Vinna við heim­ild­ar­mynd­ina Með opin augun hófst fyrir 20 árum þegar Elín Lilja Jón­as­dóttir skyggnd­ist inn í hug­ar­heim tveggja blindra kvenna, Ásrúnar Hauks­dóttur og Brynju Arth­úrs­dóttur. 

Í byrjun mynd­ar­innar er ekk­ert sem bendir sér­stak­lega til þess að kon­urnar tvær séu blindar, en áhorf­endur upp­götva það smátt og smátt. Ýmis hljóð eru mögnuð upp og áhersla er á skyn­færi. Á meðan Ásrún nuddar á nudd­stofu sinni og Brynja und­ir­býr mat­ar­boð kynn­ast áhorf­endur þeirra innri per­sónum, við­horfum til lífs­ins, heyra sögur úr for­tíð­inni og vanga­veltur um fram­tíð­ina. Ekki er um upp­stillt við­töl að ræða heldur er frekar hugsað um að mynda kon­urnar í eins nátt­úru­legum og óþving­uðum aðstæðum og mögu­legt er, með léttu spjalli inn á milli. 

Ásrún er með augn­sjúk­dóm­inn Ret­initis Pig­mentosa (RP) sem upp­götv­að­ist þegar hún var tví­tug en smátt og smátt missti hún sjón­ina alveg. Ásrún er mennt­aður hjúkr­un­ar­fræð­ingur og nudd­ari og rak um ára­bil sína eigin nudd­stofu í húsi Blindra­fé­lags­ins í Reykja­vík. Brynja veikt­ist af gigt­ar­sjúk­dómi um tví­tugt sem meðal ann­ars hafði þau áhrif að hún missti sjón­ina 29 ára gömul. Hún heyrir aðeins með öðru eyra og þjá­ist af liða­gigt. Brynja er ógift, barn­laus og býr ein­sömul. Hún elskar að ferð­ast og er mik­ill list­unn­andi. 

Af ýmsum ástæðum var heim­ilda­myndin aldrei kláruð, en að því er stefnt nú, 20 árum síðar. „Þetta kemur til mín á þann hátt að önnur konan er móðir mín,“ segir Ásta Sól Krist­jáns­dóttir, leik­stjóri og kvik­mynda­gerð­ar­kona. Áhuginn á kvik­mynda­gerð kvikn­aði þegar Elín Lilja fylgdi Ásrúnu móður hennar eftir um alda­mótin. Hún hafði ekki leitt hug­ann að því að klára mynd­ina um móður hennar og Brynju fyrr en hún rakst á Elínu Lilju í Sund­höll­inni fyrir nokkrum árum. Úr varð að Ásta Sól tók við verk­efn­inu og ætlar að klára mynd­ina. „Við ákváðum að ég myndi taka við kefl­inu.“ 

Ásta Sól byrj­aði að taka upp efni fyrir tveimur árum og tók upp móður sína og Brynju við dag­leg störf, rétt eins og var gert fyrir rúmum 20 árum. Skömmu eftir að tökur hófust á ný greind­ist Ásrún með ólækn­andi krabba­mein. „Ég setti bara allt í gang, að taka upp hennar hluta,“ segir Ásta Sól og við­ur­kennir að það hafi verið krefj­andi að fylgja móður sinni síð­ustu sporin í líf­inu með mynda­vél en segir að annað hafi ekki komið til greina. „Fókusinn var ekki á veik­indin en vissu­lega vissi ég að þetta var síð­asta tæki­færið til að segja hennar sögu því hennar lífi var að ljúka.“ 

Ásrún lést á meðan tökum stóð en Ásta Sól er þakk­lát fyrir að geta sagt sögu móður sinnar og Brynju. „Þetta er svo mik­il­væg saga og þetta eru svo magn­aðar konur. Þær eru svo miklar fyr­ir­myndir, ekki bara fyrir fatl­aðar konur heldur fyrir alla.“ Tökum lauk í fyrra þegar Ásta Sól fylgdi Brynju eftir til Portúgal en hennar aðal­á­huga­mál er ferða­lög. Ferðin til Portúgal var hennar 83. utan­lands­ferð. „Hún er mögnuð,“ segir Ásta Sól um Brynju. 

Sjáv­ar­anganHér horfir Brynja til hafs í Cascais í Portúgal. Það er henni mik­il­vægt að hafa her­bergi með sjáv­ar­út­sýni svo hún geti fundið lykt­ina af sjónum og heyrt í öld­unum.

Mynd: Aðsend

Markmið mynd­ar­innar er að veita inn­sýn inn í ver­öld blindra, í þessu til­felli ver­öld tveggja sjálf­stæðra kvenna, auka skiln­ing á mál­efnum og aðstæðum blindra og kanna hvort önnur skyn­færi hafa eflst og sýna hvernig dag­legt líf er frá­brugðið dag­legu lífi ann­arra. 

„Þetta er rosa­lega mik­il­vægt sam­fé­lags­legt verk­efni. Þetta er þeirra líf en þetta er líka sam­fé­lagið okkar og við verðum að sýna fjöl­breyti­leik­ann,“ segir Ásta Sól. Elín Lilja er með­fram­leið­andi mynd­ar­innar og Ísak Jónsson sér um klipp­ingu en hann hefur víð­tæka reynslu af klipp­ingu sjón­varps­efnis, kvik­mynda og ann­ars myndefnis. Blindra­fé­lagið hefur sam­þykkt að styðja verkið með rausn­ar­legu fram­lagi en það er enn langt í land að sögn Ástu Sólar. Til að ljúka verk­efn­inu óska Ásta Sól og þau sem að heim­ild­ar­mynd­inni standa eftir stuðn­ingi almenn­ings og hafa sett af stað söfnun á Karolina Fund sem lýkur eftir viku. Stefnt er að því að frum­sýna mynd­ina í vor.