Þor­steinn Pálsson, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra og liðs­maður Við­reisnar, telur að Lands­kjör­stjórn hafi farið svo langt út fyrir umboð sitt þegar kom að umsögn hennar um spurn­ingu til aðild­ar­við­ræðna við ESB, að hún sé með öllu mark­laus. Þetta kemur fram í pistli hans á Eyjunni. Í mati Lands­kjör­stjórnar var því haldið fram að spurn­ing um að kjósa með áfram­hald­andi við­ræðum við ESB fæli í sér umdeildar for­sendur og séu því í eðli sínu leið­andi.

Byggir það mat á deilu um það hvort bréf þáver­andi utan­rík­is­ráð­herra, Gunnars Braga Sveins­sonar, þar sem hann sagð­ist hafa slitið við­ræðum við ESB, hefði haft laga­legt gildi.

Ráðherra getur ekki einn afturkallað ákvörðun alþingis

Raunar er Þor­steinn afger­andi í grein­ingu sinni á því bréfi og bendir á að ein­staka ráð­herrar geti ekki einir snúið ákvörðun Alþingis, hvort sem það er að aft­ur­kalla hana eða ógilda, enda sam­þykktar af meiri­hluta á Alþingi. Við það má bæta að þings­á­lykt­un­ar­til­lögur hafa verið lagðar fram síðan þá, þar sem lagt er til að aðild­ar­við­ræðum verði form­lega slitið, en engin þeirra hefur verið sam­þykkt.

Þá bætir Þor­steinn við: „Aðal­at­riðið er þó hitt að rík­is­stjórn hefur fulla stjórn­skipu­lega heim­ild til að sækja um aðild eða halda áfram aðild­ar­við­ræðum án álykt­unar Alþingis. Og hún getur spurt þjóð­ina um aðra hvora leið­ina en ekki báðar í einu. Lands­kjör­stjórn á eðli máls sam­kvæmt að búa yfir þess­ari laga­þekk­ingu.

Þegar Ísland ákvað að hefja við­ræður við Evr­ópu­sam­bandið um aðild að innri mark­aði þess var það til að mynda gert án þings­á­lykt­unar.“

Gáleysi eða viljaverk?

Þor­steinn segir einu gilda hvort mat Lands­kjör­stjórnar sé sett fram af gáleysi eða sem vilja­verk, ann­að­hvort verði nefndin að segja af sér hafi þetta verið gáleysi, eða sé svo van­hæf að það sé Alþingis að meta alvar­leika brots­ins. Sjálfur seg­ist Þor­steinn hlut­laus gagn­vart þeirri spurn­ingu.

„Augljóst er að Lands­kjör­stjórn hefur farið svo langt út fyrir umboð sitt að umsögnin er með öllu mark­laus. Gildir þá einu hvort um er að ræða ásetn­ing eða gáleysi,“ skrifar Þor­steinn og bætir við: „Við mat á stöðu Lands­kjör­stjórnar getur ásetn­ingur eða gáleysi aftur á móti skipt máli.

Ef um ásetn­ing er að ræða virð­ist óhjá­kvæmi­legt að líta svo á að lands­kjör­stjórn dragi hlut með sjón­ar­miðum Húss atvinnu­lífs­ins og stjórn­ar­and­stöðu­flokk­anna. Það myndi vænt­an­lega falla undir sér­stakt van­hæfi í stjórn­sýslu­rétti. Í því til­viki getur mat Alþingis á alvar­leika brots­ins ráðið því hvort lands­kjör­stjórn þurfi að víkja eða ekki.

Sé aftur á móti um gáleysi að ræða virð­ist óhjá­kvæmi­legt að líta svo á að lands­kjör­stjórn skorti almenna þekk­ingu á hlut­verki sínu lögum sam­kvæmt. Það þýðir að hún er almennt óhæf til að gegna starf­anum. Í því til­viki yrði hún vafa­lítið að segja af sér.“

Kristín Edwald er for­maður lands­kjör­stjórnar.