Það er eitthvað kunnuglegt við fjöllin í Bútan.
Þau rísa eins og íslensku tindarnir, há, friðsæl og óaðgengileg á köflum, en hér ríkir sérstök kyrrð.

Engin auglýsingaskilti.

Engin hávaðasöm umferð.

Aðeins munkar sem ganga milli klaustra og börn á skólavegi í appelsínugulum kuflum.

Þegar ég spurði heimamann hvers vegna það væru svona fáir gestir í bænum, svaraði hann brosandi:

„Við viljum frekar að fólk komi hægt og fari breytt.“

Færri gestir, meiri gæði

Bútan hefur fylgt þeirri stefnu að þróa ferðaþjónustu í anda sjálfbærni og menningarverndar.

Landið hefur innleitt sjálfbærnisgjald sem ferðamenn greiða á hverjum degi og er markmiðið að stýra ferðamennsku þannig að hún nýtist samfélaginu og stuðli að varðveislu náttúru og menningar.

Eftir heimsfaraldurinn var gjaldið hækkað, sem hafði áhrif á gestafjölda og gerði ferðalög til landsins að meðvitaðri ákvörðun.
Sú breyting hefur hvatt til umræðu um jafnvægi milli aðgengis, tekna og sjálfbærni.

Engin ein niðurstaða liggur þó fyrir um það hvort ferðamenn dvelji lengur eða ferðist hægar en áður.

Það sem sést er að stjórnvöld reyna að skapa ferðaþjónustu sem byggir á gæðum upplifunar fremur en magni, og leggja áherslu á að takmarka álag á vistkerfi og samfélög.

Stefnan er ekki að fá færri gesti, heldur að tryggja að hvert ferðalag hafi gildi bæði fyrir gest og gestgjafa.

Opnun og áskoranir á Íslandi

Á Íslandi þróaðist ferðamennska á annan hátt.

Eftir efnahagshrunið árið 2008 varð hún lykilstoð í endurreisn þjóðarbúsins.

Við opnuðum landið hratt og tókum á móti milljónum gesta sem komu með ný störf, tekjur og tengsl við heiminn.

En hraðinn hafði einnig áhrif.

Álag varð á þjóðgarða, þrýstingur myndaðist á húsnæðismarkaðnum og náttúran sjálf fór að krefjast andrýmis.

Þegar ferðamennska vex hraðar en samfélagið, verður spurningin sú sama og í Bútan, þótt svörin séu ólík.

Hvernig tryggjum við að fegurðin, sem laðar að, verði ekki það sem tapast?

Eitt markmið, tvær leiðir

Það er ekki svo að önnur leiðin sé betri en hin.

Bæði löndin reyna að stýra ferðamennsku í takt við eigið gildismat og aðstæður.

Ísland leggur áherslu á jafnvægi, aðgengi og ábyrgð gagnvart náttúru og samfélagi.

Bútan velur aðhald, gæði og menningarlega vernd.

En undir niðri er sama viðleitni: að vernda það sem gerir löndin sérstök; náttúruna, kyrrðina og samfélagsanda.

Kannski felst lærdómurinn ekki í því að taka upp stefnu einhvers annars, heldur að líta í eigin barm.

Hvað getum við gert til að viðhalda jafnvægi milli opnunar og verndar?

Hægari spor framtíðar

Þegar ég stend á fjallshrygg yfir Thimphu og horfi yfir skýin, minnir landslagið mig á Esjuna heima.

Bæði löndin lifa á fegurð og friði, og bæði þurfa að gæta að því að vel sé farið með þá fegurð.

Kannski er sjálfbær draumur framtíðarinnar ekki fólginn í því að loka eða opna, heldur að stilla hraðann.

Að skapa ferðamennsku sem byggir ekki aðeins á efnahag, heldur á virðingu, jafnvægi og langtímahugsun.

Kannski er áskorun framtíðarinnar ekki hvort við lokum eða opnum, heldur hvernig við lærum að ferðast, þróa og lifa með náttúrunni í stað þess að ganga á hana.