„Ég ber að sjálfsögðu formlega ábyrgð“

Starfs­loka­samn­ingur Íslands­banka við Birnu Ein­ars­dóttur, sem lét af störfum sem banka­stjóri í nótt, er til tólf mán­aða. Verði greiðslur vegna starfs­loka­samn­ings­ins til Birnu í sam­ræmi við launa­kjör hennar á síð­asta ári munu þær hljóða upp á um 60 millj­ónir króna. Óvíst er þó hvort að sú tala sé nákvæm þar eð Heim­ild­inni var hafnað um að fá starfs­loka­samn­ing­inn afhentan og ekki hafa feng­ist nákvæm­ari útlist­anir á því hvað hann inni­ber.

„Hann er í sam­ræmi við hennar ráðn­ing­ar­samn­ing,“ segir Finnur Árnason, stjórn­ar­for­maður Íslands­banka, í sam­tali við Heim­ild­ina, aðspurður um starfs­loka­samn­ing Birnu. „Í lögum um fjár­mála­fyr­ir­tæki er hámarkið tólf mán­uðir og hann er í sam­ræmi við lög, auð­vitað.“

Spurður hvaða upp­hæðir sé um að ræða í samn­ingnum svar­aði Finnur því að það myndi koma fram í árs­upp­gjöri bank­ans. Árs­upp­gjör verður vænt­an­lega birt í byrjun febr­úar á næsta ári. Þá sagði Finnur einnig að ekki yrði orðið við beiðni Heim­ild­ar­innar um að fá samn­ing­inn afhentan.

Var með fimm milljónir á mánuði

Birna var með 59,8 millj­ónir króna í heild­ar­laun á síð­asta ári. Það var rúmum tveimur millj­ónum krónum meira en hún fékk í föst laun, hlunn­indi og mót­fram­lag í líf­eyr­is­sjóði á árinu 2021. Þá voru heild­ar­laun hennar hins vegar 68,6 millj­ónir króna vegna þess að Birna fékk sér­staka 10,9 milljón króna greiðslu vegna yfir­vinnu í tengslum við und­ir­bún­ing hluta­fjár­út­boðs og skrán­ingar Íslands­banka á markað sum­arið 2021.

Birna fékk enga sér­staka yfir­vinnu­greiðslu vegna söl­unnar á 22,5 pró­sent hlut íslenska rík­is­ins í Íslands­banka í mars á síð­asta ári. Með­al­mán­að­ar­laun Birnu lækk­uðu því á síð­asta ári, úr 5,7 millj­ónum króna árið 2021 í fimm millj­ónir króna á mán­uði. Birna var sá banka­stjóri í stórum banka á Íslandi sem lægst hafði launin.

Jón Guðni Ómarsson, fjár­mála­stjóri bank­ans þar til hann var gerður að banka­stjóra við brott­hvarf Birnu, hækk­aði í launum á árinu 2022. Fóru laun hans úr 45,1 milljón króna í árs­laun 2021 í 53,5 millj­ónir króna, eða rétt tæp­lega 4,5 millj­ónir króna á mán­uði. Fastlega má gera ráð fyrir að laun Jóns Guðna hækki enn, nú þegar hann hefur sest í stól banka­stjóra. Þá má líka gera ráð fyrir að upp­sagn­ar­á­kvæði hans verði með öðrum hætti en væri ef hann hefði ein­göngu sinnt störfum sem stað­geng­ill bank­ans fram að hlut­hafa­fundi, kjósi ný stjórn bank­ans að skipta um mann í brúnni.

Óljós svör um mannabreytingar innan bankans

Spurður hvort að aðrar breyt­ingar hafi orðið á skipu­riti bank­ans, hvort ein­hverjir stjórn­endur hafi til að mynda hætt, verið sagt upp eða færðir til innan bank­ans, svarar Finnur því til að það sé ekki hans að svara til um það. „En það er alveg ljóst að í svona stóru fyr­ir­tæki þá eru manna­breyt­ingar.“

Geturðu rakið það eitt­hvað frekar fyrir mig?

„Eins og ég segi, stjórn félags­ins er ekki með instant bók­hald um það en það hefur ekki orðið breyt­ing á æðsta skipu­riti.“

Eru slíkar breyt­ingar í far­vatn­inu?

„Stjórn bank­ans er með má segja tvo starfs­menn, sem eru innri end­ur­skoð­andi og banka­stjóri. Önnur manna­for­ráð eru á hendi banka­stjóra.“

Hluthafafundur ekki fyrr en eftir mánuð

Boðað hefur verið að hlut­hafa­fundur í Íslands­banka verði hald­inn á næst­unni. Aðspurður um nán­ari tíma­setn­ingu svarar Finnur því til að hann verði hald­inn eftir sléttan mánuð, 28. júlí næst­kom­andi.

