Þegar fólk er komið yfir sjötugt hefur það margt reynt á lífsleiðinni. Kannski væri einfaldast fyrir mig að skrifa um kynni mín af Davíð Oddssyni. Þegar ég spyr mig hvort ég geti ekki skrifað um eitthvað annað, allt, allt annað. Svar mitt er jú, það get ég.

Ég kýs að skrifa um nálægðina við dauðann. Það er lygilegt en það er satt að ég var átta ára þegar ég og Grettir, æskuvinur minn, sem nú er látinn, björguðum yngri strák frá drukknun. Við höfðum séð tvo stráka uppi á kletti í fjörunni, við Herjólfsgötu í Hafnarfirði. Sá stærri hrinti hinum yngri fram af klettinum og þar með í sjóinn.

Þetta var rétt við gömlu sundlaugina í Hafnarfirði. Þar höfðum við Grettir nánast verið daglegir gestir. Báðir vel syndir. Við hlupum sem mest við gátum og þegar við komum í fjöruna sáum við að litli strákurinn gat ekkert synt og virtist vera að drukkna. Án þess að tala saman syntum við báðir til hans. Náðum taki á honum og komum honum á milli okkar í fjöruna.

Þar lögðum við hann á magann, án þess að vita að það varð að gera, og tókum að berja þann sem hrinti honum fram af klettinum. Þegar við byrjuðum að refsa þeim stærri, sáum við að sjór gekk upp úr litla stráknum. Við urðum hræddir. En allt fór vel að lokum.

Nú tek ég beina stefnu vestur í Breiðafjörð. Til Ólafsvíkur þar sem ég byrjaði til sjós tæplega átján ára. Ég gat ekki neitt og vissi ekki neitt. Nýliðar til sjós verða að læra, og það hratt. Hafið er svart, söng Jónas Sigurðsson. Stundum er hafið svart og kalt.

Ég er að fjalla um dauðann. Fyrsta sjóslysið sem ég upplifði var þegar bátur með tveimur mönnum kom ekki fram. Það var mikil bræla og þungur sjór þegar okkur var sagt að okkar biði leit að horfnum bát. Um kvöldið átti að sýna myndina Bullit með Steve McQuinn í aðalhlutverki, í Ólafsvíkurbíó. Við strákarnir vorum fullir tilhlökkunar að sjá myndina, sem ekki varð, vegna leitarinnar að mönnunum tveimur.

Þegar sýnt var að við næðum ekki í land tímanlega, sagði ég það væri greinilegt að við myndum missa af bíóinu. „Skammastu þín, við getum orðið næstir,“ sagði Jónas skipstjóri þannig að ekki fór á milli mála að honum var ekki skemmt yfir athugasemd minni.

„Við getum orðið næstir.“ Þessu gleymi ég aldrei. Ég skammaðist mín þá og skömmin yfir þessu hefur í raun fylgt mér allar götur síðan. Ég get túlkað þetta á margan hátt. Ég get orðið næstur í aðstöðu sem ég ræð ekki við. Þá er gott að einhver leggi mér til hjálparhönd.

Stekk núna fram um nokkur ár. Ég var stýrimaður á Ólafi Bjarnasyni SH og sat í stýrishúsinu á landstíminu. Aftur undan okkur á stjórnborða var minni bátur, Bervík SH. Veðrið var ekki gott. Ólafur Bjarnason var nógu stór og sterkur svo ég hafði fátt að óttast. Engar áhyggjur. Við komum heim. Lönduðum og fórum síðan hver til síns heima. Ég var að láta renna í bað þegar bankað var með miklum látum.

Bervíkin hafði ekki skilað sér í land. Fimm menn um borð. Ég þekkti þá alla. Mismikið eðlilega. Þetta var sorgarstund. Ólafsvík var með sorgarsvip í marga daga. Fólk talaði lágum rómi. Öll höfðum við misst – mismikið að sjálfsögðu. Kona skipstórans missti bæði eiginmann og einkason sinn. Þessu er ekki hægt að gleyma.

Þegar okkur var ekið heim um morguninn, eftir hræðilega nótt í leit að mönnunum fimm. Þegar ekið var fram hjá húsi skipstjórans og konu hans stóð hún við stóran glugga, krafsandi í glerið og horfði til hafsins. Svarta hafsins. Kolsvarta hafsins. „Stúlkan sem starir á hafið“.

Næstu daga var leitað og leitað. Að lokum fundust lík þeirra allra.

Mynd: Aðsent

Á annarri vertíð á öðrum tíma vorum við að draga netin okkar. Komið var vor og það var rjómablíða. Við vorum í stuði og miðjum hlátrasköllum okkar breyttist allt. Við hlógum að því að Stebbi vélstjóri, sem setti alltaf niður kartöflur, sagðist ekki vita neitt yndislegra en ganga út í pott með garðinn undir henni.

Já, allt breyttist. Það var sunnanbátur að draga við hlið okkar. Skipstjórinn kallaði neyðarkalli. Stýrimaðurinn hans fór út með netunum þegar þeir voru að leggja. Hann óskaði þess að við myndum draga netatrossuna í von um að lík stýrimannsins hefði flækst í netunum. Okkar skipstjóri sagði já.

Við skárum á netin okkar og tókum að draga netin þeirra. Mér og Óla Barða stýrimanni var gert að standa út við lunningu til að fylgjast með hvort líkið væri í netunum. Við vorum ungir menn og þetta var erfitt hlutverk. Mjög svo. Ég vissi aldrei hvort ég vildi frekar að sá látni væri í netunum eða ekki. Eftir á að hyggja fór þetta ekki vel. Líkið fannst aldrei.

Þegar ég byrjaði til sjós sautján ára voru sjóslys tíðari en nú á seinni árum. Ég hef minnst hér á þrjú slys þar sem samtals átta sjómenn drukknuðu. Ég gæti sagt frá fleiri slysum. Ég var sjómaður í þrettán ár og ætlaði aldrei að verða annað. Fyrir algjöra tilviljun varð ég blaðamaður fyrir rúmum 40 árum. Þaðan er líka margs að minnast.