NATO stendur frammi fyrir stærstu kreppu í sögu sinni vegna hótana Donalds Trump um Grænland og tími „smjaðurs“ fyrir bandaríska leiðtoganum er liðinn, sagði Anders Fogh Rasmussen, fyrrverandi yfirmaður bandalagsins, við AFP á þriðjudag.

„Þetta er ekki aðeins kreppa fyrir NATO, þetta er kreppa fyrir allt Atlantshafssamfélagið og áskorun fyrir heimsskipanina eins og við höfum þekkt hana frá síðari heimsstyrjöld,“ sagði hann í viðtali á Alþjóðaefnahagsráðstefnunni í Davos.

„Það er framtíð NATO og framtíð heimsskipanarinnar sem er í húfi.“

Rasmussen, fyrrverandi forsætisráðherra Danmerkur sem leiddi NATO frá 2009 til 2014, hvatti núverandi yfirmann bandalagsins, Mark Rutte, og aðra evrópska leiðtoga til að taka harðari afstöðu gagnvart Bandaríkjaforseta eftir að hann hótaði þeim ríkjum tollum sem styddu ekki yfirtöku hans á Grænlandi.

„Við verðum að breyta um stefnu og átta okkur á því að það eina sem Trump virðir er afl, styrkur og eining,“ sagði Rasmussen.

„Það er nákvæmlega það sem Evrópa ætti að sýna. Tími smjaðursins er liðinn. Nú er nóg komið.“

Ummæli Rasmussens koma á sama tíma og evrópskir leiðtogar – þar á meðal Rutte – búa sig undir fundi með Trump í Davos til að reyna að telja hann ofan af áformum sínum.

Rasmussen fullyrti að enn væri hægt að „laga“ núverandi kreppu sem skekur NATO og að bandalagið gæti komið sterkara út á norðurslóðum.

En hann sagði að aðgerðir Trumps hefðu þegar skapað „hugrænt rof“ milli stjórnvalda í Washington og langvarandi bandamanna þeirra í Evrópu, sem Rússland og Kína hagnist á.

„Þetta er ný staða sem er ólík öllum öðrum deilum sem við höfum séð í sögu NATO,“ sagði hann.

„Ef Trump myndi ráðast á Grænland og beita hernaðaraðgerðum gegn Grænlandi, myndi það í raun þýða endalok NATO.“

Trump dragi athyglina frá Úkraínu

Rasmussen, 72 ára, sagði að Grænlandsmálið væri orðið „fjöldatruflunarvopn“ eða „weapon of mass distraction“ fyrir Trump sem drægi athyglina frá stríði Rússlands í Úkraínu.

„Allir eru nú að tala um Grænland, sem er ekki raunveruleg ógn við öryggi Norður-Atlantshafsins,“ sagði hann.

„Árás Rússlands á Úkraínu er raunverulega ógnin og ekki ætti að draga athyglina frá þessari raunverulegu ógn.“

Fyrrverandi danski forsætisráðherrann, sem leiddi land sitt frá 2001 til 2009, sagði að nú þyrfti að eiga „uppbyggilegar viðræður“ við Bandaríkin um Grænland.

Hann sagði að danska og bandaríska ríkisstjórnin gætu uppfært samning sinn frá 1951 um staðsetningu hersveita á Grænlandi, opnað landsvæðið fyrir bandarískum fyrirtækjum til námuvinnslu og samþykkt að halda Rússlandi og Kína frá.

En það væri ekki hægt að gefa neitt eftir í grundvallarspurningunni um að láta landsvæði af hendi til Trumps.

„Við getum orðið við öllum óskum hans, nema einni,“ sagði Rasmussen.

„Grænland er ekki til sölu og sem fasteignasérfræðingur ætti hann að vita að ef eign er ekki til sölu er ekki hægt að kaupa hana.“

Rasmussen slær þannig annan tón en fyrrverandi forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, sem hvatti íslensku ríkisstjórnina til að forðast afstöðu í Grænlandsmálinu, segja sem minnst og reyna að ná eyrum Donalds Trump í gegnum þingmenn, hægri sinnaðar hugveitur og forystumenn tæknifyrirtækja.

Jens Garðar Helgason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, tók undir með Ólafi Ragnari í Facebook-færslu í kvöld.

„Aldrei áður hefur verið eins brýnt fyrir íslensk stjórnvöld að eiga í góðum og stöðugum samskiptum við stjórnvöld í Bandaríkjunum. Ég tek undir með Ólafi Ragnari Grímssyni frá því í Silfrinu í gær þar sem hann sagði að fyrir hvern einn fund í Brussel þá þurfi stjórnvöld að taka tvo í Washington.“