Hval­veiðar heyra for­tíð­inni til og þessi skýrsla ætti að vera skýr skila­boð til stjórn­valda um að stöðva þær strax,“ segir Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir, for­maður Við­reisnar.

Skýrslan sem hún vísar til var birt í gær. Um er að ræða eft­ir­lits­skýrslu um hval­veiðar síð­asta sum­ars sem Mat­væla­stofnun, sem hefur lög­bundið hlut­verk að tryggja dýra­vel­ferð, vann.

Stofn­unin telur upp fjölda „alvar­legra frá­vika“ við veið­arnar síð­asta sumar, þ.e. að lang­reyð­arnar sem veiddar voru hefðu margar hverjar verið skotnar ítrekað. Fjórð­ungur þeirra 148 dýra sem voru veidd voru skotin oftar en einu sinni áður en þau gáfu upp önd­ina. Dauða­stríð þeirra varði í allt að tvær klukku­stundir. 

Nið­ur­staða Mat­væla­stofn­unar er að veið­arnar séu ekki í sam­ræmi við mark­mið laga um vel­ferð dýra frá árinu 2013 en þar segir m.a. að ávallt skuli staðið að veiðum þannig að valda dýr­unum sem minnstum sárs­auka og að aflífun þeirra taki sem skemmstan tíma.

Hvað skammur tími þýðir er hins vegar ekki rakið í lög­unum eða grein­ar­gerð þeirra og nið­ur­staðan MAST er: Engin lög voru brotin við veið­arnar. Við þær er stuðst við þekktar aðferðir og þær bestu miðað við aðstæður. Stofn­unin spyr hins vegar hvort að veiðar á stór­hvelum, þar sem skotið er sprengiskutlum úr skipi á hreyf­ingu, á dýr sem er á hreyf­ingu undir yfir­borði sjávar, geti yfir höfuð sam­rýmst mark­miðum laga um vel­ferð dýra.

 Dýraníð

„Stór hluti heims­byggð­ar­innar lítur á hval­veiðar sem dýra­níð,“ skrifar Þor­gerður Katrín á Facebook-síðu sína. „Á því erum við Íslend­ingar engin und­an­tekn­ing.“ Skoð­ana­könnun frá því í fyrra gefi til kynna að um 65% Íslend­inga telji hval­veiðar hafa nei­kvæð áhrif á orð­spor lands­ins. 

„Hval­veiðar eru bæði ósið­aðar og frum­stæðar,“ heldur hún áfram. „Við vitum það öll. Dýrin þjást í margar mín­útur eftir sprengiskutla, stundum marga í senn. Ávinn­ing­ur­inn af veið­unum er óljós, ef ein­hver – en orð­spors­á­hættan er óum­deild.“ Hún bendir svo á að hvalir búi auk alls þessa yfir þeim „ein­staka eig­in­leika að binda kolefni sem nemur 1500 trjám á líf­tíma sínum“.

Svandís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra sagði nið­ur­stöður MAST „slá­andi“ en að ekki sé hægt að stöðva fyr­ir­hug­aðar hval­veiðar í sumar þrátt fyrir þær. Andrés Ingi Jónsson, þing­maður Pírata, spurði ráð­herr­ann út í fram­hald veið­anna á Alþingi í gær.  „Það er vand­kvæðum háð að aft­ur­kalla leyfi sem nú er í gildi en það vakna sann­ar­lega ýmsar spurn­ingar um það hvort þær aðferðir sem beitt er við þessar veiðar og sam­ræm­ast tæp­ast lögum um dýra­vel­ferð gerir það ekki að verkum að við séum stöndum frammi fyrir því að end­ur­skoða það hvort þessi atvinnu­grein til­heyri ekki for­tíð frekar en fram­tíð,“ svar­aði Svandís.

Andrés Ingi mat svar ráð­herra svo að áform um end­ur­nýjun leyf­is­ins hlytu að vera í lausu lofti. Hann end­ur­tók spurn­ingu sína til ráð­herra og sagði: „Hún er skýr. Hún snýst ekk­ert um vand­kvæði í fram­tíð­inni. Hún snýst ekk­ert um breiðan grunn. Hún snýst um það að fjórð­ungur hvala sem voru veiddir á síð­asta ári voru pynt­aðir. Var­úð­ar­reglan segir okkur að hér þurfi að taka í hand­brems­una. Mun ráð­herra sjá til þess að hval­veiðar fari ekki fram á þessu ári?“

Svandís sagði ákvarð­anir sínar byggja á laga­grund­velli. „Eins og kom fram í mínu fyrra svari þá er það svo að mínar ákvarð­anir þurfa auð­vitað að byggja á laga­grunni og sá grund­völlur er ekki fyrir hendi að því er mín þekk­ing, eða [...] þekk­ingin í ráðu­neyt­inu leggur til grund­vallar og upp­lýsir mig um.“

Þor­gerður gagn­rýnir mat­væla­ráð­herra harð­lega fyrir þau svör að ekki sé hægt að aft­ur­kalla leyfið sem Hvalur hf., eina fyr­ir­tækið sem stundar hval­veiðar við Ísland, byggi heim­ild sína til veið­anna á. „Það þýðir að tugir eða hund­ruð hvala muni hljóta kvala­fullan dauð­daga í sumar og alþjóð­legt orð­spor okkar verður dregið í gegnum svaðið. Þetta þarf ekki að vera svona.“