Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, er annað hvort „svikari“ eða „einstakur“ leiðtogi í samskiptum sínum við Rússland, sagði friðarverðlaunahafi Nóbels, Lech Walesa, í viðtali við AFP í tilefni af því að fjögur ár eru frá allsherjarinnrás Rússlands í Úkraínu.

„Á yfirborðinu virðist hann í dag vera leppur Rússa, einfaldlega svikari. Það er ein leið til að líta á það,“ sagði Walesa, sem er fyrrverandi forseti Póllands.

Walesa sagði að það gæti líka verið möguleiki á að Trump sé „einstaklega gáfaður stjórnmálaleiðtogi“ sem „veit að ef Bandaríkin tækju þátt í kórnum gegn Pútín, þá hefði [hann] ekkert annað val en að beita kjarnorkuvopnum“.

„Pútín er óábyrgur,“ sagði Walesa, en barátta hans sem leiðtoga verkalýðsfélagsins Samstöðu (Solidarnosc) hjálpaði til við að fella járntjaldið.

„Þetta er mjög slunginn, mjög snjall leikur: að þrýsta ekki á Pútín að beita kjarnorkuvopnum, að leika vininn,“ bætti hann við.

Með því, hélt Walesa fram, væri Trump að kaupa tíma og „neyða Evrópu til að skipuleggja sig gegn Pútín án Bandaríkjanna“.

„Ef Bandaríkin koma inn í leikinn, þá er það kjarnorkustríð,“ sagði hann.

„Þannig að það eru tvær leiðir til að líta á þetta: landráðamaður, eða einstaklega gáfaður maður. Enn þann dag í dag veit ég ekki hvort á við um Trump.“

„Ég hefði átt að bregðast við fyrr“

Ef Trump reyndist vera „einstakur“, segir Walesa að hann ætti skilið friðarverðlaun Nóbels – sem pólski stjórnmálamaðurinn fékk sjálfur árið 1983.

„En ef hann er svikari, þá á hann þau ekki skilið,“ bætti Walesa við og hélt því fram að í augnablikinu væri „of snemmt að dæma“.

Walesa sagði AFP að hann hefði nýlega hitt Marinu Corinu Machado, leiðtoga stjórnarandstöðunnar í Venesúela og friðarverðlaunahafa Nóbels 2025, í Bandaríkjunum.

Í janúar bauð Machado Trump, sem hefur ekki farið leynt með löngun sína í verðlaunin virtu, verðlaunapeninginn sinn í Washington.

Við það tækifæri, „sagði ég henni að hún hefði flýtt sér um of,“ sagði Walesa.

82 ára gamall tekur þessi fyrrverandi rafvirki með sitt goðsagnakennda yfirvaraskegg enn á móti gestum á skrifstofu í hjarta fyrrverandi skipasmíðastöðva Gdansk.

Það var í þessari borg við Eystrasaltsströnd Póllands sem leiðtogi verkalýðsfélagsins sneri upp á kommúnísk yfirvöldin.

Hann neyddi þau til að semja um lögleiðingu verkalýðsfélaga – og að lokum, fyrstu hálffrjálsu kosningarnar í Alþýðulýðveldinu Póllandi.

Walesa hefur ekki gegnt neinum opinberum embættum síðan hann var forseti 1990-1995 og er ekki lengur sameiningartákn í eigin landi.

En hann er enn vel þekkt og áhrifamikil rödd erlendis, þar sem hann heldur fjölmarga fyrirlestra, sem nú meira en nokkru sinni fyrr beinast að málstað Úkraínu.

„Við verðum að hjálpa Úkraínu af öllum mætti,“ sagði Walesa, sem viðurkenndi að finna fyrir „eftirsjá“ vegna fyrri ákvarðana sinna varðandi nágrannaland sitt.

„Þegar ég var forseti, hafði ég einfalda hugmynd: Við (Pólland og Úkraína) myndum ganga saman í Evrópusambandið og NATO,“ útskýrði hann.

Af ótta við að þetta gæti stofnað aðild Póllands að bandalaginu í hættu, ákvað hann hins vegar að halda áætluninni leyndri þar til hann hefði unnið annað kjörtímabil.

„Ég tapaði forsetakosningunum og allt fór í vaskinn,“ sagði hann.

„Ég hefði átt að bregðast við fyrr.“

„Hvorki Pútín né Stalín“

Stríðið í Úkraínu, blóðugustu átök á evrópskri grund síðan í seinni heimsstyrjöldinni, sem hófst með innrás Rússa 24. febrúar 2022, gengur á morgun inn í sitt fimmta ár.

Rússar og Úkraínumenn hafa átt í árangurslausum samningaviðræðum um vopnahlé frá því á síðasta ári, að undirlagi Donalds Trump.

Walesa, sem er pólitísk afurð kalda stríðsins, sagðist telja að frá hruni Sovétríkjanna hafi þrjár andstæðar fylkingar „reynt að ná forystu í heiminum: Bandaríkin, Rússland og Kína“.

En, segir Walesa, „ef Rússland sigrar Úkraínu, getum við byrjað að læra kínversku og rússnesku. Bandaríkin munu tapa fyrir fullt og allt.“

Ef, þvert á móti, ef „okkur tekst að sigra Rússland, mun það jafna sig á 10 árum og barnabörnin okkar verða að berjast aftur við Rússland.“

Að hans mati á árásargirni Rússlands rætur í skorti á lýðræði í landi þar sem „yfirvöld, um aldir, hafa haldið á lífi þeirri hugmynd að ytri óvinur ógni [þeim]“.

„Vandinn við Rússland liggur hvorki hjá Pútín né Stalín, heldur í slæmu stjórnmálakerfi.“