Segir að Trump sé svikari eða snillingur

Donald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna, er annað hvort „svik­ari“ eða „ein­stakur“ leið­togi í sam­skiptum sínum við Rússland, sagði frið­ar­verð­launa­hafi Nóbels, Lech Walesa, í við­tali við AFP í til­efni af því að fjögur ár eru frá alls­herj­ar­inn­rás Rúss­lands í Úkraínu.

„Á yfir­borð­inu virð­ist hann í dag vera leppur Rússa, ein­fald­lega svik­ari. Það er ein leið til að líta á það,“ sagði Walesa, sem er fyrr­ver­andi for­seti Póllands.

Walesa sagði að það gæti líka verið mögu­leiki á að Trump sé „ein­stak­lega gáf­aður stjórn­mála­leið­togi“ sem „veit að ef Banda­ríkin tækju þátt í kórnum gegn Pútín, þá hefði [hann] ekk­ert annað val en að beita kjarn­orku­vopnum“.

„Pútín er óábyrgur,“ sagði Walesa, en bar­átta hans sem leið­toga verka­lýðs­fé­lags­ins Samstöðu (Solidarnosc) hjálp­aði til við að fella járn­tjaldið.

„Þetta er mjög slung­inn, mjög snjall leikur: að þrýsta ekki á Pútín að beita kjarn­orku­vopnum, að leika vin­inn,“ bætti hann við.

Með því, hélt Walesa fram, væri Trump að kaupa tíma og „neyða Evrópu til að skipu­leggja sig gegn Pútín án Banda­ríkj­anna“.

„Ef Banda­ríkin koma inn í leik­inn, þá er það kjarn­orku­stríð,“ sagði hann.

„Þannig að það eru tvær leiðir til að líta á þetta: land­ráða­maður, eða ein­stak­lega gáf­aður maður. Enn þann dag í dag veit ég ekki hvort á við um Trump.“

„Ég hefði átt að bregðast við fyrr“

Ef Trump reynd­ist vera „ein­stakur“, segir Walesa að hann ætti skilið frið­ar­verð­laun Nóbels – sem pólski stjórn­mála­mað­ur­inn fékk sjálfur árið 1983.

„En ef hann er svik­ari, þá á hann þau ekki skilið,“ bætti Walesa við og hélt því fram að í augna­blik­inu væri „of snemmt að dæma“.

Walesa sagði AFP að hann hefði nýlega hitt Marinu Corinu Machado, leið­toga stjórn­ar­and­stöð­unnar í Venes­ú­ela og frið­ar­verð­launa­hafa Nóbels 2025, í Banda­ríkj­unum.

Í jan­úar bauð Machado Trump, sem hefur ekki farið leynt með löngun sína í verð­launin virtu, verð­launa­pen­ing­inn sinn í Washington.

Við það tæki­færi, „sagði ég henni að hún hefði flýtt sér um of,“ sagði Walesa.

82 ára gam­all tekur þessi fyrr­ver­andi raf­virki með sitt goð­sagna­kennda yfir­vara­skegg enn á móti gestum á skrif­stofu í hjarta fyrr­ver­andi skipa­smíða­stöðva Gdansk.

Það var í þess­ari borg við Eystra­salts­strönd Póllands sem leið­togi verka­lýðs­fé­lags­ins sneri upp á komm­ún­ísk yfir­völdin.

Hann neyddi þau til að semja um lög­leið­ingu verka­lýðs­fé­laga – og að lokum, fyrstu hálf­frjálsu kosn­ing­arnar í Alþýðu­lýð­veld­inu Póllandi.

Walesa hefur ekki gegnt neinum opin­berum emb­ættum síðan hann var for­seti 1990-1995 og er ekki lengur sam­ein­ing­ar­tákn í eigin landi.

En hann er enn vel þekkt og áhrifa­mikil rödd erlendis, þar sem hann heldur fjöl­marga fyr­ir­lestra, sem nú meira en nokkru sinni fyrr bein­ast að mál­stað Úkraínu.

„Við verðum að hjálpa Úkraínu af öllum mætti,“ sagði Walesa, sem við­ur­kenndi að finna fyrir „eft­ir­sjá“ vegna fyrri ákvarð­ana sinna varð­andi nágranna­land sitt.

„Þegar ég var for­seti, hafði ég ein­falda hug­mynd: Við (Pólland og Úkraína) myndum ganga saman í Evr­ópu­sam­bandið og NATO,“ útskýrði hann.

Af ótta við að þetta gæti stofnað aðild Póllands að banda­lag­inu í hættu, ákvað hann hins vegar að halda áætl­un­inni leyndri þar til hann hefði unnið annað kjör­tíma­bil.

„Ég tap­aði for­seta­kosn­ing­unum og allt fór í vaskinn,“ sagði hann.

„Ég hefði átt að bregð­ast við fyrr.“

„Hvorki Pútín né Stalín“

Stríðið í Úkraínu, blóð­ug­ustu átök á evr­ópskri grund síðan í seinni heims­styrj­öld­inni, sem hófst með inn­rás Rússa 24. febr­úar 2022, gengur á morgun inn í sitt fimmta ár.

Rússar og Úkra­ínu­menn hafa átt í árang­urs­lausum samn­inga­við­ræðum um vopna­hlé frá því á síð­asta ári, að und­ir­lagi Donalds Trump.

Walesa, sem er póli­tísk afurð kalda stríðs­ins, sagð­ist telja að frá hruni Sov­ét­ríkj­anna hafi þrjár and­stæðar fylk­ingar „reynt að ná for­ystu í heim­inum: Banda­ríkin, Rússland og Kína“.

En, segir Walesa, „ef Rússland sigrar Úkraínu, getum við byrjað að læra kín­versku og rúss­nesku. Banda­ríkin munu tapa fyrir fullt og allt.“

Ef, þvert á móti, ef „okkur tekst að sigra Rússland, mun það jafna sig á 10 árum og barna­börnin okkar verða að berj­ast aftur við Rússland.“

Að hans mati á árás­ar­girni Rúss­lands rætur í skorti á lýð­ræði í landi þar sem „yfir­völd, um aldir, hafa haldið á lífi þeirri hug­mynd að ytri óvinur ógni [þeim]“.

„Vandinn við Rússland liggur hvorki hjá Pútín né Stalín, heldur í slæmu stjórn­mála­kerfi.“