Íslands­banki gerir ráð fyrir því að greiða stjórn­valds­sekt vegna brota á lögum og reglum í tengslum við fram­kvæmd á sölu á 22,5 pró­sent hlut íslenskra rík­is­ins í bank­anum sem fór fram í mars í fyrra. Þetta kemur fram í árs­reikn­ingi Íslands­banka sem birtur var í dag.

Þar segir að þótt fjár­hæð mögu­legrar stjórn­valds­sektar hafi ekki verið ákveðin hafi bank­inn metið mögu­leg fjár­hags­leg áhrif hennar og „fært skuld­bind­ingu vegna máls­ins byggða á innra mati.“ Íslands­banki greinir þó ekki frá fjár­hæð skuld­bind­ing­ar­innar og ekki er hægt að lesa hana út úr rekstr­ar­reikn­ingi bank­ans. 

Í skýr­ingu með árs­reikn­ingnum er fjallað um frum­mat fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­banka Íslands (FME) á ætl­uðum brotum Íslands­banka í sölu­ferl­inu, en Heim­ildin greindi frá því fyrir tæpum tveimur vikum að rann­sókn þess hafi fyrst og fremst snúið að þátt­töku starfs­manna bank­ans og tengdra aðila í útboði á bréfum í Íslands­banka. Íslands­banki fékk frummatið afhent fyrir ára­mót og sendi frá sér til­kynn­ingu 9. jan­úar þar sem fram kom að bank­inn hefði óskað ein­hliða eftir við­ræðum við eft­ir­litið um að ljúka mál­inu með sátt. 

Í árs­reikn­ingnum segir að Stjórn­endur bank­ans taka frum­mat fjár­mála­eft­ir­lits­ins alvar­lega. „Bankinn hefur sett fram hluta skýr­inga sinna og sjón­ar­miða við frummati FME og mun ljúka því fyrir miðjan febr­úar og væntir við­bragða FME í kjöl­far þess. Bankinn hefur þegar gert breyt­ingar á innri reglum og ferlum í kjöl­far útboðs­ins og mun halda slíkri vinnu áfram eftir því sem til­efni gefst til.“

Fengu að sækja um flokkun sem fagfjárfestar í söluferlinu

Hlut­ur­inn í Íslands­banka var seldur í mars í fyrra í lok­uðu útboði sem ein­ungis þeir sem skil­greindir eru sem fag­fjár­festar máttu taka þátt. Alls fengu 207 aðilar að kaupa. Af þeim voru átta starfs­menn Íslands­banka, sem var einn sölu­ráð­gjafa íslenska rík­is­ins við fram­kvæmd útboðs­ins, eða makar þeirra. Bankinn hélt því fram í fjöl­miðlum í apríl í fyrra að allir starfs­menn­irnir væru skil­greindir sem fag­fjár­festar, sem var for­senda fyrir því að fá að kaupa. Við rann­sókn fjár­mála­eft­ir­lits­ins hefur komið fram að Íslands­banki hafi sjálfur skil­greint að minnsta kosti hluta þess­ara starfs­manna sem fag­fjár­festa. Hann hefur þó ekki viljað svara því hversu margir fjár­festar fengu flokkun sem fag­fjár­festar á þeim klukku­tímum sem sölu­ferlið stóð yfir. 

Í skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­unar um sölu­ferlið, sem birt var í nóv­em­ber, kom fram að fjár­festar, sem höfðu ekki verið í við­skiptum við Íslands­banka fram að sölu­deg­inum, hafi haft mögu­leika á að sækja um og eftir atvikum fá flokkun hjá honum sem hæfir fjár­festar meðan á söl­unni stóð. Í skýrsl­unni segir: „Að auki var horft til full­yrð­inga frá fjár­fest­unum sjálfum um að þeir teld­ust hæfir fjár­festar en bank­inn þurfti að meta upp­lýs­ingar þess efnis sjálf­stætt.“ 

Í skýrsl­unni segir enn fremur að Banka­sýslan hafi metið það svo að reglu­verk fjár­mála­mark­að­ar­ins væri með þeim hætti að slíkar innri reglur umsjón­ar­að­ila, sölu­ráð­gjafa og sölu­að­ila kæmu í veg fyrir hags­muna­á­rekstra í söl­unni. „Ljóst er að innri reglur Íslands­banka komu ekki í veg fyrir slíkt.“

Keyptu fyrir lágar upphæðir

Í frétt Heim­ild­ar­innar frá 27. jan­úar kom fram að sjald­gæft væri að fjár­mála­eft­ir­litið fari í eins stóra sam­tíma­rann­sókn á máli sem teng­ist starf­semi banka. Fjöl­margar ítar­legar rann­sóknir á meintum fjár­mála­glæpum voru gerðar hér á landi eftir hrunið 2008 en þær sner­ust flestar um mál sem orðin voru nokk­urra ára gömul. Rann­sóknin á útboð­inu í Íslands­banka er því án hlið­stæðu hér á landi á síð­ustu árum.

