Árið 1950 voru fjórir eðl­is­fræð­ingar á leið í hádeg­is­mat í mötu­neyt­inu við kjarn­orku­rann­sókn­ar­stöð Banda­ríkj­anna í Los Alamos í New Mexico.

Meðal fjór­menn­ing­anna var Ítalinn Enrico Fermi sem hafði búið í Banda­ríkj­unum um ára­bil. Þeir voru að spjalla í léttum dúr um nýlegar fregnir sem borist höfðu um fljúg­andi furðu­hluti utan úr geimnum og þaðan leidd­ist talið — eins og ger­ist meðal eðl­is­fræð­inga — um hvort yfir­leitt væri ger­legt að ferð­ast um geim­inn á hraða ljóss­ins.

Og þá er það að dettur upp úr Fermi: „En hvar eru allir?“

Fermi sjálfur dó aðeins fjórum árum síðar, langt fyrir aldur fram.

(Hann dó úr krabba­meini og taldi sjálfur að vinna sín við kjarn­orku­vopna­rann­sóknir ætti sök á mein­inu.)

Enrico FermiHann var einn af fremstu eðl­is­fræð­ingum heims og átti ríkan þátt í að þróa fyrstu kjarn­orku­sprengj­urnar. Síðar var­aði hann hins vegar ein­dregið við áfram­hald­andi þróun á því sviði.

Hinir þrír eðl­is­fræð­ing­arnir reynd­ust ekki alveg sam­mála um nákvæm­lega hvernig Fermi hefði orðað spurn­ingu sína og sam­hengið var heldur ekki alveg á hreinu.

En þeir og aðrir eru þó á því að þarna hafi Fermi hreyft mjög mik­il­vægu máli sem allir þeir sem rann­saka geim­inn verða að horfast í augu við, hvort sem þeim er það ljúft eða leitt.

Lengri útgáfan af spurn­ingu Fermis er ein­hvern veg­inn svona:

1.

Miðað við að í alheim­inum og jafn­vel „bara“ í Vetr­ar­braut­inni okkar eru millj­ónir og aftur millj­ónir og millj­ónir pláneta, þá er eig­in­lega töl­fræði­lega úti­lokað annað en líf hafi þró­ast á ótal mörgum þeirra og viti­borið líf á ein­hverjum X fjölda.

2.

Sól­kerfið okkar er frekar ungt og svo og svo margar sið­menn­ingar ættu því að hafa risið á undan okkur á öðrum hnöttum. Með til­liti til þess að við erum nú þegar farin að senda frá okkur alls konar merki út í geim­inn, með­vitað og ómeð­vitað, hljóta þá ekki aðrar sið­menn­ingar að gera slíkt hið sama — og hafa byrjað löngu á undan okkur?

3.

Og jafn­vel þótt úti­lokað kunni að vera að ferð­ast hraðar en ljósið og ferða­lög milli stjarn­anna taki því óra­tíma, þá hefur sá tími sann­ar­lega gef­ist. Jafnvel þótt geim­skip þurfi að „sil­ast“ milli stjarn­anna á „ekki nema“ einum tíunda af ljós­hraða, þá ætti það ekki að taka skipið „nema“ rúm milljón ár að fara enda á milli í Vetr­ar­braut­inni okkar. Og það tæki jafn­vel „aðeins“ 25 millj­ónir ára að ferð­ast yfir til Andrómedu, næstu stóru stjörnu­þoku.

Þegar allt þetta er lagt saman, þá er furða Fermis eðli­leg. Næt­ur­him­inn­inn ætti að vera sneisa­fullur af ein­hvers konar loft­skeyta­send­ingum sem gefa til kynna viti bornar verur á öðrum hnöttum. Og þær ættu í raun­inni að vera löngu komnar í heim­sókn.

Eða við ættum að sjá ein­hver ummerki um heim­sóknir þeirra gegnum hina (þrátt fyrir allt) löngu tíð sem Jörðin hefur sveimað um alheim­inn.

Svo hvar eru allir?

Hlustað eftir merkjum

Þessi spurn­ing ítalska eðl­is­fræð­ings­ins hefur verið kölluð Þversögn Fermis og þver­sögnin hefur í raun vaxið með árunum.

Enter­prise á ferð­inni:Ferðalög um óra­víð­áttur geims­ins eru ein­föld í þáttum eins og Star Trek. Það er bara sett í sér­stakan flug­gír og svo ætt af stað. Í reynd myndu ferða­lög milli sól­kerfa taka mjög langan tíma. En miðað við aldur alheims­ins ættu nú samt ein­hverjar tækni­væddar geim­verur að hafa kom­ist geims­horn­anna á milli. Eða hvað?

Bæði hefur alheim­ur­inn reynst vera jafn­vel enn stærri en við ætl­uðum (og var hann þó tal­inn óend­an­legur fyrir!) og svo höfum við á síð­ustu ára­tugum farið að hlusta mark­visst eftir skeyta­send­ingum utan úr geimnum í leit að öðru lífi.

