Árið byrjar ekki vel hjá mér og svo hef ég fitnað þar að auki. Fýld kona og feit er ekki vinningssamsetning á Íslandi og gerir dagana hvorki betri fyrir mig né þá sem þurfa að umgangast mig. Það fékk maður að reyna sem ákvað að fara í ruddalega réttindabaráttu fyrir íslenska tungu um miðbik laugardags í Nettó ekki alls fyrir löngu.

Þetta var kaldur janúardagur og aukafitan sem hafði tekið sér bólstað aftan á rassgatinu á mér reyndist vera með öllu gagnslaus. Ég hafði nefnilega gert ráð fyrir að meiri fita þýddi meiri varmi og þar af leiðandi aukin kuldavörn. Svo reyndist ekki vera.

Ég skakklappaðist því með sveitta efri vör af sykurleysi, skömm og rassahroll í hverfisbúðina mína og tók mér pásu frá rembingi við ritstífluna sem hefur verið að hrjá mig undanfarið. Það lá því sérstaklega illa á mér þennan daginn.

Séríslensk sjálfhverfa

Ég labbaði um gangana með sjálfsvorkunina í eftirdragi og lét mig dreyma um tíma þar sem ég gæti státað mig af minni massa og meira sælgæti. Sú stund var nú liðin og upplitið á mér var samkvæmt því. Þegar ég er að ganga í átt að sjálfsafgreiðslukössunum stoppa ég skyndilega og set í brýrnar því fyrir framan ungu stúlkuna á afgreiðslukassanum, stóð gamall karl sem virtist vera í óðaönn við að láta hana heyra það.

„Já! Talaðu íslensku! Á Íslandi tölum við íslensku,“ hreytti hann í hana svo hátt að öðru fólki varð hverft við. Mér var skyndilega eldheitt í kinnum. „Loksins!“ hugsaði ég – fitan er virkjast! Stúlkunni leið bersýnilega illa og horfði örvæntingafull í kringum sig á milli þess sem hún brosti hrædd framan í mannófétið. Hann hélt hins vegar áfram að hreyta fúkyrðum í hana: „Já, þú átt að tala íslensku hér! Ef þú getur ekki afgreitt á íslensku áttu ekki að vinna hér!“ sagði hann ömurlegur og ófyrirleitinn.

Búðin var full og biðröð var komin á kassann. Stúlkan horfði á manninn og sagði þrálátt „Sorry, sorry,“ full iðrunar yfir því að vera ekki hinn fullkomni nýi Íslendingur sem dusilmennið augljóslega krafðist. Yfirgangur og frekja mannsins sem stóð þarna froðufellandi í drapplituðum buxum og í jakka og með hár í sama lit var óforskömmuð.

Ég gat ekki gert geinarmun hvar buxnaskálmarnar hans enduðu og hárlínan hófst. Hann var augljóslega jafn leiðinlegur og hann leit út fyrir að vera.

Hitakófið að lokum yfirtók mig og ég kallaði hátt og truntulega: „Djöfull ertu ókurteis!“ Manninum var hverft við. „Þú ert ógeðslega ókurteis við hana,“ sagði ég aftur og horfði framan í hann með sterkri fyrirlitningu. Eldri kona sem stóð fyrir framan mig tók skref að honum og sagði rakleiðis á eftir mér: „Fórst þú eitthvað vitlaust fram úr í morgun maður?“ og hnussaði í átt að honum.

Hann horfði gapandi á tvær argar og altalandi og í augum hans skein ótti. Ég var glöð að sjá það. „Ehhh hún á að tala íslensku hérna,“ sagði maðurinn stamandi og í mun lægri tón en hann hafði boðið nýja Íslendingnum upp á. „Leyfðu konunni að vinna vinnuna sína og vertu kurteis!“ öskraði ég svo reið að fæturnir á sjálfri mér skulfu.

Það er fátt jafn óvitulegt og að reita konu á miskunnarlausu breytingaskeiði til reiði. Á meðan nýja fitan kynti kroppinn minn alveg upp í haus og ég jós úr skálum reiði minnar við drapplitaða dusilmennið leitaði hugurinn til sokkabandsáranna þegar ég var mállaus útlendingur í öðru landi.

