Sigríður Andersen dómsmálaráðherra braut lög þegar hún ákvað að fara ekki að áliti sérstakrar hæfisnefndar þegar hún ákvað að velja sjálf fjóra af fimmtán dómurum í nýjan dómstól, Landsrétt.

Þetta er niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur í kærumáli Ástráðar Haraldssonar, eins umsækjendanna, gegn íslenska ríkinu. Ástráður hafði verið metinn meðal fimmtán hæfustu af hæfisnefnd, en Sigríður Andersen ákvað að velja aðra í hans stað.

Ráðherra óheimilt að handvelja dómara

Í niðurstöðu héraðsdóms Reykjavíkur segir að sýnt hafi verið fram á að „stjórnsýslumeðferð ráðherra hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga nr. 50/2016 sem og skráðar og óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins um rannsókn máls, mat á hæfni umsækjenda og innbyrðis samanburð þeirra.“

Í 12. grein laga um dómstóla er kveðið á um að ráðherra skipi þá sem hæfisnefnd velur, en ráðherra geti þó gert breytingar ef Alþingi samþykkir það. 

„Óheimilt er að skipa í dómaraembætti mann sem dómnefnd hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda“

„Óheimilt er að skipa í dómaraembætti mann sem dómnefnd hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda, hvort heldur einn eða samhliða öðrum. Frá þessu má þó víkja ef Alþingi samþykkir tillögu ráðherra um heimild til að skipa í embættið annan nafngreindan umsækjanda sem fullnægir að mati dómnefndar öllum skilyrðum til að hljóta skipun í embættið. Ráðherra skal þá leggja slíka tillögu fyrir Alþingi innan tveggja vikna frá því að umsögn dómnefndar er afhent honum,“ segir í lögunum.

Þingmenn Viðreisnar og BF samþykktu

Meirihluti Sjálfstæðisflokksins, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar samþykkti hins vegar inngrip Sigríðar í málið á Alþingi. Björt Ólafsdóttir, ráðherra úr Bjartri framtíð, gagnrýndi þannig femínista fyrir að leggjast gegn breytingu Sigríðar. Hún sagði að „svokallað faglegt mat hæfisnefndar“ á umsækjendum væri í anda „gamla Íslands“.

„Það er ótrúlegt að hlusta á femínistanna alla í stjórnarandstöðunni gagnrýna að 7 konur og 8 karlar eru skipaðir í Landsrétt af dómsmálaráðherra í stað 10 karla og 5 kvenna sem að svokallað faglegt mat hæfisnefndar lagði til. Það er gamla Ísland,“ skrifaði Björt á Facebook. „Ég fagna því að dómsmálaráðherra leggur til eitthvað meira í anda 2017, og furða mig á því að aðrir geri það ekki.“

Valdi sér tengda aðila í dóminn

33 umsækjendur voru um stöðu fimmtán dómara við Landsrétt. Sigríður valdi meðal annars mann sem metinn var 30. hæfastur, Jón Finnbjörnsson, sem er eiginmaður fyrrverandi samstarfskonu Sigríðar og vinnuveitanda til margra ára á lögfræðistofunni Lex. 

Einnig valdi Sigríður eiginkonu Brynjars Níelssonar, sem er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.

Ástráður Haraldsson, sem var í 14. sæti í mati hæfisnefndar, hefur áður starfað fyrir Vinstri hreyfinguna grænt framboð og var meðlimur í Alþýðubandalaginu á árum áður, og hefur því verið tengdur við flokka sem eru í pólitískri andstöðu við Sjálfstæðisflokkinn.

Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að Ástráður ætti hins vegar ekki að fá fjárbætur vegna málsins, þar sem hann hefði ekki sýnt fram á fjártjón.