Miðað við það sem fyrir liggur að er undir í rann­sókn fjár­mála­eft­ir­lits­ins þá er alls ekki ljóst að það hafi verið rétt mat hjá Íslands­banka að skil­greina ætti alla þessa starfs­menn sem fag­fjár­festa. Komið hefur fram að ein­staka starfs­menn bank­ans hafi keypt hluta­bréf í útboð­inu fyrir til­tölu­lega lágar upp­hæðir, nokkrar millj­ónir króna. Það bendir til þess að Íslands­banki og starfs­menn hans hafi gengið út frá því að list­inn með kaup­endum hluta­bréf­anna yrði ekki opin­ber, eins og síðar varð raunin. Komið hefur fram opin­ber­lega að bank­inn hafi vitað um þátt­töku starfs­manna sinna í útboð­inu þannig að hluta­bréfa­kaupin áttu sér stað með vit­und og vilja stjórn­enda Íslands­banka.

Hræðast opinberun

Í sömu umfjöllun kom fram að það er Íslands­banki, ekki starfs­menn­irnir sem keyptu, sem Fjár­mála­eft­ir­litið rann­sak­aði, og er nú í við­ræðum við um hversu háa sekt hann eigi að greiða vegna máls­ins. Ákvörðun um sekt­ina, og eins hvernig greint verður frá rann­sókn­inni opin­ber­lega, er á hendi fjár­mála­eft­ir­lits­nefndar Seðla­banka Íslands. 

Samkvæmt upp­lýs­ingum Heim­ild­ar­innar er það þó ekki mögu­leg fjár­sekt, eða upp­hæð hennar, sem Íslands­banki hræð­ist mest í mál­inu heldur að fjár­mála­eft­ir­litið muni birta ítar­lega skýrslu eða grein­ar­gerð með rann­sókn­ar­nið­ur­stöðum sínum. 

Í slíkri skýrslu yrði atburða­rásin í mál­inu teiknuð upp frá A til Ö og sýnt fram á með hvaða hætti Íslands­banki er tal­inn hafa brotið lög og reglur. Birting slíkra upp­lýs­inga gæti haft í för með sér orð­spors­á­hættu fyrir bank­ann og ýtt undir enn gagn­rýnni umræðu um ábyrgð hans og ein­stakra stjórn­enda. 

Vaxtatekjur jukust um 27 prósent

Rekstur Íslands­banka gekk vel á síð­asta ári og hagn­aður hans var 24,5 millj­arðar króna. Það er um 800 milljón króna meiri hagn­aður en rekstur bank­ans skil­aði ári áður. Arðsemi eig­in­fjár dróst hins vegar saman, úr 12,3 pró­sent árið 2021 í 11,8 pró­sent í fyrra. 

Stærsta tekju­lindin voru vaxta­gjöld sem skil­uðu 43,1 millj­arði króna í kass­ann á árinu 2022 og hækk­uðu um 26,7 pró­sent á árinu. Sú hækkun skýrist af hærra vaxtaum­hverfi ann­ars vegar og auknum inn- og útlánum hins vegar. Vaxta­munur Íslands­banka hækk­aði úr 2,4 pró­sent árið 2021 í 2,7 pró­sent í fyrra þegar allt árið er tekið með í reikn­ing­inn. Ef horft er ein­vörð­ungu á vaxta­mun á fjórða árs­fjórð­ungi síð­asta árs var hann 3,1 pró­sent. 

Hreinar þókn­ana­tekjur juk­ust líka, alls um 9,4 pró­sent milli ára, og voru 14,1 millj­arðar króna á árinu 2022. 

Stjórn Íslands­banka mun leggja til að 12,3 millj­arðar króna verði greiddir í arð til hlut­hafa vegna frammi­stöðu síð­asta árs, eða um helm­ingur hagn­aðar bank­ans á árinu 2022. Stærsti eig­andi Íslands­banka er íslenska ríkið með 42,5 pró­sent eign­ar­hlut. Gert er ráð fyrir því í fjár­lögum að sá hlutur verði seldur í ár en það verður þó ekki end­an­lega ákveðið fyrr en nið­ur­staða í rann­sókn Fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­banka Íslands á síð­asta sölu­ferli í bank­anum liggur fyrir.

Nýverið var greint frá því að stjórn Kviku hefði óskað eftir því við stjórn Íslands­banka að hefja við­ræður um sam­runa bank­anna tveggja. Stjórn Íslands­banka sam­þykkti að hefja við­ræður á fundi sínum í dag. 

Báðir bank­arnir eru skráðir á hluta­bréfa­markað, en Íslands­banki er miklu stærri en Kvika banki. Virði beggja hefur tekið stökk upp á við eftir að greint var frá beiðn­inni um sam­runa­við­ræður.

Mark­aðsvirði Íslands­banka er nú 257,2 millj­arðar króna á meðan að mark­aðsvirði Kviku banka er um 99,2 millj­arðar króna.