Þessi grein birtist fyrir rúmlega 8 mánuðum.

Hin sögulega hefnd 2: Demmin

Síð­ari heims­styrj­öld­inni var að ljúka. Ad­olf Hitler bjóst til að skjóta sig í neð­anjarð­ar­byrg­inu í Berlín. Vit­stola af skelf­ingu biðu íbú­ar Demm­in í Norð­ur-Þýskalandi eft­ir komu Rauða hers­ins.

Hin sögulega hefnd 2: Demmin
Í kennarastofu gagnfræðaskólans í Demmin 1932. Gerhard Moldhauer er standandi lengst til vinstri en Wilhelm vinur hans Damann stendur lengst ti hægri.

Þetta var blíðasta vor í manna minnum. Vikum saman hafði sólin hellt geislum sínum yfir sveitir og þorp Pommeraníu í Norður-Þýskalandi. Kirsuberjatrén höfðu blómstrað óvenju snemma og bæði peru- og eplatrén sýndu merki þess að vera farin að undirbúa ávexti sína þótt enn væri bara síðasti dagur apríl.

Fuglalífið var fjörugt á bökkum hins lygna og bugðótta Peenefljóts og þveráa hennar og skurða og síkja sem höfðu verið grafin þvers og kruss um gamalt mýrlendið. Mistilþröstur og vallskvetta voru í morgunsárið að búa sér hreiður í skógarlundum þar sem heggurinn bærðist í mildum blænum. Hvítstorkar tveir stóðu á þaki Bartólómeusarkirkjunnar við aðalgötuna í bænum Demmin við bugðu á Peene, virðuleg hjón sem höfðu átt sér ból á kirkjuþakinu árum saman og voru nú að snurfusa hreiðrið fyrir egg vorsins 1945.

Í svolitlu skoti í vegg hússins númer 6 við Treptower Straße var húsaskotta nýbúin að verpa þegar framandlegur hávaði barst sunnan úr strætinu sem lá suður úr bænum. Óvenju hávær ökutæki nálguðust, skrölt og hvellir og skellir og reykjarstrókar stóðu frá þeim. Húsaskottan í veggnum sá mann þeyta upp glugga á annarri hæð og beina byssu að ökutækjunum sem nálguðust í mildri morgunbirtunni.

„Orrustan um Demmin“

Maðurinn hrópaði eitthvað og ef húsaskottan hefði látið sig mál mannanna einhverju varða, þá hefði hún heyrt að hann hrópaði til nágrannakonu inni í húsinu:

„Ég var að enda við að skjóta konuna mína og börn. Nú ætla ég að taka með mér nokkra Rússa í dauðann.“

Norður-Þýskaland 1945Fjarlægðin milli Demmin og Berlínar í beinni loftlínu er 155 kílómetra, álíka og bein loftlína milli Reykjavíkur og Víkur í Mýrdal. Borgin Stettin heitir nú Szczecin og er í Póllandi.

Maðurinn skaut nokkrum sinnum að gráleitum ökutækjunum sem staðnæmdust, nokkrir menn stukku út og svöruðu skothríðinni, aðrir hlupu sem hraðast að útidyrum hússins númer 6. Húsaskottan sá sitt óvænna og flaug af hreiðrinu til að lenda ekki í þessum látum. Hún flögraði hring um húsið og aðgætti svo hvort henni væri óhætt að snúa aftur í holu sína. Þá sá hún manninn í glugganum bera byssuna upp að höfði sér og hleypa af. Hann féll niður á gluggasylluna og sólin baðaði lík hans hlýrri vorbirtunni.

Þetta var orrustan um Demmin 30. apríl 1945. Einn maður skaut af byssu í átt að skriðdrekum og herflutningabílum Rauða hersins en skaut sig svo sjálfur áður en hann hitti nokkurn óvinanna.

