„Frá því að ég var krakki ætlaði ég að verða forsætisráðherra“

Þriðj­ungur sitj­andi alþing­is­manna eru annað hvort náskyldir eða mægðir fólki sem setið hefur á þingi, ýmist sem aðal- eða vara­menn. Þá er enn fleiri þing­menn tengdir fólki sem hefur stýrt sveit­ar­fé­lögum eða leitt fram­boð í sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingum.

Gunnar Helgi Krist­ins­son stjórn­mála­fræði­pró­fessor hefur rann­sakað elítur og valda­kerfi í íslensku sam­fé­lagi og meðal ann­ars kann­aði hann ætt­ar­tengsl íslenskra þing­manna á ára­bil­inu 1990 til 2020. Hans nið­ur­staða er að um þriðj­ungur þing­manna hafi á þessu tíma­bili haft ætt­ar­tengsl við fyrr­ver­andi þing­menn.

„Íslenska kerfið hefur viss ein­kenni sem ættu að ýta undir ætt­ar­tengsl, og þau koma vissu­lega fyrir hér, en ég myndi ekki halda að þau væru megin áhrifa­þáttur á frama­brautir í stjórn­málum hér á landi,“ segir Gunnar Helgi og bendir á að svipuð mynstur megi greina í öðrum starfs­greinum eða þjóð­fé­lags­hópum, innan íþrótta­hreyf­ing­ar­innar eða í lista­lífi til að mynda.

Þeir þing­menn sem Heim­ildin ræddi við í sam­hengi við úttekt á ætt­ar­tengslum töl­uðu flestir á svip­uðum nótum og Gunnar Helgi. Það er að segja, að ætt­ar­tengsl þeirra kannski ekki ráðið úrslitum um að þeir hafi lagt fyrir sig póli­tík. Það hafi frekar verið að virk umræða um stjórn­mál og sam­fé­lags­mál sem fram hafi farið inni á heim­il­inum hafi þar haft meira að segja.

Mamma í algjöru aðalhlutverki

Arndís Anna Krist­ín­ar­dóttir Gunn­ars­dóttir, þing­maður Pírata, er systir Helga Hrafns Gunn­ars­son, fyrr­ver­andi þing­manns sama flokks. For­eldrar hennar eru Kristín Erna Arn­ar­dóttir, kvik­mynda­gerð­ar­kona, og Gunnar Smári Helgason, hljóð­maður. Arndís Anna er lög­fræð­ingur að mennt frá Belgíu. Hún starf­aði sem lög­fræð­ingur, meðal ann­ars á Barna­vernd­ar­stofu, hjá Rauða kross­inum og í inn­a­rík­is­ráðu­neyt­inu áður en hún var kjörin á þing í kosn­ing­unum 2021. Arndís Anna sat í fram­kvæmda­stjórn ung­liða­hreyf­ingar Sam­fylk­ing­ar­innar árin 2004 til 2005 og sat í Stúd­enta­ráði HÍ árin 2005 til 2007.

Spurð hvort það hafi haft áhrif á að hún ákvað að gefa kost á sér til setu á Alþingi að Helgi Hrafn bróðir hennar hefði setið á þingi segir Arndís Anna það ágæta spurn­ingu. „Það var þannig að ég var alltaf í póli­tík en Helgi var í tón­list, og það bjugg­ust allir við að ég yrði póli­tíkus en hann tón­list­ar­maður. Sama ár og hann fór á þing spil­aði ég hins vegar á Airvawes. En sko, alveg frá því að ég var krakki ætl­aði ég að verða for­sæt­is­ráð­herra. Við systk­inin bæði erum alin upp við mjög gagn­rýna hugsun og mikla póli­tíska umræðu á heim­il­inu, og þar er mamma í algjöru aðal­hlut­verki. Hún er mjög póli­tísk, þó hún hafi aldrei sinnt kjör­inni stöðu. Hún hefur verið virk í Sam­fylk­ing­unni en byrj­aði í Þjóðvaka á sínum tíma,“ segir Arndís og bætir við að faðir hennar hafi hins vegar aldrei tekið þátt í póli­tísku starfi né viðrað sínar póli­tísku skoð­anir mikið.

Var útskúfað úr Ungum jafnaðarmönnum

Uppeldið hafi skilað sér í því að hún og Helgi Hrafn bróðir hennar hafi gríð­ar­mikla rétt­læt­is­kennd, segir Arndís Anna. Hún seg­ist jafn­framt halda að eng­inn hafi átt von á að bróðir hennar færi að skipta sér af póli­tík. „Hann var ekki í neinu póli­tísku starfi fyrr en Píratar komu til. Þá sá hann hreyf­ingu sem hann gat sam­samað sig við. Ég held að þetta snú­ist ekki bara um mál­efni heldur líka um hvernig fólk finnur sig í hlut­verk­inu. Ég held að Píratar séu að mörgu leyti óhefð­bundnir póli­tíkusar, þetta er upp til hópa fólk sem sá ekki fyrir sér að taka þátt í póli­tík vegna þess að það sam­sam­aði sig ekki því fólki sem fyrir var í póli­tík, ekki vegna þess að það hefði ekki skoð­anir eða hug­sjónir.“

Í þessu ljósi megi segja að það sé í raun stíl­brot að Arndís Anna skuli hafi farið í fram­boð fyrir Pírata, sökum þess að hún falli í raun að almennum hug­myndum fólks um stjórn­mála­menn. „Ég er lög­fræði­menntuð og hef skipt mér af póli­tík í gegnum tíð­ina. Ég hins vegar hætti á sínum tíma eftir að hafa verið í stúd­entapóli­tík vegna þess að mér fannst þetta allt bara snú­ast um flokka­drætti en ekki það sem það átti að snú­ast um. Þannig að ég hrökkl­ast út úr póli­tík á sínum tíma af sömu ástæðum og Helgi tók ekki þátt, þrátt fyrir að ég hafi alltaf getað sam­samað mig eða speglað mig í hinum og þessum póli­tíkusum vegna þess að minn prófíll er í 100 pró­sent takti við þá alla. Þegar ég lét mér detta í hug síðan að fara aftur út í póli­tík vissi ég ekki hvaða flokk ég myndi velja. Ég fann að ég vildi taka þátt vegna þess að ég brann fyrir ákveðnum málum. Þá sett­ist ég niður og leit­aði að því stjórn­mála­afli sem ég gat unnið með. Sem reynd­ust vera Píratar.“

Arndís sat sem fyrr segir í Stúd­enta­ráði fyrir Háskóla­list­ann á árunum 2005 til 2007 og sat í fram­kvæmda­stjórn Ungra jafn­að­ar­manna þegar hún ákvað að gefa kost á sér í háskólapóli­tík­inni. Háskóla­list­inn var upp­brots­fram­boð, braut upp kerfi sem hafði áður verið ein­okað af Röskvu, fram­boði vinstri manna, og Vöku, fram­boði hægri manna, í Háskól­anum um ára­bil. Það átti eftir að draga dilk á eftir sér fyrir Arndísi. „Það var í fyrsta skipti sem ég fann hvernig póli­tíkin virkar, mér var útskúfað úr Ungum jafn­að­ar­mönnum út af því fram­boði. Það voru átök sem komu mér algjör­lega í opna skjöldu, ég var svo ein­föld á þessum tíma. Það rofn­aði traust til mín innan stjórn­ar­innar. Það kom mér mjög á óvart en opn­aði augu mín á sama tíma.