Spurður hvort hann hafi sjálfur íhugað sína stöðu sem stjórn­ar­for­maður bank­ans, hvort hann muni sækj­ast eftir því á hlut­hafa­fund­inum að gegna emb­ætt­inu áfram eða hafi hug­myndir um að láta af emb­ætti svarar Finnur:

„Sko, ég var kos­inn í stjórn bank­ans þarna fjórum, fimm dögum fyrir þetta útboð og það hafði ekki farið fram stjórn­ar­fundur þegar útboðið fór fram. Ég hef sagt það í öðrum miðlum að ég hyggst gefa kost á mér áfram.“

Er það þá þitt mat að þú berir ekki ábyrgð á útboð­inu og fram­kvæmd þess, því sem þar fór úrskeiðis, í því ljósi að þú varst nýkom­inn inn í stjórn og stjórn­ar­fundur hafði ekki farið fram?

„Það var ekki það sem ég sagði.“

Nei, ég er að spyrja þig.

„Ég ber að sjálf­sögðu form­lega ábyrgð frá þeim tíma­punkti að ég var kos­inn.“

En hafðir ekki tök á að koma að útboðs­ferl­inu?

„Í fyrsta lagi hafði ég ekki tök á því og í öðru lagi, stjórnin hafði enga aðkomu að þessu ferli.“

En hefði átt að hafa eft­ir­lits­hlut­verk með því, trúi ég?

„Ja, ég held fyrst og fremst eft­ir­lits­hlut­verk með þeim þáttum sem getið er um, sam­an­ber að sím­tals­upp­tökur væru réttar og innri ferla sem hefðu skilað því að gert hefði verið hags­muna­á­rekstra­mat, og þess háttar. En að ein­stökum verk­efnum kemur stjórn ekki.“

Ráðning Jóns Guðna farsæl að mati Finns

Spurður hvort að hlut­hafar í bank­anum geti haft eitt­hvað um það að segja hvernig manna­haldi sé háttað innan bank­ans, til að mynda varð­andi stöðu banka­stjóra, svarar Finnur því til að hlut­hafar kjósi stjórn sem síðan ráði banka­stjóra. „Það er ekki á for­ræði hlut­hafa að gera starfs­samn­inga. Hins vegar getur vel verið að hlut­hafi hafi ein­hverja skoðun á ein­stökum manna­ráðn­ingum og geti borið fram álytkun eða til­lögu, beint ákveðnum skila­boðum til stjórnar. Það er hins vegar end­an­lega á for­ræði stjórnar að stýra bank­anum og hafa með þessar tvær manna­ráðn­ingar að gera, en annað ekki.“

Spurður hvort hann búist þá við því að á hlut­hafa­fundi muni koma fram ein­hverjar leið­bein­ingar til stjórnar varð­andi í það minnsta umræddar tvær stöður svarar Finnur því til að innri end­ur­skoð­andi bank­ans hafi unnið sína vinnu vel og meðal ann­ars unnið skýrslu fyrir bank­ann í apríl á síð­asta ári sem skilað var 5. maí og var henni þegar skilað til fjár­mála­eft­ir­lits­ins. „Það hefur komið fram hjá okkur að í meg­in­at­riðum og að stórum hluta voru þeir ann­markar sem koma fram í skýrslu fjár­mála­eft­ir­lits­ins, þeir voru í skýrslu innri end­ur­skoð­anda. Varðandi hitt starfið sem þú nefnir sem að stjórnin er með þá er Jón Guðni búinn að starfa sem fjár­mála­stjóri hér frá 2011. Hann er búinn að vera öðru hvoru megin við tíu ár þess til við­bótar hjá bank­anum eða for­verum hans, hann hefur verið stað­geng­ill banka­stjóra og hefur verið mjög far­sæll í starfi. Það var ákvörðun stjórnar að hans ráðn­ing væri far­sæl og það er mín skoðun.“

Það hefur komið fram að Birna Ein­ars­dóttir hafi sjálf tekið ákvörðun um að láta af störfum. Hefðir þú viljað sjá Birnu halda sínum störfum áfram?