Stráklingar í hermannafötum

Á veginum í suðri, nokkurn spöl frá bænum, höfðu skriðdrekar Rauða hersins mætt ómarkvissri skothríð úr fáeinum loftvarnarbyssum sem reynt var að nota sem stórskotalið en skriðdrekarnir voru fljótir að þagga niður í þeim og fella hina þýsku skotliða. Sovésku hermennirnir, þrautreyndir menn úr 2. belarússneska hernum, sem höfðu flestir barist upp á hvern einasta dag í tæp fjögur ár, sáu að þýsku hermennirnir sem þeir höfðu fellt voru stráklingar, sumir varla af barnsaldri, allir dauðir, og færu aldrei aftur í skólann þar sem þeir áttu þó helst heima.

En inni í Demmin mætti Rauði herinn engri mótspyrnu nema þessum eina manni í húsinu númer 6 við Treptower Straße. Það vildi svo til að þetta var skólastjórinn í bænum, Gerhard Moldenhauer, lærimeistari litlu strákanna sem höfðu verið settir á loftvarnarbyssur fyrir sunnan og sagt að stöðva með því framrás Rauða hersins.

Moldenhauer hafði sem ungur kennari í Demmin á síðustu misserum Weimar-lýðveldisins skorið sig svolítið úr á kennarastofunni, hann og vinur hans, Wilhelm Damann. Bærinn Demmin hafði lengi verið eitt höfuðvígi allra íhaldssömustu aflanna í þýskri pólitík og þegar Adolf Hitler og Nasistaflokkur hans tóku að eflast á árunum kreppunnar miklu, þá gengu bæjarbúar flestir glaðbeittir Hitler á hönd.

Sá í gegnum loddarabrögð Hitlers

Jafnvel áður en sá Gyðingahatari náði raunverulegum völdum í Þýskalandi voru íbúar í Demmin farnir að sniðganga fyrirtæki Gyðinga og þeir héldu mikinn og eldmóðugan útifund Kristalsnóttina 1938 þegar Gyðingahatur nasismans sprakk út fyrir alvöru eins og kirsuberjatré á vori.

Þeir vinirnir Moldenhauer og Damann höfðu hins vegar megnustu skömm á Hitler. „Hann var of gáfaður til að sjá ekki í gegnum loddarabrögð Hitlers,“ útskýrði Damann um vin sinn. En þegar Hitler var kominn tryggilega til valda og bæjarstjórnin í Demmin búin að nefna aðalgötu bæjarins eftir honum, þá fóru vinirnir ólíkar leiðir. Damann var rekinn úr vinnunni og átti síðan undir högg að sækja í bænum en Moldenhauer tók þá ákvörðun að snúa við blaðinu og ganga í Nasistaflokkinn. 

Sálarfriður og sjálfsvirðing?

„Hann var þá of ungur og of metnaðargjarn til að hann vildi eða gæti sætt sig við að verða annars flokks,“ sagði Damann síðar. „Frú Moldenhauer og hin þrjú ungu börn þeirra gerðust líka eindregnir stuðningsmenn Hitlers, sérstaklega stelpurnar.“

Því var það að líkt og milljónir annarra Þjóðverja varð Moldenhauer nú að velja milli þess að „fylgja línunni og þagga niður í innri rödd sinni eða vera trúr sannfæringu sinni og lenda utangarðs“, skrifaði þýski sagnfræðingurinn Florian Huber. „Öðrum megin var framtíð hans og samheldni innan fjölskyldunnar, hinum megin sálarfriður og sjálfsvirðing.“

Og Huber vitnar til Damanns sem orðar það svo að kennarinn ungi hafi ákveðið að veðja á „hið nýja Þýskaland“ fremur en að spyrna móti þrýstingi umhverfisins og væntinga fjölskyldunnar. Og í tilfelli Moldenhauers skiluðu sinnaskiptin (þó á yfirborðinu væru) árangri, hann varð nokkrum árum síðar skólastjóri í gagnfræðaskólanum í Demmin og var tryggilega kominn í hóp betri borgara.

Valskvettan kemur úr vetrarstöðvum

Leið nú og beið. Stríðið hófst og nasistarnir í Demmin fögnuðu frábærum árangri hinna sigurvissu hermanna undir innblásinni leiðsögn foringjans. Sýnagógunni í bænum hafði verið breytt í vöruhús. Enginn spurði hvað hefði orðið um Gyðinga í bænum. Þeir fóru eitthvað.

