Á hverjum degi grípa hund­ruð Dana í tómt þegar þeir ætla að stíga á bak járn­hest­inum. Sund­ur­sag­aður lás er það eina sem blasir við þar sem eig­and­inn skildi við hjólið. Þótt mest sé um slíka þjófn­aði á nótt­unni hverfa hjólin líka um hábjartan dag.

Talið er að á Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu séu allt að fjórar millj­ónir reið­hjóla, það sam­svarar tvö­földum íbúa­fjölda á þessu svæði. Reið­hjólið er mik­il­vægt sam­göngu­tæki, um það bil helm­ingur íbúa Kaup­manna­hafnar sveiflar sér á bak hjól­hest­inum þegar haldið er til dag­legra starfa, eða ann­arra erinda hverju nafni sem nefn­ast. Það hjóla allir: dans­arar og dúk­lagn­inga­menn, lög­fræð­ingar og ljós­mæður, mál­arar og mat­reiðslu­menn, bak­arar og bruna­verðir, ráð­herrar og ráð­settar frúr, prestar og penna­við­gerða­menn o.s.frv.

Kaup­manna­hafn­ar­borg birtir árlega grein­ar­gerð um hjól­reiðar í borg­inni.  Þarna er að finna haf­sjó upp­lýs­inga um allt það sem við kemur þessum sam­göngu­máta. Áhuga­menn geta þannig til dæmis fylgst með breyt­ingum og við­bótum á hjóla­stígum, tölum um fjölda þeirra sem fara um helstu umferð­ar­æðar borg­ar­innar og margt, margt fleira.   

Tilkynningaflóð

Í árlegu yfir­liti dönsku lög­regl­unnar má lesa að á síð­asta ári var lög­regl­unni að með­al­tali til­kynnt um tvö hund­ruð tutt­ugu og átta stolin reið­hjól á degi hverjum, flest í höf­uð­borg­inni. Lög­reglan telur að ekki ber­ist til­kynn­ingar um nándar nærri öll þau hjól sem tekin eru ófrjálsri hendi. Fyrir því eru ýmsar ástæður, ein er sú að sá sem stolið er frá hefur kannski sjálfur hnuplað hjól­inu og þá er betra að láta kyrrt liggja en að til­kynna. Þeir sem kaupa nýtt hjól hjá reið­hjóla­sala geta látið skrá það og keypt trygg­ingu og fá hjólið bætt verði því stolið. Dönsku trygg­inga­fé­lögin greiddu í fyrra jafn­gildi ríf­lega sex millj­arða íslenskra króna vegna stol­inna hjóla. Þjófnaði á reið­hjólum tekst sjaldn­ast að upp­lýsa og dómar í slíkum málum örfáir á ári hverju.

Hverjir eru þjófarnir?

Reið­hjóla­þjófn­aðir eru ekki nýtt fyr­ir­bæri í Danmörku. Í yfir­liti lög­regl­unnar kemur fram að skipta megi reið­hjóla­þjófum í fjóra hópa. Í fyrsta hópnum eru þeir sem stela hjóli til að vera fljót­ari í förum og skilja svo hjólið eftir þegar á áfanga­stað er komið. Í næsta hópi eru þeir sem stela hjóli og slá eign sinni á það. Í þessum hópi er iðu­lega fólk sem fylgst hefur með hjóli sem staðið hefur óhreyft dögum eða vikum saman og allt bendir til að eig­and­inn hafi sagt skilið við það. Í þriðja hópnum er end­ur­sölu­fólk, sem stelur hjólum gagn­gert til að selja öðrum. Lög­reglan segir að í þessum hópi sé fólk sem tekur að sér að stela „eftir pönt­unum“. Fjórði hóp­ur­inn er „næt­ur­vinnu­menn“, eins og lög­reglan kallar það. Það eru gjarnan útlend­ingar sem keyra um að næt­ur­lagi á sendi­ferða­bílum og þegar búið er að fylla bíl­inn er ekið rak­leiðis úr landi. Nægur mark­aður virð­ist fyrir reið­hjól víða í Evrópu og ekki spurt hvaðan þau koma. „Næt­ur­vinnu­menn­irnir“ sækj­ast nú í auknum mæli eftir dýr­ari hjólum en áður var.