„Birna hefur unnið frá­bært starf fyrir bank­ann og hann er vel rek­inn. Það hefur auk­ist verð­mæti fyrir hlut­hafa og hér er bara mjög öfl­ugur banki með sterkri liðs­heild sem hún hefur byggt upp. Hún er mikil for­ystu­kona. Ég held hins vegar að sú umræða sem hefur farið fram und­an­farið, og sá mót­byr sem bank­inn og ekki síst hennar per­sóna hefur fengið geri það að verkum að hún, með hags­muni bank­ans að leið­ar­ljósi, tekur þetta skref. Það er mín sýn á þetta.“

Þannig að hefði Birna ekki ákveðið að láta af störfum, þá hefðir þú ekki gert kröfu um það sem stjórn­ar­for­maður bank­ans?

„Þetta er málið eins og það er, og með þá umræðu sem er í gangi veit ég ekk­ert hvað hún hefði þolað það mikið lengur. Umræðan má segja varð óvægn­ari og óvægn­ari eftir því sem tím­inn leið.“

Segir umræðuna hafa verið óvægna en dæmin vantar

Svo þér hefur þótt umræðan óvægin, hvernig þá Finnur?

„Það er alveg ljóst, og kemur fram í sátt­inni, að bank­inn hefur við­ur­kennt að hafa brotið lög. Eins og ég sagði við þig áðan þá lá það fyrir í maí á síð­asta ári að stjórnin var upp­lýst um það hvað hafði mis­farist. Þá þegar var farið að vinna að úrbóta­verk­efnum. Við fengum síðan frum­mat frá fjár­mála­eft­ir­lit­inu í lok árs og 6. jan­úar erum við búin að taka ákvörðun um það að leita sátta í mál­inu. Það sátta­ferli fer af stað og það má segja að þessi athugun fjár­mála­eft­ir­lits­ins sé ein af mjög mörgum sem að fer fram af hendi eft­ir­lits­ins á starf­semi bank­ans. Þar eru tekin út ýmis svið...“

Eins og fjár­mála­eft­ir­lit­inu er skylt að gera varð­andi fjár­mála­stofn­anir.

„Akkúrat. Og heilt yfir er Íslands­banki að fá góða nið­ur­stöðu þar. Það má nefna að eig­in­fjár­krafa á íslenska banka er lægst hjá Íslands­banka, meðal ann­ars er það nið­ur­staða á úttektum eft­ir­lits­ins á starf­sem­inni sem fer hér fram. Síðan má segja að sú skýrsla sem kemur út, og nið­ur­staðan, þó ég ég beri ekki í bætifláka fyrir þær mis­fellur sem þar eru...“

Lögbrot.

„Já, já, ég dreg ekk­ert af með það að þar eru hlutir sem eru ekki eins og þeir áttu að vera. Hins vegar er skýrslan sett fram með þeim hætti að þetta eigi við um allan bank­ann, og alla starf­semi bank­ans.“

En bíddu, er það? Finnst þér það sem sagt?

„Ég ætla að segja sem almennur les­andi að þá held ég að það sé þannig. Það kemur fram í skýrsl­unni að þetta eigi við um þetta afmark­aða verk­efni en hvorki almennur les­andi né heldur sú umfjöllun sem hefur komið í kjöl­far skýrsl­unnar gefa það til kynna að þetta sé þetta verk­efni og að aðrir hlutir séu í lagi.“

En bíddu nú við. Þú segir það sjálfur, það er ljóst um hvað skýrslan fjallar. Hún fjallar um sölu­ferlið, útboðið og það sem því teng­ist, á sölu hlutar rík­is­ins í bank­anum. Hvernig er hægt að skilja hana ein­hvern veg­inn öðru vísi? Það eru til­tekin í henni dæmi um nákvæm­lega þetta ferli þar sem hlutir mis­fór­ust, þar sem lög voru brotin, þar sem hlutir voru ekki eins og þeir áttu að vera. Hvernig er hægt að skilja það þannig að verið sé að gagn­rýna bank­ann fyrir alla hans starf­semi í þess­ari umfjöllun?

„Við skulum aðeins byrja upp á nýtt. Þú tal­aðir um óvægna umfjöllun...“

Nei, ég spurði þig, þú tal­aðir um að þér hefði þótt hún það.

„Það er meðal ann­ars vegna þess að umfjöll­unin er ekki eins og það hafi bara verið þetta verk­efni heldur eins og um bank­ann í heild.“

Geturðu nefnt mér ein­hver dæmi um þá umfjöllun sem þér finnst hafa verið með þeim hætti?