Svo hallaði undan fæti og í ársbyrjun 1945 voru herir óvinanna komnir að landamærum Þýskalands. Þeir virtust hafa ofurefli liðs en bæjarbúar biðu þolinmóðir eftir undravopnum þeim sem foringinn og hinn síbjartsýni Goebbels höfðu boðað að myndu snúa stríðsgæfunni aftur Þjóðverjum í vil. Umhleypingasamur vetur leið og það fór að hilla í óvenjufagurt vor í Demmin, hveitið var byrjað spretta á ökrunum, farfuglar eins og vallskvetta og hvítstorkur og húsaskotta birtust hver af öðrum en aldrei kom stríðsgæfan fljúgandi aftur.

Snemma að morgni 30. apríl lagði þýskur herflokkur í Demmin á flótta vestur. Eina alvöru herliðið í bænum. Þegar flokkurinn var kominn yfir Peene og þverárnar tvær Tollense og Trebel voru allar brýr sprengdar í loft upp. Með hermönnunum flúðu allir æðstu toppar Nasistaflokksins í bænum en skildu eftir skýrar fyrirskipanir um að bæjarbúar ættu að verjast til síðasta manns.

Nemmersdorf, Nemmersdorf!

Hitler var þagnaður, hafði ekki heyrst í honum í útvarpinu lengi, hann var sagður stjórna vörnum Berlínar, það var ein lygin enn, en skólastrákarnir í gagnfræðaskólanum í Demmin höfðu verið dubbaðir í hermannabúninga og sagt að vera tilbúnir við bæjarmörkin þegar skriðdrekar Stalíns kæmu bröltandi, jafnvel Goebbels var hættur að boða öruggan sigur heldur útmálaði sífellt hvílíkar hörmungar myndu bíða Þjóðverja ef ekki tækist að stöðva Rauða herinn, Nemmersdorf var á allra vörum í fréttatímunum, lítið þorp í Prússlandi, fjöldamorðin þar voru útmáluð æ sterkari litum, í dag kom bókfinkan frá vetrarstöðvum sínum suðrí Afríku, í Nemmersdorf hafði öllum konum víst verið nauðgað, ilmurinn af stör á bökkum Peene var orðinn svo sterkur og höfugur, sautján þungir ISU-122 skriðdrekar Rauða hersins voru komnir alla leið til þorpsins Utzedel fimm kílómetra suðaustur af Demmin og nálguðust hratt, ætli strákarnir á loftvarnarbyssunum yrðu þess umkomnir að stöðva þá ef þeir hrópuðu „Heil Hitler!“ nógu oft?

Presturinn í Bartólómeusarkirkjunni við Adolf Hitler-Straße virtist ekki hafa trú á því. Storkahjónin á kirkjuþakinu fylgdust með því sér til undrunar þegar meðhjálparinn klöngraðist upp í kirkjuturninn og breiddi út hvítt lak eins og uppgjafarfána. Skrölt heyrðist úr suðaustri. Í húsinu númer 6 við Treptower Straße skaut Gerhard Moldenhauer börnin sín þrjú og konuna sína.

Þetta var bara byrjunin. Sjá næsta blað. Það kemur eftir viku.

Kjósa
16
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (2)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • Jack Fransis skrifaði
    Árið 2018 gerði þýski leikstjórinn Martin Farkas heimildarmynd um dauða óbreyttra borgara í Demmin. Í viðtali Deutsche Welle benti hann á: "Fólk var háð hræðilegu áróður. Þjóðernissósíalistar hvöttu til ótta við " skrímsli úr austri."Hins vegar sögðu allir eftirlifendur sem ég tók viðtal við Að Rússar hjálpuðu þeim."