Íslendingur í öðru landi

Ég bjó í Flórens á Ítalíu þegar ég var rúmlega tvítug og var í listnámi. Ég hafði enga meðfædda listræna hæfileika og ekkert sjálfstraust þannig námsframvindan var samkvæm því. Ég rölti hins vegar mikið um borgina og lét mig dreyma um rándýr ítölsk tískumerki og öðruvísi líf og það var þannig sem mér fór fram í tungumálinu.

Á meðan ég áttaði mig á að ég væri lélegur listamaður eyddi ég hýrunni í töskur og slæður af viðkunnalegu fólki á markaðinum og þannig lærði ég að prútta á ítölsku. Ég átti líka vikuleg samskipti við gamla konu sem seldi leðurhanska og FENDI trefla í lítilli búð rétt hjá íbúðinni minni og í spjalli við hana lærði ég fallegan framburð og ýmislegt um ítalska hönnun.

Ég drakk kaffi á sama kaffihúsinu og lærði að panta örugg og óþreyjufull eins og heimagerður Ítali. Ég borðaði reglulega pasta á sama veitingastaðnum og lærði í fyrstu heimsókn að biðja um meiri parmesan á ítölsku. Ég fór í sömu ítölsku vínbúðina og keypti mér vín og lærði þannig að spyrja um stærri flöskur og magnafslátt. Ég fór í sama bakaríið og lærði að panta brauðið mitt, Pane Todesco og cinquecento grammi di parmigiano grattugiato, sem ég kláraði venjulega á tveimur dögum.

Ég gekk daglega um miðborgina með myndavélina mína þar sem ég hitti fyrir sama götulistafólkið dag eftir dag og stundum tókum við tal saman. Hversdagsleg og vinaleg samskipti við innfædda hjálpuðu mér óendanlega mikið að líða vel í öðru landi og að læra tungumálið.

Flumbrugangur fíflsins

Maðurinn klöngraðist við að athafna sig á meðan hann fálmaði eftir peningunum sínum. Hann vissi ekki upphæðina og var of skömmustulegur til að spyrja. Hann virtist vilja hraða sér út en gekk illa að greiða.

„Viltu aðstoð?“ sagði eldri konan við manninn á meðan hann hálf flumbraðist yfir hana og reif í sjáinn til að sjá upphæðina. „Ætlarðu að rífa skjáinn af kassanum!“ sagði eldri konan við hann á meðan hann breytti um lit og varð svartur af skömm. Hann tuðaði eitthvað áfram um íslenskuna en þó lágt.

„Hættu þessu maður og komdu þér út!“ sagði ég svo óþægilega hátt að hann hraðaði sér út og ég er ekki frá því að maður á sjálfsafgreiðslukassanum hafi sent honum fingurinn í kjölfarið. Fínasti fingur það!

Lokaorð

Í heimi samtímans þar sem fólk er meðal annars verðlaunað með forsetaembætti þrátt fyrir nauðgun, svik og pretti, er skiljanlegt að sumir haldi að ófyrirleitin hegðun eigi rétt á sér eða sé afleiðingarlaus. Hins vegar megum við ekki gleyma því að ekki alls fyrir löngu þurfti um einn fimmti íslensku þjóðarinnar að flytja af landi brott og Kanada tók vel á móti okkur mállausu Íslendingunum. Sumir fóru vegna ævintýraþrár en flestir voru nauðbeygðir til.

Svo mikið var sjálfsálit okkar á þeim tíma að við kröfðumst þess að stofna sér-íslenska nýlendu í Kanada og héldum í tungumálið þrátt fyrir að það tæki breytingum í takt við breytta tíma og fjölbreyttari félagsskap. „Ég fór út á main street með fimm dala check og forty eight riffil mér keypti,“ orti Stephan G, skáld okkar í Vesturheimi, þrátt fyrir að vera fæddur þar.

Kannski er ekki óviturlegt að innleiða ögn kærleiksríkara viðhorf og hjálpa nýjum Íslendingum að læra tungumálið með því að vera bara almennileg manneskja. Í þessum óstöðuga heimi óstöðugra manna er nefnilega aldrei að vita nema að við þurfum á hjálp að halda aftur.

„You did not deserve this, he was an asshole,“ sagði ég við stúlkuna á kassanum sem brosti nú breitt þótt álút væri eftir ófyrirgefanlegu ónærgætnina. Hún leit til mín og sagði lágt en skýrt: „Thank you, I did not charge you for the bags.“

Við kvöddumst sem bandamenn í brotnum heimi.