„Þér að segja þá er ég ekki með dæmi í höfð­inu en það eru ummæli mjög víða sem gera það, þannig að skiln­ingur fólks sem eru að fjalla um þetta í fjöl­miðlum, hann gefur það til kynna að hér sé allt í ólagi.“

Segir fjármálaeftirlitið draga of víðtækar ályktanir

Þér finnst sem sagt að þetta sé með þeim hætti. Þá ætla ég að spyrja þig aftur, af því þú tal­aðir sér­stak­lega um skýrsl­una, skil ég það rétt að þér finn­ist líka að hlut­irnir séu í henni settir þannig fram að það sé verið að segja að það sé allt í ólagi í bank­anum, en ekki bara þetta til­tekna verk­efni, eða ferli?

„Eigum við ekki að segja það að eins og ég les skýrsl­una, og ég hef komið því á fram­færi við fjár­mála­eft­ir­litið, að við lestur hennar, þau gefa allt of víð­tækar álykt­anir út frá til­efni.“

Geturðu nefnt mér kon­kret dæmi um slíkt?

„Ég bið þig bara um að lesa yfir skýrsl­una.“

Ég hef gert það, bara svo það sé sagt.

„Það er talað um stjórn­ar­hætti, það er talað um innra eft­ir­lit, áhættu­menn­ingu, áhættu­stýr­ingu, og svo fram­vegis. Stærsta áhættan í þessum banka er útlána­á­hætta og hún er í mjög góðu lagi. Það eru birtir hér árs­reikn­ingar og árs­hluta­reikn­ingar þar sem kemur fram afskriftir og nið­ur­færslur lána. Það er langur vegur frá að hér sé áhættu­menn­ing eða áhættu­stýr­ing í ólagi.“

En áhættu­menn­ing varð­andi þennan þátt, þessa fram­kvæmd? Ertu ósam­mála þeirra nið­ur­stöðu í mati fjár­mála­eft­ir­lits­ins að hann hafi verið óeðli­legur í kringum sölu­ferlið?

„Mér finnst ekki skýrt afmarkað í þess­ari skýrslu, þegar verið er að segja frá þessum álykt­unum sem eru dregnar mjög víða í skýrsl­unni, að það eigi við um þetta verk­efni.“

Þér finnst það ekki, þó skýrslan hafi þessa for­skrift, að hún sé um þetta verken­fni? Að það sé látið flæða yfir á fleiri svið í starf­semi bank­ans?

„Það er mitt mat já.“

Segir starfsfólk ekki eiga skilið þá gagnrýni sem beinist að bankanum

Ég sá haft eftir þér að það sé sárt fyrir starfs­fólk bank­ans að upp­lifa hörð við­brögð sam­fé­lags­ins. Hefur þú fengið meld­ingar þess efnis að starfs­fólki líði illa?

„Sko, það var hér starfs­manna­fundur í morgun þar sem Birna kvaddi og Jón Guðni mætti til leiks, og það er alveg ljóst, eins og ég segi, að þarna er verk­efni sem ákveð­inn hluti starfs­fólks vinnur. Og þessar víð­tæku álykt­anir sem ég var að vitna til áðan, þær eru að smita á starf­semi og starfs­fólk sem hefur ekk­ert með þetta verk­efni að gera, og á ekki skilið þá umræðu sem fer fram í sam­bandi við bank­ann í heild.“

En er ekki fyrst og fremst verið að gagn­rýna stjórn­endur bank­ans en ekki almennt starfs­fólk?

„Jú, ég hef nú verið óskýr ef ég hef talað með þeim hætti að það væri, en það sem ég á við er að þetta er að smit­ast á alla starfs­menn.“

Það er það sem að þú, og þið eruð að upp­lifa, að gagn­rýni sem rétti­lega má beina að stjórn­endum bank­ans, stjórn, banka­stjóra og lyk­il­stjórn­endum, sé að smit­ast yfir á alla starfs­menn?

„Já.“

Það er vit­an­lega ekki gaman að sitja undir því ef ein­hver sem ekki hefur gert annað en að sinna sínum störfum af heil­indum fær á sig slíka gagn­rýni en engu að síður þá brutu starfs­menn bank­ans, í ein­hverjum til­vikum, lög. Það segir þessi skýrsla okkur. Það er þá ekk­ert sér­stak­lega óeðli­legt að þið verðið fyrir harðri gagn­rýni, eða hvað?

„Nei, nei, ég er ekki að víkj­ast undan henni. Ég veit ekki hvort ég er óskýr...“

Nei, Finnur, þú ert ekk­ert endi­lega óskýr en málið er viða­mikið og mik­il­vægt og því kannski ekki óeðli­legt að ég spyrji aftur til að fá enn skýr­ari mynd á þín svör.