    Ritstjórnarnefndin Deutsche Welle, sem tjáir Sig um Farkas borði, staðfestir að flestir borgarar hafi ekki upplifað neinar "glæpi" Rauða Hersins. Að auki viðurkennir Deutshe Welle að margir Íbúar Demmin Sem frömdu sjálfsmorð hafi ekki verið fórnarlömb ofbeldis eða ráns. Þeir frömdu sjálfsmorð af dýrahræðslu Við Sovéska herinn – þeir trúðu því ranglega að þeir, fjölskyldur þeirra yrðu að svara fyrir blóðsúthellingarnar sem þýskir Hermenn Á Yfirráðasvæði SOVÉTRÍKJANNA stóðu fyrir.
    1
  • SSS
    Sigurjón Smári Sverrisson skrifaði
    Það vantaði bara Hitlers hormottuna á þennan Gerhard Moldenhauer.
    ☻g þá hrfði hann getað gerst tvífari (staðgengill), Hitlers.
    0
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Óvæntur fornleifafundur á hafsbotni: Fyrsta úthafsskipið fundið?
Flækjusagan

Óvænt­ur forn­leifa­fund­ur á hafs­botni: Fyrsta út­hafs­skip­ið fund­ið?

Fyr­ir ári síð­an var rann­sókn­ar­skip á ferð­inni all­langt úti í haf­inu vest­ur af strönd­um Ísra­els. Það var að leita að um­merkj­um um gas­lind­ir á hafs­botni. Ekki fer sög­um af því hvort þær fund­ust en hins veg­ar sáu vís­inda­menn í tækj­um sín­um und­ar­lega þúst á botn­in­um á meira en tveggja kíló­metra dýpi. Fjar­stýrð­ar mynda­vél­ar voru send­ar nið­ur í djúp­ið og já,...
Hvers vegna stöðvuðust friðarviðræður Rússa og Úkraínumanna?
Flækjusagan

Hvers vegna stöðv­uð­ust frið­ar­við­ræð­ur Rússa og Úkraínu­manna?

Fyrstu vik­urn­ar eft­ir inn­rás Rússa í Úkraínu 24. fe­brú­ar 2022 áttu samn­inga­menn ríkj­anna við­ræð­ur um frið­ar­samn­inga sem virt­ust á tíma­bili lík­leg­ar til að skila ár­angri. Þær fóru þó út um þúf­ur að lok­um. Banda­ríska blað­ið The New York Times hef­ur rann­sak­að ástæð­ur þess og hér er fjall­að um nið­ur­stöð­ur blaðs­ins.
Tommie Smith er áttræður: Fæddur sama dag og innrásin í Normandý, rekinn af ólympíuleikum fyrir mótmæli
Flækjusagan

Tommie Smith er átt­ræð­ur: Fædd­ur sama dag og inn­rás­in í Norm­an­dý, rek­inn af ólymp­íu­leik­um fyr­ir mót­mæli

Í dag, 6. júní 2024, er hald­ið upp á að rétt 80 ár eru lið­in frá því að her­ir hinna vest­rænu Banda­manna gegn Hitlers-Þýskalandi gerðu inn­rás á Norm­an­dý-skaga í Frakklandi 6. júní 1944. Þessi inn­rás ein og sér réði ekki úr­slit­um í síð­ari heims­styrj­öld en hún stytti þó áreið­an­lega stríð­ið um að minnsta kosti eitt eða tvö ár. En sama...

Mest lesið

Leyndin um innanhússdeilurnar í Sjálfstæðisflokknum í Árborg
1
SkýringSigtún, Selfoss og nýi miðbærinn

Leynd­in um inn­an­húss­deil­urn­ar í Sjálf­stæð­is­flokkn­um í Ár­borg

Drama­tísk at­burða­rás átti sér stað í Ár­borg í lok maí þeg­ar frá­far­andi bæj­ar­stjóri, Fjóla Krist­ins­dótt­ir, sagði sig úr flokkn­um þeg­ar hún átti að gefa eft­ir bæj­ar­stjóra­starf­ið til Braga Bjarna­son­ar. Deil­urn­ar á milli Fjólu og Braga ná meira en tvö ár aft­ur í tím­ann til próf­kjörs­bar­áttu í flokkn­um fyr­ir síð­ustu sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar.
Áslaug Arna segir sérkennilegt að ekki hafi verið fylgst með starfsemi Running Tide
2
FréttirRunning Tide

Áslaug Arna seg­ir sér­kenni­legt að ekki hafi ver­ið fylgst með starf­semi Runn­ing Tide

