Íslendingar nota mest ópíóða af Norðurlöndunum

Ólíkt hinum Norð­ur­lönd­unum jókst salan á ópíóðum á Íslandi milli 2020 og 2022, þar sem dróst úr sölu ópíóða. Það er sam­bæri­leg þróun of hefur átt sér stað und­an­farna ára­tugi. Þetta kemur fram í svari heil­brigð­is­ráð­herra við fyr­ir­spurn Diljá Mist Ein­ars­dóttur, þing­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins. 

Rekja má aukn­ingu á úttektum á ópíóða­lyfjum til COVID-far­ald­urs­ins þar sem lyf í flokki kódeíns og para­seta­móls voru notuð til hósta­still­ingar í far­aldr­inum. Ópíóða­lyf eru notuð til verkja­still­inga við slæmum verkjum. Lyfið er ávís­un­ar­skylt og er ein­göngu skrifað upp á 30 daga í senn. 

Í Talna­brunni, frétta­bréfi land­læknis, sem kom út fyrr á þessu ári kom fram að „ríf­lega 69 þús­und ein­stak­lingar hafi leyst út að minnsta kosti eina ávísun á ópíóíða á árinu 2022 sam­an­borið við ríf­lega 57 þús­und árið 2020. Árið 2021 leystu tæp­lega 61.500 ein­stak­lingar út lyf í þessum flokki. Parkódín er lang algeng­asta lyfið sem afgreitt er.“

Árið 2022 var aukn­ing á úttektum á ópíóða­lyfjum á Íslandi. Það ár fengu lyfja­fræð­ingar í apó­tekum „tíma­bundna heim­ild til að afgreiða 10 stykkja pakkn­ingar af Parkódín án ávís­unar frá lækni en Parkódín inni­heldur para­seta­mól og ópíóíð­ann kódeín.“ Um 5.600 af þeim 69 þús­und ein­stak­lingum sem leystu út ópíóða á árinu 2022 leystu út tíu stykkja pakkn­ingu af Parkódín. Engin aukn­ing hefur orðið á fjölda útleystra lyfja í flokki sterk­ari ópíóíða, svo sem óxýkó­don eða mor­fín, sem eru ætl­aðir til verkja­still­ingar við miklum og langvar­andi verkjum. Notkun þeirra  er raunar minni hér­lendis en ann­ars staðar á Norð­ur­lönd­unum.

Í svari heil­brigð­is­ráð­herra kemur fram að „Lyfja­stofnun hefur unnið að umbótum vegna lyf­sölu ávana- og fíkni­lyfja, í sam­ráði við heil­brigð­is­ráðu­neytið, sem miða að því að setja upp­lýs­inga­skyldu um ávana­á­hættu og fræðslu þegar slík lyf eru afhent í lyfja­búðum.” Land­spít­al­inn leit­ast eftir því að nota önnur lyf sem eru minna ávana­bind­andi við vægum verkjum. Ekki eru allir sjúk­lingar skimaðir fyrir fíkni­sjúk­dómi þar sem um bráða­að­stæður oft á tíðum að ræða. Fyrri sjúkra­saga er þó alltaf könnuð.