„Já, já. Mín svör eru þannig að það eru brot sem eru klár, við höfum geng­ist við, og við höfum skrifað undir sátt og það er eng­inn ágrein­ingur um þau brot. Við bara hörmum þau og það er unnið að aðgerða­á­ætlun til að laga það sem mis­fórst og til að tryggja að þetta ger­ist ekki aftur. Síðan eru þættir í þess­ari skýrslu sem við erum ekki sam­mála, okkar mótrök koma þarna fram. Það var ekki tekið til­lit til þeirra að neinu leyti.“

Það er greint frá þeim þó, fjár­mála­eft­ir­litið fellst bara ekki á þau mótrök. Þið hafið þá ekki nein frek­ari tök á að verja hendur ykkar frekar en orðið er?

„Ekki í þessu máli, sáttin liggur fyrir og þar með er þessu máli lokið.“

Viðurkennir að bankinn hafi beitt blekkingum en ekki gagnvart Bankasýslunni

Það er til­greint margt í skýrsl­unni sem ekki hefur verið í lagi og einn af alvar­legri þátt­unum er að það er bein­línis sagt að Íslands­banki hafi blekkt Banka­sýsl­una. Ég sé haft eftir þér ann­ars staðar að þú fall­ist ekki á að svo hafi verið. Þú ert þá vænt­an­lega að vísa til þess, auk ann­ars, þegar þú segir að þér finn­ist ekki tekið til­lit til ykkar mótraka?

„Já.“

Þannig að Íslands­banki blekkti ekki Banka­sýsl­una við þetta sölu­ferli?

„Okkar mat er að svo sé ekki, það er alveg rétt.“

Blekkti Íslands­banki engan í þessu ferli öllu saman?

„Jú, það kemur fram í skýrsl­unni að það voru gefnar rangar upp­lýs­ingar til við­skipta­vina, um lág­marks­upp­hæð.“

Og um til­færslu almennra fjár­festa í hóg fag­fjár­festa, eða hvað?

„Já, þar er ágrein­ingur reyndar. Það er skil­greint sam­kvæmt lögum hvaða skil­yrði þurfa að vera upp­fyllt til að vera fag­fjár­festir. Þar þarf að tikka í tvö box af þremur og þar eru níu aðilar, ef ég man rétt í skýrsl­unni, sem eru til­greindir rangt flokk­aðir, hafi ekki verið fag­fjár­festar. Við teljum að það séu þrír sem séu rangt flokk­aðir. Hins vegar séu mats­at­riði sem að snúi að því að það er ákveðið hug­lægt mat í þessu mati sem að gerir það að verkum að það séu sex af þessum níu sem við teljum að hafi verið flokk­aðir í sam­ræmi við lög.“

Lítur alls ekki léttvægt á málið

Ein­beitum okkur þá að þeim þrem sem þið við­ur­kennið að hafi ekki verið rétt flokk­aðir. Voru það mis­tök eða vís­vit­andi blekk­ingar, að ykkar mati?

„Ég ætla ekki að svara því hér, ég bara get það ekki.“

Af hverju getur þú það ekki?

„Ég ætla bara að játa það að ég man ekki ein­stök atriði í þessum þremur, hvernig þau voru, ég verð bara að játa það að þó ég hafi lesið þetta ítrekað þá kann ég ekki þessa skýrslu utanað ennþá.“

Þrátt fyrir það sem þú hefur sagt, að þér finn­ist dregnar víð­tækar álykt­anir í skýrsl­unni og svo fram­vegis, þá lítur þú ekki á málið eins og það sé létt­vægt, eða hvað?

„Nei, langt því frá, langt því frá. Við bara tökum mjög alvar­lega þess­ari nið­ur­stöðu og ég held að það sýni hvernig stjórnin leit á þetta, að innan við viku eftir að frummatið kom erum við búin að óska eftir því að þetta mál fari í sátta­ferli. Sem segir að við göng­umst við þeim brotum sem að við vitum að voru fram­kvæmd.“

Þú hefur sagt að þið hafið farið í breyt­ingar í innra eft­ir­liti í starf­semi bank­ans, til að koma í veg fyrir að svona nokkuð geti átt sér stað að nýju.

„Sú vinna er enn í gangi, þér að segja.“

Hversu öruggur ertu þá um að svona nokkuð geti ekki komið fyrir aftur hjá bank­anum?

„Ég myndi segja bara að við vinnum að því að gera það eins traust og hægt er.“

Og bank­inn mun ekki koma að frek­ari sölu á hlutum í sjálfum sér?

„Já, það er rétt.“