Áslaug Arna Sig­ur­björns­dótt­ir, há­skóla-, iðn­að­ar- og ný­sköp­un­ar­ráð­herra var fyrsti ráð­herr­ann sem veitti er­ind­rek­um Runn­ing Tide áheyrn eft­ir að fyr­ir­tæk­ið hóf að kanna mögu­leika þess að gera rann­sókn­ir hér á landi. Eft­ir kynn­ingu á áform­um fyr­ir­tæk­is­ins miðl­aði hún er­indi fyr­ir­tæk­is­ins til sam­ráð­herra sinna. Áslaug seg­ist hafa fylgst lít­ið með fram­vindu rann­sókna Runn­ing Tide eft­ir að hafa skrif­að und­ir vilja­yf­ir­lýs­ingu fyr­ir­tæk­inu til stuðn­ings ásamt fjór­um öðr­um ráð­herr­um.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Logos fékk 30 milljónir frá Bankasýslunni eftir að ákveðið var að leggja hana niður
3
Greining

Logos fékk 30 millj­ón­ir frá Banka­sýsl­unni eft­ir að ákveð­ið var að leggja hana nið­ur

Síð­an að til­kynnt var að leggja ætti nið­ur Banka­sýslu rík­is­ins og fram að síð­ustu ára­mót­um þá keypti stofn­un­in þjón­ustu fyr­ir 57,4 millj­ón­ir króna. Fyrr á þessu ári kom fram að hún gæti ekki svar­að því nema að hluta af hverj­um hún keypti þessa þjón­ustu. Nú hafa borist svör um að Logos hafi feng­ið stærst­an hluta en Banka­sýsl­an get­ur enn ekki gert grein fyr­ir allri upp­hæð­inni.
Leyndin um innanhússdeilurnar í Sjálfstæðisflokknum í Árborg
5
SkýringSigtún, Selfoss og nýi miðbærinn

Leynd­in um inn­an­húss­deil­urn­ar í Sjálf­stæð­is­flokkn­um í Ár­borg

Drama­tísk at­burða­rás átti sér stað í Ár­borg í lok maí þeg­ar frá­far­andi bæj­ar­stjóri, Fjóla Krist­ins­dótt­ir, sagði sig úr flokkn­um þeg­ar hún átti að gefa eft­ir bæj­ar­stjóra­starf­ið til Braga Bjarna­son­ar. Deil­urn­ar á milli Fjólu og Braga ná meira en tvö ár aft­ur í tím­ann til próf­kjörs­bar­áttu í flokkn­um fyr­ir síð­ustu sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar.
Ráðherrar vængstýfðu Umhverfisstofnun
7
FréttirRunning Tide

Ráð­herr­ar væng­stýfðu Um­hverf­is­stofn­un

Ít­ar­leg rann­sókn Heim­ild­ar­inn­ar á starf­semi Runn­ing Tide sýndi að í að­drag­anda leyf­is­veit­ing­ar hafi ráð­herr­ar tek­ið stöðu með fyr­ir­tæk­inu gegn und­ir­stofn­un­um sín­um sem skil­greindu áform Runn­ing Tide sem kast í haf­ið. Um­hverf­is­stofn­un hafði ekk­ert eft­ir­lit með þeim 15 leiðöngr­um sem fyr­ir­tæk­ið stóð að, þar sem um 19 þús­und tonn­um af við­ark­urli var skol­að í sjó­inn.
Óvæntur fornleifafundur á hafsbotni: Fyrsta úthafsskipið fundið?
10
Flækjusagan

Óvænt­ur forn­leifa­fund­ur á hafs­botni: Fyrsta út­hafs­skip­ið fund­ið?

Fyr­ir ári síð­an var rann­sókn­ar­skip á ferð­inni all­langt úti í haf­inu vest­ur af strönd­um Ísra­els. Það var að leita að um­merkj­um um gas­lind­ir á hafs­botni. Ekki fer sög­um af því hvort þær fund­ust en hins veg­ar sáu vís­inda­menn í tækj­um sín­um und­ar­lega þúst á botn­in­um á meira en tveggja kíló­metra dýpi. Fjar­stýrð­ar mynda­vél­ar voru send­ar nið­ur í djúp­ið og já,...

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
8
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
9
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár