Hvaða staður er Sievierodonetsk?

Þegar síð­ast frétt­ist héldu Úkra­ínu­menn enn ein­hverjum hluta borg­ar­innar Sievi­er­odo­netsk (eða Sever­odo­netsk upp á rúss­nesku) í Luhansk-hér­aði í Úkraínu og óljósar fregnir bár­ust meira að segja af gagn­sókn þeirra í borg­inni. Það mun þó koma á óvart ef Rússar ná ekki borg­inni næstu daga því þeir hafa lagt gríð­ar­lega áherslu á að her­nema hana.

Linnu­laus stór­skota­hríð hefur dunið á borg­inni, íbúða­hverfum jafnt sem öðrum, og þótt grunur leiki á að mikið mann­fall sé í röðum Rússa, þá hirða þeir í bili lítt um það — meðan þeir ná að fella svo og svo marga Úkra­ínu­menn, enda hefur úkra­ínski her­inn ekki enda­lausum her­mönnum á að skipa, ólíkt Rússum.

En hvaða borg er Sievi­er­odo­netsk? Af hverju skiptir hún máli í þessu stríði?

Sievi­er­odonsk hefur hér verið bætt inn á kort af Úkraínusem BBC útbjó eftir Google Maps.

Fyrir inn­rás Rússa bjuggu rétt rúm­lega 100.000 manns í borg­inni, það er að segja ívið færri en í Reykja­vík. Hún stendur örskammt norðan við ána Siverskyi Donets.

Nafnið þýðir ein­fald­lega Norður-Donets.

Sú á kemur upp í Rúss­landi, nokkuð fyrir norðan Úkraínu, rennur svo langa leið um norður- og síðan aust­ur­hluta Úkraínu og loks yfir landa­mærin til Rúss­lands aftur og sam­ein­ast þar ánni Don skömmu áður en sú síð­ar­nefnda rennur út í Azovshaf, inn­haf Svarta­hafs.

Sunnan við Siverskyi Donets stendur borgin Lysychansk en þar var einna fyrst byrjað að grafa eftir kolum í hinu þáver­andi rúss­neska keis­ara­dæmi eða laust fyrir 1800. Lysychansk og nágrenni urðu svo ein af þunga­miðj­unum í þeirri iðn­væð­ingu sem fór af stað í keis­ara­dæm­inu en komst ekki á fullan skrið fyrr en Sov­ét­ríkin komu til sög­unnar eftir valda­rán komm­ún­ista 1917.

Árið 1934 var stofnuð mikil áburð­ar­verk­smiðja í Lysychansk og þá fór byggð að skjóta upp koll­inum handan fljóts­ins, í um 20 kíló­metra fjar­lægð, þar sem þá hét Lisk­him­stroi.

Sievi­er­odo­netsk og nágranna­borgir

Ári seinna opn­aði þar sílikatverk­smiðja til að þjóna áburð­ar­verk­smiðj­unni í Lysychansk og haf­ist var handa um bygg­ingu íbúða­blokka fyrir verka­menn­ina. Í frá­sögur er fært að árið 1940 hafi til­heyrt Lisk­him­stroi 47 hús, skóli, félags­heim­ili, barna­heim­ili og vöggu­stofa, auk 10 bygg­inga sem til­heyrðu verk­smiðj­unni. Íbúar voru þá um 5.000.

Þjóð­verjar náðu Lisk­him­stroi í júlí 1942 þegar sókn þeirra í átt að Stalín­grad hófst en þeir misstu hana aftur í febr­úar 1943 þegar gagn­sókn Rauða hers­ins við Stalín­grad var að ljúka.

Eftir að heims­styrj­öld­inni lauk hófst mikil upp­bygg­ing í Lisk­him­stroi og 1951 fékk hinn vax­andi bær nýtt nafn eftir ánni og hefur síðan heitið Sievi­er­odo­netsk. Þar reis svo sér­stök nítrat­verk­smiðja sem varð með tím­anum stór og afkasta­mikil og um hana hefur lífið í bænum lengst af snú­ist. Á Wikipedíu er þess getið að árið 1965 hafi hinn nýi bær verið orð­inn svo þrótt­mik­ill að þar hafi verið talin þörf á stofnun dag­blaðs til að segja bæj­ar­frétt­irnar.

Sievi­er­odo­netsk, loft mynd af Google EarthNeðst til vinstri má sjá ána sem skilur Sievi­er­odo­netsk frá Lysychansk.

