Guðmundur Fertram Sigurjónsson, stofnandi og forstjóri Kerecis, segir í umsögn fyrir hönd fyrirtækisins um samgönguáætlun áranna 2024-2038, að ef áætlunin nái fram að ganga verði Vestfirðingar áfram „jaðarsettur hópur þjóðarinnar sem ekki nýtur sömu samgangna og aðrir þegnar landsins“.

Í umsögn fyrirtækisins, sem send var inn í samráðsgátt stjórnvalda, segir að láglendisvegur milli megin byggðarlaga Vestfjarða og höfuðborgarsvæðisins, svokölluð „Vestfjarðalína“, sé nauðsynleg fyrir áframhaldandi vöxt Kerecis og annarra vaxtarsprota á Vestfjörðum.

Með Vestfjarðalínunni er átt við gerð þriggja meginjarðgangna um Bröttubrekku, Klettsháls og Dynjandisheiði og svo þremur bæjarfélagajarðgöngum sem tengi Patreksfjörð, Tálknafjörð, Bíldudal og Súðavík með láglendisvegi við „Vestfjarðalínuna“.

Fram kemur í umsögn Guðmundar að færa megi rök fyrir því að „skattgreiðslur í kjölfar nýlegrar sölu Kerecis dugi einar og sér til að koma vegasamgöngum milli Ísafjarðar og Reykjavíkur í viðunandi horf“ og að „jarðgangafeimni Íslendinga“ hafi verið vandræðaleg svo áratugum skipti.

„Eitt svæsnasta dæmið er gerð Bolungarvíkurganga þar sem stjórnvöld voru alltof lengi að taka af skarið og mokuðu í staðinn peningum í vonlausan veg um Óshlíð sem allir vissu að yrði aldrei annað en stórhættuleg og botnlaus peningahít. Það lítur út fyrir að endurtaka eigi þau mistök með því að gera ekki einu sinni ráð fyrir undirbúningsvinnu fyrir jarðgangagerð sem myndi tryggja láglendisveg frá Ísafirði til Reykjavíkur, að ónefndum nauðsynlegum vegbótum í öðrum landshlutum,“ segir í umsögninni.

Aukin umsvif kalli á betri samgöngur

Í umsögninni kemur einnig fram að aukin umsvif sem fyrirhuguð eru í starfsemi Kerecis auki mikilvægi greiðra samgangna, enda sé það „lykilforsenda að vörur komist með greiðum hætti að vestan og á erlenda markaði með skjótum og fyrirsjáanlegum hætti“.

„Þá er ljóst að mannaflaþörf Kerecis á Ísafirði verður tæpast mætt ef mannlíf á Vestfjörðum þróast ekki í takt við tímann – ef fólk kemst ekki ferða sinni þegar því hentar í leit að menningu, afþreyingu eða læknisþjónustu, samskiptum við ástvini í öðrum landshlutum eða þarf að erindast erlendis,“ segir einnig í umsögn Guðmundar Fertrams um samgönguáætlun.

„Sorglegt“ að annað flugvallarstæði fyrir Ísafjörð sé ekki til skoðunar

Í umsögninni segir Guðmundur einnig að það sé eðlileg krafa að samgöngur til Ísafjarðar séu sambærilegar samgöngum til Akureyrar. Þessi höfuðstaðir landshlutanna gegni mikilvægu hlutverki og brýnt sé að opinberir aðilar gæti jafnræðis við úthlutun fjár sem eigi að auka lífsgæði íbúa.

„Samgöngusamanburður við Akureyri er afar óhagstæður fyrir Ísafjörð, bæði varðandi vega- og flugsamgöngur. Flugsamgöngur vestur eru ótryggar af þeirri einföldu ástæðu að flugvallarstæðið stenst ekki kröfur flugmálayfirvalda nútímans nema í mjög góðu veðri. Það er vinsælt að kenna veðri um það þegar flug fellur niður, en staðreyndin er sú að í þeim vindi og skyggni þar sem flug fellur niður á Ísafirði væri vel flugfært á öðrum áætlunarflugvöllum landsins. Það er sorglegt að ekki sé gert ráð fyrir skoðun á öðru flugvallarstæði í samgönguáætlun, en það er full þörf á að opna umræðu um málið ekki síðar en núna,“ segir í umsögn Kerecis um samgönguáætlunina.

Tekjur af einu þorskflaki séu allt að 10 þúsund dalir

Í umsögn Guðmundar kemur fram að framlag Vestfjarða til þjóðarframleiðslunnar sé langt umfram íbúðafjölda og segir hannn að verðmætin sem vestfisk fagþekking skapi sé að sumu leyti fordæmalaus. „Starfsfólk Kerecis er gott dæmi um það, því þorskflak sem áður fór í ruslið er nú selt úr landi fyrir allt að tíu þúsund dollara stykkið,“ skrifar Guðmundur.

Það er ógnarhá upphæð, en Heimildin sagði frá því fyrir skemmstu að fyrirtækið skapaði tekjur upp á 400-500 dollara, 50-70 þúsund krónur, úr hverju þorskroði sem fyrirtækið notaði til þess að framleiða lækningavörur sínar. 

Í svari sem Kerecis veitti Heimildinni þá kom fram að erfitt væri að setja nákvæma tölu á tekjurnar af hverju þorskroði. Hins vegar lægi fyrir að tekjur Kerecis auki útflutningsverðmæti af þorskafurðum um gróflega 10 prósent. Í fyrra voru fluttar út þorskaafurðir fyrir um 141 milljarð króna.

Orðrétt sagði um tekjurnar af hverju þorskroði í svari Kerecis til Heimildarinnar: „Svarið við þessu er svolítið flókið, enda nýtist roðið misvel og svo eru framleiddar margar mismunandi vörur til útflutnings (þótt hráefnið og tæknin sé ávallt sú sama). Stóra myndin er hins vegar sú, að fyrirtækið er að nýta 0,01% af því roði sem fellur til vegna vinnslu á íslenskum þorski. Með þessu litla hlutfalli er Kerecis að auka útflutningsverðmætin af þorskstofninum um ca 10% þannig að framlegðin af hverju roði er umtalsverð. Kostnaður við framleiðslu, dreifingu og sölu er á hinn bóginn líka umtalsverður og umbreytingarferlið, frá því að þorskur er dreginn úr hafi og sáraroð kemst í hendurnar á samstarfsaðilum í USA, er kannski um 3 mánuðir.“