Það er mjög mik­il­vægt að við­brögðin við slakri útkomu íslenskra nem­enda í PISA-próf­inu snú­ist ekki um það að finna ein­hvern söku­dólg,“ segir Eiríkur Rögn­valds­son, pró­fessor í íslenskri mál­fræði, í pistli á Facebook-síðu sinni. Hann segir það vera á ábyrgð allra, for­eldra, skóla og stjórn­valda að kenna börnum rétta íslensku. Hann telur ábyrgð­ina liggja hjá íslensku sam­fé­lagi en ekki mennta­kerf­inu einu og sér.

Nið­ur­stöður PISA-könn­un­ar­innar voru birtar í gær og sýndu að 60% íslenskra ung­linga ná grunn­hæfni í lesskiln­ingi. Með­al­talið á Norð­ur­lönd­unum og í OECD-lönd­unum er að með­al­tali 74%. Nið­ur­stöð­urnar sýna minnk­andi hæfni nem­enda á öllum Norð­ur­lönd­unum, en hæfnin minnkar meira hér­lendis en ann­ars staðar.

Skólinn ber að hluta ábyrgð

Árið 2015 fór Mennta­mála­stofnun í lestr­ar­á­tak en það virð­ist ekki hafa skilað nægi­lega góðum árangri, sam­kvæmt nið­ur­stöðu PISA-könn­un­ar­innar, segir Eiríkur. 

Í sam­tali við Heim­ild­ina segir Eiríkur að beinar og óbeinar fyr­ir­myndir barn­anna geti haft lyk­ilá­hrif í málörvun barna. „Grund­völl­ur­inn að mál­þroska er lagður á fyrstu árunum og ábyrgðin þar liggur hjá for­eldrum og heim­ilum.“ Segir hann að það þurfi að tala við börnin og lesa fyrir yngri börnin til að þau fái nægi­lega málörvun. Hann telur að boð og bönn séu ekki endi­lega rétt þegar kemur að skjá­notkun barna. Það megi frekar hvetja börnin til að skoða efni á íslensku frekar en ensku. 

Versnandi frammistaða íslenskra unglinga

Eiríkur telur að staða íslensk­unnar sé breytt og geti það útskýrt „versn­andi frammi­stöðu íslenskra ung­linga í PISA-próf­inu“. Orða­forði og setn­inga­gerð telur hann vera nokkuð sem lærist í mál­legu sam­hengi með því að tala, hlusta, lesa og skrifa tungu­málið. „Það þarf því þekk­ingu á þeim orða­forða sem not­aður er í þeim textum sem um er að ræða og skiln­ingur á þeim setn­inga­gerðum sem koma fyrir.“

„Það er ljóst að góður lesskiln­ingur er for­senda góðrar útkomu í öllum hlutum prófs­ins – ekki bara í lesskiln­ings­hluta þess, heldur líka í læsi á nátt­úru­vís­indi og stærð­fræði,“ segir Eiríkur. 

Eiríkur telur að ábyrgðin sé fyrst og fremst hjá stjórn­völdum og sam­fé­lag­inu sem heild. „Stjórn­völd þurfa að stuðla að því að for­eldrar geti varið meiri tíma með börnum sínum – með leng­ingu fæð­ing­ar­or­lofs, með stytt­ingu vinnu­tíma, með því að gefa inn­flytj­endum kost á að læra íslensku á vinnu­tíma o.fl. Einnig þarf að leggja mun meiri áherslu á íslensku og lesskiln­ing í öllum þáttum mennt­unar – í kenn­ara­menntun og í leik­skólum, grunn­skólum og fram­halds­skólum.“