Þegar kom fram á 20. öld var Sievi­er­odo­netsk orð­inn ívið fjöl­menn­ari borg en Lysychansk, þótt ekki mun­aði miklu. Þó hafði fækkað umtals­vert í borg­inni, því árið 1991 voru íbúar 131.000. Þrátt fyrir fækkun tald­ist Sievi­er­odo­netsk nú önnur stærsta borgin í Luhansk-hér­aði á eftir Luhansk sjálfri, sem er í rétt rúm­lega 100 kíló­metra fjar­lægð, eða ámóta fjar­lægð og er milli Reykja­víkur og Hellu á Rang­ár­völlum.

Árið 2001 sögðu tölur jafn­framt að 59 pró­sent íbúa í Sievi­er­odo­netsk væru Úkra­ínu­menn, 38 pró­sent væru Rússar og tæp þrú pró­sent væru af öðru þjóð­erni. 

Þegar Pútin hófst sókn sína gegn Úkraínu 2014 lagði um 1.000 manna her­lið svo­kall­aðra aðskiln­að­ar­sinna Sievi­er­odo­netsk undir sig í maí. Þeir lýstu því yfir að borgin skyldi verða hluti af Alþýðu­lýð­veld­inu Luhansk sem stuðn­ings­menn Rússa höfðu þá stofnað að und­ir­lagi Pútins.

Sumir rúss­neskir íbúar Sievi­er­odo­netsk tóku her­nám­inu vel, enda full­yrtu þeir að Úkra­ínu­menn hefðu sýnt sér ýmsan og vax­andi yfir­gang á und­an­förnum árum. Flestir aðrir létu hins vegar mjög illa af dátum „alþýðu­lýð­veld­is­ins“ sem hefðu farið um með ránum og rupli, ofbeldi og yfir­gangi í sann­kall­aðri „ógn­ar­stjórn“. Í júlí hrakti her­lið Úkra­ínu­menn aðskiln­að­ar­sinn­ana á braut en harðir bar­dagar geisuðu í námunda við borg­ina dögum saman.

Nú var Sievi­er­odo­netsk gerð að stjórn­sýslu­setri fyrir Luhansk-hérað, þar sem Luhansk­borg sjálf var í höndum „alþýðu­lýð­veld­is­ins“ en spurn­ing hversu lengi sú skipan getur hald­ist.

Til­gangur Rússa með því að legga svo þunga áherslu á töku Sievi­er­odo­netsk er bæði að ná almenni­legri fót­festu á mik­il­vægu iðn­að­ar­svæði, en þarna í grennd eru nokkrar fleiri miðl­ungs­stórar iðn­að­ar­borgir, utan Sievi­er­odo­netsk og Lysychansk. Stóra efna­verk­smiðjan skiptir og máli. Aðallega virð­ist það þó vera stefna Rússa þessar vik­urnar að þreyta Úkra­ínu­menn með því að berja á bæði varn­ar­liði þeirra og íbúum af öllu afli.

Að sama skapi leggja Úkra­ínu­menn áherslu á að halda velli uns full­komin varn­ar­vopn taki að ber­ast þeim frá Banda­ríkj­unum og Vestur-Evr­ópu­löndum.

Svona kjósa Rússar að heyja stríð,rétt eins og Róm­verjar „leggja þeir allt í eyði og kalla það frið“.

Í lok apríl vörp­uðu Rússar sprengjum á Lysychanskáður en þeir tóku að ein­beita sér að Sievi­er­odo­netsk. Allir nágrannar þess­arar ungu móður flúðu en hún varð eftir því for­eldrar hennar og amma voru of roskin til að kom­ast á brott, enda höfðu þau engan stað að fara á. „Sem betur fer er tveggja ára sonur minn ekki mjög hræddur,“ sagði hún.

Eins og sjá má ein­beita Rússar sér að hern­að­ar­legum skot­mörkum.Önnur mynd úr sjón­varps­frétt frá Lysychansk í lok apríl.

Sjón­varps­frétta­maður sýnir tjón á íbúða­hverfi í Lysychansk.

Nær blindur maður sem hafð­ist við í kjall­ara í Lysychanskvikum saman og vissi varla hvað var að ger­ast.

Karlinn með kúst­inn vildi ekki flýja.Hann tók að sér að passa hunda nágranna sinna sem flúið höfðu vestur á bóg­inn. Ein­kenni­legt að fólk skuli ekki flýja austur á bóg­inn út að Pútin og Pútist­arnir hans halda því fram að Rússar séu að „frelsa“ úkra­ínska alþýðu.

„Þeir sprengja hvað sem er, hvenær sem er.“