Auðveld tekjulind

Sá hópur hjóla­þjófa sem lög­reglan kallar end­ur­sölu­fólk er ekki tal­inn fjöl­mennur en er hins vegar tal­inn hafa umtals­verðar tekjur af iðju sinni. Undir þetta tók fyrr­ver­andi end­ur­sölu­mað­ur­inn „Daniel“ sem ræddi við frétta­mann danska útvarps­ins, DR, skömmu fyrir síð­ustu ára­mót. Hann sagði mjög auð­velt að afla mik­illa tekna með hjóla­stuldi. „Ég hafði ekki mikið fyrir að þéna 30 þús­und krónur á viku (600 þús­und íslenskar krónur). Ég var í nokkur ár í þessum bransa og þekki vel til enn þá. Það eru ákveðnar teg­undir hjóla sem margir sækj­ast eftir og þegar maður kann á mark­að­inn er þetta ótrú­lega auð­velt.“

Markaðurinn hefur breyst

Áður­nefndur „Daniel“ sagði í við­tal­inu við danska útvarpið að mark­að­ur­inn hafi breyst. Nú sæk­ist kaup­endur í auknum mæli eftir dýr­ari hjólum, gjarnan svo­nefndum raf­magns­hjólum, en þeim hefur fjölgað mjög í Danmörku á allra síð­ustu árum. Margir Danir velji nú raf­magns­hjólin í stað þess að eiga tvo bíla, eða jafn­vel bíl yfir­leitt. Vin­sældir svo­nefndra fjalla- eða keppn­is­hjóla hafa líka auk­ist mikið og slík hjól eru umtals­vert dýr­ari en „hlið­grindin“, eins og venju­leg hjól eru stundum kölluð. Ein gerð hjóla sem nýtur sívax­andi vin­sælda eru hin svoköll­uðu Krist­jan­íu­hjól, með tveimur fram­hjólum og kassa á milli. Slík hjól geta kostað sem svarar hálfri milljón íslenskra króna. Andreas Juchli rekur hjóla­leigu í Kaup­manna­höfn, hann sagð­ist í við­tali hafa séð á bak tugum reið­hjóla á síð­ustu fjórum árum, þar á meðal ell­efu Krist­jan­íu­hjólum, fyrir utan raf­hlöður, lása og hleðslu­tæki. Hann metur tjón sitt af völdum þjófn­aða á 350 þús­und krónur, það sam­svarar 7 millj­ónum íslenskum. Fyr­ir­tækið Just Eat, sem ann­ast heim­send­ingar á til­búnum mat, hefur á einu ári misst 145 raf­magns­hjól í hendur þjófa. Tals­maður fyr­ir­tæk­is­ins sagði dæmi um að þjófar hefðu stöðvað starfs­menn á leið til við­skipta­vina, neytt þá til að afhenda hjólin, og þeyst á brott, jafn­vel með mat­inn í far­ang­urs­box­inu.

Breytt verksmiðjunúmer gera lögreglu erfitt fyrir

Ný reið­hjól bera sér­stök verk­smiðju­númer, sem oft­ast eru þrykkt (stönsuð) á hjólastellið, iðu­lega á tveimur stöðum. Þjófarnir eru ekki í miklum vand­ræðum með að afmá slík merki, eða breyta þeim, þannig að erfitt er að greina upp­haf­lega núm­erið. Samtök trygg­inga­fé­laga hafa bent á ýmsar leiðir til að gera þjófum erf­ið­ara fyrir að breyta verk­smiðju­núm­erum. Meðal ann­ars að sér­stakur kóði verði settur á stellið, undir lakkið, einnig að komið verði upp eig­enda­skrán­ingu og lög­regla fái heim­ildir til að stöðva hjól­reiða­menn og kanna hvort við­kom­andi sé skráður eig­andi. Henrik Rejnholt Andersen þing­maður, sem danska útvarpið ræddi við, sagði þessar hug­myndir um eig­enda­skrán­ingu og heim­ildir lög­reglu kannski góðra gjalda verðar en jafn­framt óraun­hæfar. „Lög­reglan hefur ærin verk­efni á sinni könnu,“ sagði þing­mað­ur­inn. Samkvæmt gild­andi lögum hefur lög­reglan ekki heim­ild til að stöðva hjólandi ein­stak­ling til að kanna hvort við­kom­andi eigi reið­hjólið nema rök­studdur grunur sé um að svo sé ekki eða við­kom­andi hafi brotið umferð­ar­lögin.

Ný löggjöf í undirbúningi

Í bígerð er ný lög­gjöf um lög­regl­una og Karina Lorentzen þing­maður sagð­ist í við­tali við danska útvarpið von­ast til að þar yrði að finna breyt­ingar varð­andi heim­ildir lög­regl­unnar á þessu sviði. Í skrif­legu svari við fyr­ir­spurn danska útvarps­ins sagði Peter Hum­melgaard dóms­mála­ráð­herra að emb­ætt­is­menn ráðu­neyt­is­ins ættu í við­ræðum við starfs­fólk Rík­is­lög­reglu­stjóra varð­andi breyt­ingar á lögum um lög­regl­una, þar á meðal um það sem snýr að hjól­reiðum og hjól­reiða­mönnum.