Við fáum far með Gull­fossi til Kaup­manna­hafnar og þaðan til Grikk­lands, þar sem við byrjum og endum í Aþenu, en eyðum þó lengstum tíma á grísku eyj­unum við Tyrk­lands­strendur, Rhodos og Karpat­hos, en á þeirri síð­ar­nefndu má finna þorpið Díafani.

Þangað koma hjónin Jökull Jak­obs­son og Jóhanna Krist­jóns­dóttir ásamt börn­unum Elísa­betu (8 ára), Illuga (6 ára) og Hrafni (1 árs) til að bjarga hjóna­band­inu, án árang­urs. En þessi fjöl­skylda er í raun heill sagna­heimur í íslenskum bók­menntum; öll virð­ast þau sískrif­andi og mæðgurnar Jóhanna og Elísabet hafa báðar skrifað ótal ævi­sögu­lega texta og Jóhanna, Hrafn og hálf­systirin Unnur skrifað mikið af ferða­sögum og -ljóðum – og þessi bók er jöfnum höndum fjöl­skyldu­saga og ferða­saga.

Elísabet notar hér sitt bernsku­sjálf, Ellu Stínu, og heim­sækir hér minn­ingar og til­finn­ingar aftur, sem og þennan sagna­heim, þar eru ákveðin leið­ar­stef sem koma ítrekað upp. Síðustu tvær bækur hennar, Apr­ílsól­ar­kuldi og Sakn­að­arilmur, hafa verið ákveðið upp­gjör við for­eld­rana og hér er það vissu­lega und­ir­liggj­andi, sér­stak­lega gagn­vart föð­urnum – en er þó ekki aðal­at­riði, þau eru ein­fald­lega draugar sem alltaf fylgja, jafn­vel bók­staf­lega eins og í einni kostu­leg­ustu senu bók­ar­innar þar sem í miðju sam­tali er flogið hálfa öld fram í tím­ann.

„Pabbi, segi ég fimm­tíu árum seinna.

Hvað, segir hann uppúr gröf­inni.“

Síðustu sólarminningarnar

Það er aðeins flakkað á milli tíma­skeiða og í lokin heim­sækir 28 ára Elísabet þessar minn­ingar á ný í öðru ferða­lagi – en lang­mest er þó dvalið á árinu 1966, þessum gim­stein eins og hún kallar þessa ferð – enda fylgdi skiln­að­ur­inn í kjöl­farið og því eru þetta lík­lega síð­ustu sól­ar­minn­ing­arnar sem börnin eiga af sam­einaðri fjöl­skyldu. Þótt vissu­lega skynji þau þarna að hjóna­bandið standi á brauð­fótum.

Þetta er samt öðru fremur svip­mynd af Grikk­landi – og kall­ast þar á við Dagbók frá Diafani eftir Jökul. Það er birtur kafli úr henni um göngu­ferð þeirra feðgina, sem telur fjórar og hálfa blað­síðu. Í kjöl­farið bætir Ella Stína við: „Ég man göngut­úr­inn öðru­vísi, skott­að­ist á eftir pabba með trjá­grein í hend­inni og man eftir mann­inum með plóg­inn.“

Nú hef ég vita­skuld ekki hug­mynd um hvort þeirra er áreið­an­legri sögu­maður, og þetta er skemmti­leg klausa – en afhjúpar þó ákveð­inn lyk­il­veik­leika bók­ar­innar – þetta er ferða­saga sem fylgir ákveðin móða bernskuminn­inga, mögu­lega inn­byggður galli þess að skrifa bernskuminn­ingar án þess að skálda að ráði.

Þessi stutta nóv­ella er á margan hátt eins og stuttur kafli úr lengri bernsku­sögu, þar sem ferða­lög inn­an­lands flétt­ast inn í, og líka upp­rifjun á ver­öld sem var, þegar svona ferða­lög voru miklu sjald­gæfari.

Heillandi minningarleiftur

En ver­andi stakt verk hefði maður viljað fá fyllri mynd af Grikk­landi, hvernig sem það hefði verið útfært, hér birt­ast okkur aðeins leiftur, per­sónur sem koma og fara og gleym­ast – eins og þau sjálf raunar, eins og hún kemst að raun um þegar hún heim­sækir þorpið aftur löngu seinna. Heil stjórn­ar­bylt­ing fær ekki nema eitt para­graf og maður saknar dálítið for­vitni góðs ferða­sögu­höf­undar.

Að því sögðu er þetta fal­leg frá­sögn og þau minn­ing­ar­leiftur sem hér birt­ast frá Grikk­landi heill­andi. Stærsti kostur bók­ar­innar eru svo ljós­mynd­irnar – flestar úr einka­safni – og mann lang­aði að vita hver hélt á mynda­vél­inni, af því þetta eru gull­fal­legar og oft laun­fyndnar ljós­myndir sem virki­lega færa mann rúma hálfa öld aftur í tím­ann.

Í hnot­skurn: Þessi ferða­saga fjöl­skyldu til Grikk­lands og um leið aftur í for­tíð­ina er fal­leg saga með frá­bærum ljós­myndum, sem er þó hjúpuð óþarf­lega mik­illi móðu föln­aðra bernskuminn­inga.