En höfum ekk­ert heyrt.

Nú víkur sög­unni til okkar daga.

Árið 2006 hóf kín­verska tíma­ritið  科幻世界 (Sci-fi World á ensku) að birta fram­halds­sögu sem vakti strax mikla athygli. Hún kom svo út á bók tveim árum seinna og var þýdd á ensku 2014 og var tekið með kostum og kynjum af aðdá­endum vís­inda­skáld­sagna. Bókin heitir á kín­versku 三体 en hlaut á ensku nafnið The Three-Body Problem, sem þýða má á íslensku sem Þriggja hnatta vand­ann.

Bíómynd gerð en aldrei frumsýnd

Á eftir fylgdu tvær fram­halds­bækur sem gætu heitið Skóg­ur­inn dimmi og Endir dauð­ans á íslensku. Saman eru bæk­urnar kall­aðar Minn­ingar frá for­tíð Jarðar. Höfundur þeirra er Liu Cixin, nú rúm­lega sex­tugur og tölv­un­ar­fræð­ingur að mennt.

Vin­sældir bóka Lius um þriggja hnatta vand­ann og fleira eru slíkar að fljót­lega var farið að huga að kvik­myndun þeirra. Árið 2015 var kín­versk mynd gerð eftir fyrstu bók þrí­leiks­ins en af ein­hverjum ástæðum hefur hún aldrei verið frum­sýnd. Var þó miklu til kostað. Sagnir herma að hún hafi ein­fald­lega ekki verið talin nógu góð þegar til kom.

Kín­verjar hafa hins vegar samið útvarps­leik­rit upp úr sög­unum þremur sem flutt var við mjög góðar und­ir­tektir. Því miður er þess vart að vænta að útvarps­leik­húsið hjá RÚV snari því á íslensku og flytji á næst­unni, því það eru heilir 100 þættir.

30 þátta röð — og átta þættir Netflix

Í fyrra var svo frum­sýnd í kín­versku sjón­varpi 30 þátta sería eftir fyrstu bók­inni og mælt­ist hún afar vel fyrir hjá aðdá­endum bókanna. Vest­rænum streym­isveitum þóttu hins vegar 30 þættir aðeins of mikið af því góða og því lét Netflix gera sína eigin útgáfu sem frum­sýnd var á dög­unum. Þar er sögu­þráður Þriggja hnatta vand­ans soð­inn niður í átta þætti og færður að stórum hluta til Vest­ur­landa frá Kína.

Liu CixinHann hefur skrifað all­margar skáld­sögur þótt bæk­urnar um þriggja hnatta vand­ann séu stór­virkið hans. Hann skrif­aði t.d. þá sögu sem bíó­myndin The Wandering Earth (eins og hún heitir á Netflix) er gerð eftir.

Og raunar heil­miklu öðru breytt í leið­inni.

Óhætt er að segja að þessi nýja útgáfa Netflix mælist mis­jafn­lega fyrir. Hún heitir 3 Body Problem og er gerð á vegum Banda­ríkja­mann­anna Davids Benioffs og Daniels Weiss sem frægir urðu fyrir sjón­varps­s­er­íur Krúnu­leik­anna (Game of Thrones) fyrir ára­tug eða svo.

Sumum finnst 3 Body Problem frá­bær, öðrum finnst súrt í broti hve lítið hafi lagst fyrir flókna og djúp­skreiða sögu eins og 三体. En á því geta áskrif­endur Netflix nú myndað sér eigin skoðun. Sjálfur er ég búinn að horfa á tvo þætti og veit ekki hvort ég horfi á fleiri.

Hver er lausnin á þversögninni?

Hins vegar ætla ég að leita uppi kín­versku ser­í­una.

En hvað koma bækur Liu Cixins og sjón­varps­s­er­íur eftir henni Enrico Fermi og þver­sögn hans við?

Jú — allur bálk­ur­inn Minn­ingar frá for­tíð Jarðar fjallar bein­línis um þver­sögn Fermis og það kemur í ljós svo snemma að ég er ekki að skemma neitt fyrir vænt­an­legum áhorf­endum Netflix-ser­í­unnar með því að upp­lýsa það.

Jess Hong og John Bradley í hlut­verkum sínum í 3 Body ProblemPersónan sem Bradley leikur með heil­miklum til­þrifum er meðal þess sem „sannir“ aðdá­endur kín­versku sci-fi bókanna láta helst fara í taug­arnar á sér þar eð hann á ber­sýni­lega að vera eins­konar „comic relief“ eða „hlát­ur­gjafi“ í þátt­unum en slíkt telja aðdá­end­urnir full­kom­inn óþarfa og raunar lýti á frá­sögn­inni.

Hvernig Liu Cixin reyndi að leysa þver­sögn­ina, það ætla ég hins vegar ekki að upp­lýsa. En gæti átt það til, og það jafn­vel fyrr en síðar, að skoða hver eru helstu svörin sem vís­inda­menn hafa komið með við þess­ari aðkallandi spurn­ingu:

Hvar eru allir?