­magnstekju­skatt, sem kæmi einna harð­ast niður á eldri borg­urum lands­ins, og þá lof­aði hann að afnema tekju­teng­ingar elli­líf­eyris og sagði að þar væri „sann­ar­lega um rétt­læt­is­mál að ræða“. 

Eftir kosn­ing­arnar fór Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn í rík­is­stjórn­ar­sam­starf með Fram­sókn­ar­flokknum og í tíð þeirrar rík­is­stjórnar var meðal ann­ars ákveðið að lækka frí­tekju­markið niður í 25 þús­und krónur, en það hafði sem fyrr segir áður verið 109 þús­und krónur. Þessi breyt­ing tók gildi um síð­ustu ára­mót og sagði Gísli Jaf­ets­son, fram­kvæmda­stjóri Félags eldri borg­ara í Reykja­vík, í við­tali við Stundina að breyt­ingin hefði haft mikil áhrif á afkomu elli­líf­eyr­is­þega.

Páll segir ekki sann­gjarnt að stilla málum upp með þessum hætti, því á þessum tíma hafi kerfið allt tekið miklum breyt­ingum, sem fólu meðal ann­ars í sér lækkun á frí­tekju­mark­inu. „Þannig það er býsna lang­sótt að tala um að frí­tekju­markið hafi verið lækkað blákalt og bera það svo saman við hækk­un­ina núna, vegna þess að allt kerfið breytt­ist,“ segir hann. „Kjör þeirra sem frí­tekju­markið var lækkað hjá hækk­uðu mikið meira með öðru fyr­ir­komu­lagi á þeim tíma sem þetta var gert. En auð­vitað liggja mis­mun­andi póli­tísk sjón­ar­mið þarna að baki.“

Rétt er að lækkun frí­tekju­marks­ins var hluti af stærri heild­ar­breyt­ingu á almanna­trygg­inga- og líf­eyr­is­kerf­inu í tíð Eyglóar Harða­dóttur þáver­andi hús­næðis- og félags­mála­ráð­herra. Hækkun frí­tekju­marks­ins olli hins vegar áhyggjum meðal elli­líf­eyr­is­þega á vinnu­mark­aði og sagði Haukur Ingi­bergs­son, þáver­andi for­maður Lands­sam­bands eldri borg­ara, þær ekki atvinnu­hvetj­andi.

Allir stjórn­mála­flokkar lofa nú annað hvort hækkun frí­tekju­marks eða afnámi skerð­inga vegna atvinnu­tekna eldri borg­ara. Eins og fram kom í úttekt Stund­ar­innar á kosn­inga­lof­orðum telur hag­deild ASÍ að slíkar aðgerðir gagn­ist aðeins þeim ell­efu pró­sent elli­líf­eyr­is­þega sem hafa atvinnu­tekjur, en mis­muni þeim elli­líf­eyr­is­þegum sem ekki eru á vinnu­mark­aði því líf­eyr­is­sjóðs­tekjur þeirra muni eftir sem áður skerða elli­líf­eyri. 

Átti við heimahjúkrun

Í öðru lagi lofar Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn að bæta heima­þjón­ustu eldri borg­ara, en það eru sveit­ar­fé­lög sem veita þá þjón­ustu en ekki ríkið. Þjón­ustan er veitt á grund­velli laga um félags­þjón­ustu sveit­ar­fé­laga, en sveit­ar­fé­lögin setja sjálf nán­ari reglur um fram­kvæmd­ina. Það er því ekki á valdi rík­is­stjórn­ar­innar að bæta heima­þjón­ustu aldr­aðra, eins og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn lofar kom­ist hann til valda. 

Páll seg­ist hins vegar hafa átt við heima­hjúkrun, sem er aftur á móti almennt á hendi heil­brigð­is­stofn­ana í hverju heilsu­gæslu­um­dæmi, nema í heil­brigð­is­um­dæmi höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins þar sem heima­hjúkrun er veitt af Heima­þjón­ustu Reykja­víkur sem heyrir undir Vel­ferð­ar­svið Reykja­vík­ur­borgar. Þar hefur félags­leg heima­þjón­usta verið sam­einuð heima­hjúkrun. Þá er heima­hjúkrun einnig á vegum sveit­ar­fé­lags­ins í til­viki Akur­eyrar.

Páll segir að almennt sé talað um að heima­þjón­usta skipt­ist í tvennt; ann­ars vegar félags­legu heima­þjón­ust­una sem sé veitt af sveit­ar­fé­lög­unum og síðan hjúkr­un­ar­þjón­ust­una sem sé veitt af heil­brigð­is­stofn­unum, nema í Reykja­vík og á Akureyri. Hann hafi verið að tala um hjúkr­un­ar­þjón­ust­una, þótt hann hafi notað orðið „heima­þjón­usta“ í aug­lýs­ingu.